Uzasadnienie
Rozpatrując rewizję nadzwyczajną Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w granicach jej podstaw Sąd Najwyższy oparł się na - przyjętych w zaskarżonym wyroku - następujących ustaleniach okoliczności sprawy.
Przedmiotem postępowania było ustalenie podatku obrotowego za 1993 r. należnego od Romana N. z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w ramach własnej firmy "R." w T. Postępowanie podatkowe w pierwszej instancji prowadził Pierwszy Urząd Skarbowy w T., a w drugiej instancji Izba Skarbowa w T. Ustalone zostało zobowiązanie podatkowe na kwotę 261.983,90 zł, która o 158.372,96 zł przewyższyła kwotę podatku wynikająca z deklaracji podatkowych, sporządzonych przez podatnika. Za podstawę ustaleń organy podatkowe przyjęły w części dane wynikające z deklaracji podatkowych jako zgodne z prowadzoną przez podatnika dokumentacją.
Natomiast sporny był obrót dotyczący działalności wytwórczej związanej z produkcją napojów gazowanych. W tym ostatnim zakresie organy podatkowe uznały, że księgi podatkowe były wadliwie prowadzone i są nierzetelne. W konsekwencji tego na podstawie materiałów źródłowych ustalono obrót na kwotę 9.009.972.700 zł /przed denominacją/, z którego podatek wyniósł 2.162.393.448 zł /przed denominacją/, natomiast ze względu na brak wystarczającej dokumentacji w odniesieniu do określonej sprzedaży /według noty z dnia 30 czerwca 1993 r./ obrót w tym zakresie ustalono według metody szacunkowej w oparciu o średnie ceny sprzedaży tego typu towarów w kraju na kwotę 1.300.542.936 starych złotych, przyjmując 1 proc. stawkę podatku od tego obrotu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, oprócz zarzutów o charakterze merytorycznym podatnik żądał ponadto stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji zarzucającej, że została podjęta przez niewłaściwy organ sprzecznie z par. 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. w sprawie zakresu działania, składu osobowego, trybu powoływania oraz organizacji podatkowych komisji odwoławczych /Dz.U. nr 30 poz. 212 ze zm./.
W zaskarżonym przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego wyroku skarga podatnika została oddalona. Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie niewłaściwości Izby Skarbowej do rozpoznania odwołania podatnika wyraził następujący pogląd. W zakresie podatku obrotowego, inaczej niż w podatku dochodowym, możliwe jest wyodrębnienie spornej kwoty tego podatku obliczonej w drodze szacunku. W konsekwencji tego sporna kwota podatku w rozumieniu powołanego wyżej przepisu par. 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. określającego właściwość podatkowej komisji odwoławczej, odnosi się tylko do tej części podatku, która pozostaje w związku z szacunkowym ustaleniem podstawy opodatkowania. Skoro zatem w rozpatrywanej sprawie jedynie odnośnie do sprzedaży towarów z określonej kwoty obrót został określony szacunkowo na kwotę 1.300.542.936 zł /starych/, od którego podatek wyniósł 13.005.429 zł /starych/, to nie zaistniała właściwość podatkowej komisji odwoławczej, zależna w czasie postępowania administracyjnego w sprawie od tego, czy sporna kwota podatku przekroczyła 10.000 zł.
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie par. 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Według rewidującego brak jest racjonalnych podstaw do przyjęcia stanowiska wyrażonego w kwestionowanym wyroku, jakoby w przypadku podatku obrotowego, który jest podatkiem wymierzonym za cały rok podatkowy, częściowe ustalenie podstawy opodatkowania w drodze szacunkowej nie przesądzało o właściwości organu odwoławczego nawet wówczas, gdy wymiar tego podatku przekracza 10.000 zł. Skoro więc w niniejszej sprawie podstawę opodatkowania podatnika podatkiem obrotowym za 1993 r. ustalono w drodze szacunkowej, zaś wysokość podatku określono w kwocie 261.983.90 zł, to organem odwoławczym była Podatkowa Komisja Odwoławcza przy Izbie Skarbowej w T. Sąd Najwyższy zważył co następuje:
W zaskarżonym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że różne są przesłanki zakresu działania podatkowych komisji odwoławczych w sprawach dotyczących podatku obrotowego i dochodowego. W pierwszych z tych spraw właściwość podatkowych komisji odwoławczych nie jest - zdaniem NSA - uzależniona od określonej wartości podatku za rok podatkowy, lecz od tego jaka część tego podatku wynika z szacowania podstawy opodatkowania.
Zasadnie zarzucono w rewizji nadzwyczajnej, że powyższy pogląd prawny pozostaje w sprzeczności z par. 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zakresu działania, składu osobowego, trybu powoływania oraz organizacji podatkowych komisji odwoławczych.
Ograniczając rozważania do zakresu rozpatrywanej rewizji nadzwyczajnej należy stwierdzić, że w powołanym przepisie /w jego brzmieniu aktualnym dla postępowania dotyczącego podatku za 1993 r./ ta przesłanka właściwości podatkowej komisji odwoławczej, która odnosi się do spornej sumy podatku /10 tys. zł/ w każdym wypadku, tj. zarówno w zakresie podatku obrotowego jak i dochodowego odnosi się do: "spornej sumy podatków za rok podatkowy". Według zasad interpretacji semantycznej i logicznej nie można - wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku - przyjmować, że odnośnie do podatku obrotowego sporna suma podatku za rok podatkowy może oznaczać tylko część podatku nie związaną z obrotem w zakresie roku podatkowego, ale tylko jakiejś wyodrębnionej cząstki tego obrotu.
Zgodzić się także należy ze stanowiskiem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że - na tle dotychczasowego kierunku orzecznictwa w tego rodzaju sprawach - brak jest usprawiedliwionych powodów dla restrykcyjnej, w stosunku do zakresu właściwości podatkowych komisji odwoławczych, interpretacji powołanego przepisu. To raczej przeciwnie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano, że szacunkowe ustalenie podstawy podatku wymaga szczególnej ochrony interesów podatnika, którą ma zapewnić właśnie postępowanie przed podatkową komisją odwoławczą, działającą kolegialnie w składzie zapewniającym reprezentację środowiska działalności gospodarczej w zakresie rzemiosła, prywatnego handlu lub usług i rozpatruje sprawy na rozprawie.
W konsekwencji uznania zasadności zarzutu rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżona do Sądu decyzja administracyjna została wydana przez niewłaściwy organ /Izbę Skarbową zamiast Podatkową Komisję Odwoławczą/, należało stwierdzić nieważność tej decyzji na podstawie art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 393[15] Kpc stosowanym odpowiednio w myśl art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189/.