Orzeczenie SN z 6 stycznia 1999 r., III RN 108/98

Sprawa

sprawy ze skargi Wojewody K. na postanowienie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej (...) w przedmiocie odmowy ponownego rozpoznania sprawy zwrotu majątku utraconego przez związki zawodowe w wyniku wprowadzenia stanu wojennego

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 1998 r. I SA 932/97 uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.

Teza

Niewykonanie przez Radę Ministrów obowiązku wynikającego z kompetencji do wydania rozporządzenia zapewniającego prawidłowe wykonanie ustawy /art. 146 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/ narusza konstytucyjne zasady funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego /art. 2 i art. 7 Konstytucji RP/, a tym samym może stanowić delikt konstytucyjny.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1997 r. /III ZP 34/97 - OSNAPU 1998 nr 4 poz. 105/ od mającego walor prawny decyzji administracyjnej orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej, która nie jest organem naczelnym administracji w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, nie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy składany w trybie określonym w art. 127 par. 3 Kpa, lecz skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą można wnieść po uprzednim zwróceniu się do właściwego organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa /art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływana nadal jako: ustawa o NSA/. W tej sytuacji, z formalnoprawnego punktu widzenia. wniesiony w rozpoznawanej sprawie przez stronę "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy" powinien być potraktowany przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną jako zwrócenie się strony z "wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa" /art. 34 ust. 3 ustawy o NSA/. Dlatego Społeczna Komisja Rewindykacyjna postąpiła właściwie wydając w postanowienie z dnia 23 kwietnia 1997 r. /art. 8 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego - t.j. Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661 ze zm. - powoływana nadal jako: ustawa rewindykacyjna - w związku z art. 134 Kpa/, w którym odmawiając ponownego rozpoznania sprawy uzasadniła to tym, że wydane w niniejszej sprawie orzeczenie Komisji "jest zgodne z postanowieniami znowelizowanej ustawy rewindykacyjnej". W konsekwencji oznacza to. że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw prawnych dla przeprowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania w celu zbadania legalności powyższego postanowienia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23 kwietnia 1997 r., a tym bardziej do stwierdzenia jego nieważności jako wydanego bez podstawy prawnej lub też z rażącym naruszeniem prawa /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

