Uzasadnienie
W zaskarżonym rewizją nadzwyczajną wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 1999 r. - stosownie do jego uzasadnienia przyjęto co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrzył skargę Mirosława H. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 czerwca 1999 r., którą Minister ten utrzymał w mocy swą decyzję z dnia 17 maja 1999 r. o zwolnieniu generała brygady Mirosława H. z dniem 29 października 1999 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniu go do rezerwy na podstawie art. 78 ust. 1 pkt 1 lit. "d" w związku z art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./. W uzasadnieniu tej decyzji powołane zostały w pierwszym rzędzie przesłanki zastosowania powołanych przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych to jest, że gen. H. nabył prawo do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia wieku 57 lat. Ponadto Minister Obrony Narodowej powołał się na określone okoliczności, które uwzględniał przy podejmowaniu decyzji. Generał brygady Mirosław H. pozostawał od 29 marca 1999 r. do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej w związku z rozformowaniem Zespołu Głównych Inspektorów MON, w którym poprzednio pełnił służbę. Mając zaś pełne uprawnienia emerytalne i odpowiedni wiek umożliwiający zwolnienie ze służby, został objęty programami restrukturyzacji Sił Zbrojnych przewidującymi ograniczenie stanowisk służbowych, zwłaszcza oficerów starszych i generałów stosownie do "Założeń rządowego programu modernizacji Sił Zbrojnych w latach 1998-2002" oraz "Programu Integracji z Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego i Modernizacji Sił Zbrojnych RP w latach 1998-2012".
W decyzji tej podano także, iż zgodnie z art. 77 ust. 3 przytoczonej ustawy, w dniu 14 kwietnia 1999 r. została przeprowadzona z generałem Mirosławem H. rozmowa uprzedzająca o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia granicy wieku w posiadanym stopniu wojskowym /art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "d" cytowanej ustawy/. Rozmowę tę przeprowadził Dyrektor Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego w obecności Szefa Oddziału Rozmieszczenia Kadr Instytucji MON. Po zapoznaniu gen. H. z celem rozmowy oraz poinformowaniu go o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej po sześciu miesiącach od dnia przeprowadzenia rozmowy, stwierdził on, że przebywa na zwolnieniu lekarskim /co potwierdził przedstawionym zwolnieniem stwierdzającym niezdolność do wykonywania obowiązków służbowych w okresie od 9 kwietnia 1999 r. do 22 kwietnia 1999 r./, a następnie opuścił gabinet dyrektora nie podpisawszy notatki z przeprowadzonej rozmowy. W tym stanie rzeczy uznano, że zainteresowany został poinformowany o zamiarze zwolnienia, czym wyczerpano wymóg z powołanego art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego generał brygady Mirosław H. domagał się uchylenia powyższej decyzji zarzucając, iż z naruszeniem art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przeprowadzono rozmowy na temat planowanego zwolnienia ze służby. Od dnia 9 kwietnia 1999 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim i w dniu 14 kwietnia jadąc na wizytę lekarską wstąpił do Biura Kadr MON z uwagi na telefoniczną, prośbę majora P. W Biurze Kadr oświadczono mu, że zamierzają z nim rozmawiać służbowo. Wówczas oznajmił, że przebywa na zwolnieniu lekarskim i ma wysoką temperaturę. W związku z tym generał B. zasugerował inny termin rozmowy służbowej, po 23 kwietnia 1999 r., ale taka rozmowa już się nie odbyła. Poza tym skarżący zarzucił, iż występuje rozbieżność między wskazaną podstawą zwolnienia z art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "d" omawianej ustawy, a uzasadnieniem decyzji, w której jest mowa o likwidacji zajmowanego stanowiska służbowego i braku możliwości wyznaczenia na stanowisko równorzędne - co przewiduje art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy.
Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie można podzielić zarzutu skarżącego co do sprzeczności między wskazaną w zaskarżonej decyzji podstawą zwolnienia z zawodowej służby wojskowej /art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "d" ustawy/, a uzasadnieniem decyzji. Wskazane bowiem zostały przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, a mianowicie nabycie prawa do zaopatrzenia emerytalnego i osiągnięcie przez generała 57 lat, a w dalszej części uzasadnienia decyzji przytoczono jedynie dodatkowe argumenty uzasadniające - zdaniem organu wojskowego - tę fakultatywną podstawę zwolnienia, a mianowicie rozformowanie Zespołu Głównych Inspektorów MON. Pomimo to - według NSA - skarga podlegała uwzględnieniu wobec naruszenia art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis ten ma charakter ochronny, gdyż ustawodawca uznał za niezbędne uprzedzenie żołnierza o planowanym zwolnieniu ze służby wojskowej, celem umożliwienia mu zorganizowania życia osobistego i zawodowego związanego z tym zwolnieniem. Określił też czasowy limit ochronny na co najmniej sześć miesięcy.
Ten okres ochronny nie podlega skróceniu. Stąd też nie można uznać za prawidłowe przeprowadzenie takiej rozmowy w okresie usprawiedliwionej nieobecności żołnierza w służbie spowodowanej chorobą. Tak zaś było w przypadku skarżącego, który - jak wynika z dokumentacji lekarskiej Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej - był niezdolny do służby od 9 kwietnia 1999 r., a w dniu przeprowadzonej rozmowy /14 kwietnia 1999 r./ odczuwał silne dolegliwości bólowe i miał wysoką gorączkę - 38,8 st. C. W konsekwencji powyższego stanowiska Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 listopada 1999 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 17 maja 1999 r.
Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74. poz. 368 ze zm./ oraz art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.
W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wskazano, że nie budzą, zastrzeżeń ustalenia faktyczne, a w szczególności, że rozmowa z generałem brygady pilotem Mirosławem H. o zamiarze zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej wskutek osiągnięcia wieku, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "d" ustawy, została przeprowadzona w okresie usprawiedliwionej nieobecności skarżącego spowodowanej chorobą, co wynika z dokumentacji lekarskiej Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej stwierdzającej, że był on niezdolny do służby od 9 kwietnia 1999 r., a ponadto w dniu przeprowadzenia rozmowy - 14 kwietnia 1999 r. skarżący odczuwał silne dolegliwości bólowe i miał wysoką gorączkę. Natomiast nie można się zgodzić z zawartą w wyroku oceną prawną tej sytuacji faktycznej w świetle art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Według Ministra Sprawiedliwości odmiennie od uregulowań przyjętych w Kodeksie pracy, usprawiedliwiona nieobecność żołnierza spowodowana chorobą - nie jest czynnikiem uniemożliwiającym podejmowanie działań w zakresie zwalniania z zawodowej służby wojskowej. Dotyczy to również informowania go o takim zamiarze przewidzianego w art. 77 ust. 3 ustawy, który nie zabrania organowi wojskowemu uprzedzenia o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w okresie usprawiedliwionej nieobecności żołnierza spowodowanej chorobą. Wskazać w szczególności należy na treść art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy stwierdzającego, iż choroba żołnierza powodująca niezdolność do zawodowej służby wojskowej stanowi bezwzględną przesłankę zwolnienia z wojska i to w trybie natychmiastowym, po stwierdzeniu przez wojskową komisję lekarską niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Zwolnienie ze służby następuje wówczas bez jakiegokolwiek okresu ochronnego, nawet w przypadku pozostawania żołnierza w stanie obłożnej choroby /także w trakcie leczenia szpitalnego/. Fakt ten w żaden sposób nie ogranicza organom wojskowym możliwości działania w zakresie zwalniania żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Podkreślenia ponadto wymaga, że przeprowadzenie rozmowy uprzedzającej o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, przewidziane w art. 77 ust. 3 ustawy ma jedynie charakter informacyjny, a nie konstytutywny. W wyniku jej przeprowadzenia nie zmienia się status prawny żołnierza zawodowego, a dopiero decyzja o zwolnieniu zmienia jego sytuację prawną. Skoro więc - jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny - skarżący powiadomiony został w dniu 14 kwietnia 1999 r. przez właściwy organ wojskowy o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wskutek osiągnięcia wieku, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "d" ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, brak jest podstaw do przyjęcia, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 77 ust. 3 ustawy.
