Orzeczenie SN z 13 stycznia 2000 r., III RN 112/99

Sprawa

sprawy ze skargi Marka Sz. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 grudnia 1997 r. (...) w przedmiocie uprawnień do świadczenia pieniężnego

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 1998 r. V SA 71/98 - oddala rewizję nadzwyczajną.

Teza

W art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ określone zostały wyłącznie przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości świadczenia pieniężnego należnego uprawnionej osobie.

Sformułowana w tym przepisie przesłanka prawna, w myśl której świadczenie pieniężne przyznawane na podstawie tej ustawy przysługuje "za każdy miesiąc trwania pracy", wskazuje jedynie na obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy, natomiast nie wynika z niej obowiązek wykazania przez tą osobę, czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub do którego została deportowana, faktycznie wykonywała pracę przymusową.

Sentencja

Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Grudzieckiego

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją, z dnia 9 września 1997 r. (...), wydaną, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o świadczeniu pieniężnym/, odmówił Markowi Sz. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym i następnie utrzymał ją w mocy decyzją z dnia 17 grudnia 1997 r (...) wydaną w trybie art. 127 par. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W wyniku skargi Marka Sz. na tę ostatnią decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 1998 r. /V SA 71/98/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 9 września 1997 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że w myśl art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym: "osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych stanowi samodzielną podstawę prawną przyznania świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie, bez względu na to, czy osadzony wykonywał prace przymusową".

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 16 lipca 1999 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 1998 r. /V SA 71/98/, zarzucając mu rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ oraz art. 2 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym stanowi wprawdzie, iż represją w rozumieniu ustawy jest "osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych", ale równocześnie zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym: "Świadczenie przysługuje w wysokości 0,5 procent przeciętnego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej w 1995 r. waloryzacji emerytur i rent, za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, nie więcej jednak łącznie niż 10 procent tego wynagrodzenia". W tej sytuacji, w opinii rewizji nadzwyczajnej, należy stanąć na stanowisku, że - wedle przepisów tej ustawy - sam fakt osadzenia w obozie pracy z wymienionych w ustawie przyczyn nie może stanowić wystarczającej przesłanki dla przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą, bowiem uniemożliwiałoby to ustalenie podstawy tego świadczenia, które - zgodnie z dyspozycją art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym - powinno być przyznane "za każdy pełny miesiąc trwania pracy".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.

Stosownie do jej tytułu, ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym określa warunki przyznawania świadczenia pieniężnego dla dwóch kategorii osób, a mianowicie dla osób "deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla osób "osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Potwierdza to również dyspozycja art. 2 tej ustawy, wedle którego represją w rozumieniu ustawy jest zarówno "osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych" /art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym/, jak i "deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. (...)" /art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym/. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym kategorii osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazywać, czy w czasie pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała pracę przymusową. Jeżeli więc w art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w którym określone zostały wyłącznie przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia pieniężnego, mowa jest o tym, że świadczenie takie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy", to należy stanąć na stanowisku, że wynika stąd jedynie obowiązek ustalenie faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy, natomiast nie wynika stąd obowiązek wykazania przez tę osobę, czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub do którego została deportowana, faktycznie wykonywała pracę przymusową. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Marek Sz. został osadzony wraz ze swoją matką w obozie pracy przymusowej w Berlinie w okresie od sierpnia 1944 r. do maja 1945 r., a to oznacza, że świetle przepisów powyższej ustawy o świadczeniach pieniężnych powinien być zaliczony do kręgu osób represjonowanych w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, którym z tego tytułu przysługuje świadczenie pieniężne ustalone w myśl zasad określonych w art. 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym, co też trafnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[12] Kpc w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.