Uzasadnienie
Istotą sporu kompetencyjnego pomiędzy Sądem Wojewódzkim-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. a Komendantem Wojewódzkiej Straży Pożarnej w G. Jest to, czy uznanie zawału serca doznanego w czasie wykonywania obowiązków pracowniczych przez strażaka zatrudnionego w Portowej Straży Pożarnej Portu Handlowego S.A. w G. za wypadek przy pracy należy do właściwości organów służbowych Państwowej Straży Pożarnej czy też do Sądu Rejonowego-Sądu Pracy. Pozostające w sporze organy wskazują na to, że w kwestii dopuszczalności drogi sądowej, względnie drogi postępowania służbowego w tej sprawie, rozstrzygające znaczenie ma ustalenie statusu prawnego wnioskodawcy. Stosownie do art. 129 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej dotychczasowi funkcjonariusze pożarnictwa, do których należał Adam K., stają się strażakami Państwowej Straży Pożarnej, jeżeli w ciągu jednego miesiąca od dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od 1 stycznia 1992 r., wyrażą na to pisemną zgodę. Adam K. złożył w tym terminie stosowne oświadczenie i według reguł wykładni językowej powołanego wyżej przepisu ustawy stał się strażakiem Państwowej Straży Pożarnej.
Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym jest jednak zdania, że status prawny wnioskodawcy w tej konkretnej sprawie nie może być wyjaśniony poprzez stosowanie wyłącznie reguł interpretacji językowo-gramatycznej art. 129 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Nie bez znaczenia dla zdefiniowania prawnego charakteru zatrudnienia Adama K. jest bowiem fakt, że nie został on mianowany na stanowisko służbowe na zasadach i w trybie określonym w rozdziale 5 tej ustawy. Z akt sprawy wynika, że w dniu wejścia w życie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, tj. w dniu 1 stycznia 1992 r., oraz w dniu doznania zawału serca - tj. w dniu 17 lutego 1992 r. - był zatrudniony w Portowej Straży Pożarnej Morskiego Portu Handlowego SA w G. jako strażak. Złożenie przez Adama K. w trybie art. 129 ust. 1 ustawy oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykonanie obowiązków w Państwowej Straży Pożarnej ni zmienia statusu prawnego wnioskodawcy, jako pracownika Portowej Straży Pożarnej Morskiego Portu Handlowego SA w G., a w szczególności nie czyni go z tym dniem funkcjonariuszem Państwowej Straży Pożarnej w rozumieniu ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Sens powyższego oświadczenia polega na wyrażeniu zgody na mianowanie w jednostkach organizacyjnych Straży, o których mowa w art. 8 ustawy. Nie jest natomiast uprawnione wiązanie z tym oświadczeniem skutków prawnych, polegających na bezpośrednim przekształceniu dotychczasowego zatrudnienia w stosunek służbowy w rozumieniu rozdziału 5 ustawy.
Dotychczasowi funkcjonariusze pożarnictwa, którzy złożyli takie oświadczenia, lecz nie zostali mianowani w trybie ustawy, nie tracą swoich uprawnień wynikających ze stosunku pracy, bowiem zgodnie z art. 129 ust. 2 tej ustawy zachowują ciągłość służby. Oznacza to, że z chwilą mianowania na stanowisko służbowe w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej zalicza im się okres zatrudnienia w dotychczasowym miejscu pracy do świadczeń związanych z wykonywaniem służby w tych jednostkach. Nie bez wpływu na określenie statusu prawnego wnioskodawcy pozostaje fakt, że Państwowa Straż Pożarna znajdowała się w tym czasie w fazie tworzenia, podczas gdy dotychczasowe jej struktury zachowały swój byt prawny. Nie można bowiem przyjąć, że dzień wejścia w życie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oznacza zniesienie z tym dniem dotychczas istniejących jednostek ochrony przeciwpożarowej i powstanie w ich miejsce nowej, określonej ustawą, struktury organizacyjnej. Taki skutek powstaje bowiem - zgodnie z art. 126 ust. 1 - z dniem utworzenia Państwowej Straży Pożarnej, który nie pokrywa się z dniem wejścia w życie ustawy, na co wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości art. 134 ustawy. Ponadto w dniu wypadku przy pracy, tj. 17 lutego 1992 r., brak było jeszcze przepisów wykonawczych do ustawy, które czyniłyby legalnym dokonywanie przekształceń dotychczasowych jednostek ochrony przeciwpożarowej w jednostki Państwowej Straży Pożarne. Stosowne przepisy ukazały się bowiem w okresie późniejszym. Idzie tu zwłaszcza o przepisy wykonawcze do ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej /Dz.U. nr 81 poz. 351 ze zm./, w tym wydane na podstawie art. 43 ust. 1 tej ustawy zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 12 sierpnia 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu utrzymania bądź przekształcenia zakładowych straży pożarnych w zakładowe służby ratownicze /M.P. nr 28 poz. 198/. Podobnie akty wykonawcze do ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, regulujące zasady i tryb rozwiązywania jednostek organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej, ukazały się w terminach późniejszych, np. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 października 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu rozwiązywania jednostek organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej oraz znoszenia stanowisk funkcjonariuszy pożarnictwa /Dz.U. nr 78 poz. 395/. A zatem w dniu 17 lutego 1992 r. brak było podstaw prawnych do stwierdzenia, że Portowa Straż Pożarna Morskiego Portu Handlowego SA w G. została zniesiona lub przekształcona w zakładową służbę ratowniczą w rozumieniu art. 15 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, względnie w jednostkę organizacyjną Państwowej Straży Pożarnej w rozumieniu art. 8 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.
Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym stwierdza, że w świetle powołanych wyżej przepisów prawa i wobec, braku aktu mianowania na stanowisko należy przyjąć, że Adam K. w dniu doznania przez niego zawału serca nie pełnił służby w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej w rozumieniu ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, co wyklucza zastosowanie wobec niego art. 59 tej ustawy, a w konsekwencji drogi służbowej w sprawie ustalenia, czy doznany przez wnioskodawcę w toku wykonywania obowiązków pracowniczych zawał serca, jest wypadkiem przy pracy. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym podziela w tej kwestii stanowisko Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, wyrażone w piśmie (...) z dnia 30 listopada 1992 r., że w takiej sytuacji należy przyjąć, że Adam K. w tym dniu pozostawał w zatrudnieniu w Portowej Straży Pożarnej Morskiego Portu Handlowego SA w G., a jego stosunek pracy z tym zakładem podlegał przepisom powszechnego prawa pracy. W związku z tym w powyższej sprawie stosuje się przepisy obowiązującego w tym dniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy /Dz.U. nr 47 poz. 287 ze zm./. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności i na podstawie art. 190 par. 1 Kpa Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym orzekło, jak w sentencji.