Należało natomiast przyjąć, że skarga strony w niniejszej sprawie dotyczy orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca 1997 r. i wyłącznie to orzeczenie powinno być w danym wypadku przedmiotem kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna jest organem właściwym do rozstrzygania w sprawach o zwrot majątku lub środków finansowych na podstawie przepisów ustawy rewindykacyjnej /art. 4, art. 5 i art. 7 ustawy rewindykacyjnej/. Art. 3[1] ust. 4 ustawy rewindykacyjnej przesądza przy tym co do zasady, że Skarb Państwa /w imieniu Skarbu Państwa występują wojewodowie właściwi ze względu na siedzibę organizacji uprawnionej do uzyskania zwrotu majątku lub środków finansowych art. 3[1] ust. 6 ustawy rewindykacyjnej/ obowiązany jest wypłacić podmiotom uprawnionym na podstawie art. 2 ust. 3 i ust. 3a oraz na podstawie art. 3 tej ustawy różnicę pomiędzy należnymi im kwotami a kwotami, które związki zawodowe i organizacje społeczne są obowiązane zwrócić na podstawie odpowiednio art. 3[1] ust. 1 - ust. 3 ustawy rewindykacyjnej. Skarb Państwa obowiązany jest również do wyrównania nadpłaty; jeżeli organizacje zobowiązane do zwrotu wypłaciły organizacjom uprawnionym do uzyskania zwrotu majątku kwoty wyższe aniżeli kwoty wynikające z art. 3[1] ust. 1 - ust. 3 ustawy rewindykacyjnej /art. 3[1] ust. 5 w związku z art. 3[1] ust. 6 ustawy rewindykacyjnej/. Równocześnie w art. 3[2] ust. 1 ustawy rewindykacyjnej określone zostały formy rekompensowania różnic lub nadpłata, wymienionych w art. 3[1] ust. 4 i ust. 5 ustawy rewindykacyjnej, które stosować należy w stosunku do nadwyżki zobowiązania Skarbu Państwa wówczas. gdy wartość należna z tytułu różnicy wyrównania lub nadpłaty, miałaby przekraczać 10.000 zł w stosunku do zakładowej organizacji związkowej lub 100.000 zł w stosunku do organizacji związkowej szczebla ponadzakładowego względnie organizacji społecznej /art. 3[2] ust 2 ustawy rewindykacyjnej/. Co oznacza, że należności z tytułu różnicy, wyrównania lub nadpłaty, które nie stanowią tzw. nadwyżek /a więc nie przekraczające wartości odpowiednio - 10.000 zł w wypadku zakładowej organizacji związkowej oraz 100.000 zł w wypadku organizacji związkowej szczebla ponadzakładowego lub organizacji społecznej/ powinny być realizowane wyłącznie w formie gotówkowej i to zarówno wówczas. gdy cała należność od Skarbu Państwa nie przekracza odpowiednio wartości 10.000 zł lub 100.000 zł, jak i wtedy, gdy wartości te zostały w konkretnym wypadku przekroczone. Tak więc, w świetle przedstawionej regulacji prawnej, zaskarżone orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 27 marca 1997 r. jest w pełni zgodne z obowiązującym prawem. Nie jest również trafny pogląd prawny sformułowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wedle którego pomimo, że omawiana ustawa ustaliła powyższe zasady, to jednak art. 3[2] ust. 3 zobowiązała ona równocześnie Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia "szczegółowych zasad i trybu regulowania zobowiązań Skarbu Państwa" i w konsekwencji Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa powstałych na zasadzie art. 3[1] ust. 4 i 5 tej ustawy do czasu wydania tego rozporządzenia, bowiem nie jest znany nie tylko tryb ale i szczegółowe zasady regulowania tych zobowiązań. Należy zważyć przede wszystkim, że w wydanym na podstawie art. 3[2] ust. 3 ustawy rewindykacyjnej rozporządzeniu Rada Ministrów określić ma jedynie "szczegółowe zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa", z czego wynika, że postanowienia tego rozporządzenia nie będą stanowiły materialnoprawnej podstawy orzekania w sprawie zakresu zobowiązań Skarbu Państwa oraz form kompensowania tych należności, a w szczególności różnic lub nadpłata ponad wartości określone w art. 3[2] ust 2 w związku z art. 3[2] ust. 1 i art. 2 ust. 4 ustawy rewindykacyjnej, które określone zostały wprost w ustawie. Natomiast postanowienia rozporządzenia wydanego na podstawie art. 3[2] ust. 3 ustawy rewindykacyjnej określić mają wyłącznie zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, w zakresie w jakim nie zostały one już przesądzone w samej ustawie /art. 3[2] ust 2 ustawy rewindykacyjnej - a contrario/. Wprawdzie okoliczność, że Rada Ministrów dotychczas nie wydała rozporządzenia, o którym mowa w art. 3[2] ust. 3 ustawy rewindykacyjnej, nie uniemożliwia orzekania przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną w sprawach zwrotu majątku na podstawie ustawy rewindykacyjnej, jak to wywodzi do zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, tym niemniej fakt ten w istotny sposób utrudnia, a w określonym zakresie wręcz uniemożliwia realizację postanowień ustawy rewindykacyjnej, co powoduje naruszenie praw uprawnionych podmiotów, a tym samym konstytucyjnych zasad funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego /art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. nr 78 poz. 483/. Bezczynność Rady Ministrów w zakresie realizacji kompetencji do wydania rozporządzenia niezbędnego w celu zapewnienia wykonania ustawy stanowi /art. 146 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/ delikt konstytucyjny i objęty jest odpowiedzialnością konstytucyjną przed Trybunałem Stanu /art. 198 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy (...) orzekł, jak w sentencji.