Sąd Najwyższy zważył co następuje
Stosownie do art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w razie zamiaru zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej przez właściwy organ wojskowy wskutek osiągnięcia wieku stwarzającego taką, możliwość /art. 76 ust. 1 pkt 1/, należy go o tym uprzedzić co najmniej na sześć miesięcy przed planowanym terminem zwolnienia.
Odnosząc treść tego przepisu do stanu faktycznego sprawy, tak jak on się przedstawia w niekwestionowanej w tym zakresie podstawie faktycznej wyroku NSA, nie może budzić wątpliwości, iż w trakcie rozmowy służbowej w dniu 14 kwietnia 1999 r. generał brygady pilot Mirosław H. został uprzedzony o planowanym zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej, które następnie - stosownie do decyzji Ministra Obrony Narodowej - nastąpiło z dniem 29 października 1999 r., to jest po upływie 6 miesięcy od uprzedzającej to zwolnienie informacji. O ile nie budziło wątpliwości to, że okoliczności przeprowadzonej w dniu 14 kwietnia 1999 r. "rozmowy służbowej" o planowanym zwolnieniu generała Mirosława H. ze służby, poddają się kwalifikacji prawnej jako uprzedzenie o zamiarze zwolnienia ze służby, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, to powstał problem co do skuteczności prawnej przedmiotowego "uprzedzenia" ze względu na to, że wtedy gdy się ono dokonywało, uprzedzony o zamiarze zwolnienia ze służby generał Mirosław H. był chory i niezdolny do służby. Rozważając ten problem, który okazał się jedynym spornym problemem prawnym w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zauważyć, że według tego wyroku tylko sam fakt choroby zainteresowanego ma znaczenie. Naczelny Sąd Administracyjny nie ustalił natomiast ażeby choroba generała Mirosława H. spowodowała jakieś istotne zakłócenie percepcji przekazanego mu "uprzedzenia", którego treścią był komunikat, że Minister Obrony Narodowej zamierza po okresie 6 miesięcy zwolnić go ze służby na podstawie kompetencji określonej w art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ze stanowiska przedstawionego w zaskarżonym wyroku wynika zatem, iż przedmiotowe "uprzedzenie", chociaż nastąpiło, to jednak nie wywarło skutku prawnego wobec choroby i niezdolności do służby zainteresowanego. Sąd Najwyższy uznał, że w rewizji nadzwyczajnej właściwie określono zakres spornego zagadnienia prawnego i zasadnie zarzucono, iż stanowisko zaskarżonego wyroku wynika z bezpodstawnego, swoistego dowartościowania "uprzedzenia", o którym mowa w art. 77 ust. 3 powołanej ustawy o warunek, którego nie ma w przepisach prawa.
W zaskarżonym wyroku nie wskazano żadnego przepisu prawa, który ustalałby zakaz dokonywania "uprzedzenia" o zamiarze zwolnienia ze służby wojskowej, o którym mowa w art. 77 ust. 3 ustawy, ze względu na chorobę żołnierza. Słusznie w związku z tym podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że do stosunków służbowych żołnierzy zawodowych nie ma zastosowania regulacja, określająca warunki rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem /por. art. 41 Kodeksu pracy/.
Nie jest także przekonywające stanowisko zaskarżonego wyroku, że zakaz uprzedzania o planowanym zwolnieniu żołnierza zawodowego w okresie jego niezdolności do służby z powodu choroby może być wyprowadzony wprost z art. 77 ust.
- Takie stanowisko nie ma oparcia w treści przepisu, zaś wspomniana wyżej regulacja prawna stosunku pracy wskazuje, że w odniesieniu do wypowiadania umów o pracę potrzebne było normatywne uregulowanie zakazu wypowiadania umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. Wynikająca z art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych instytucja uprzedzenia o zamiarze zwolnienia ze służby spełnia określoną, funkcję ochronną dla żołnierza, sprowadzającą się do zakomunikowania mu - w określonym terminie - o zamiarze zwolnienia ze służby na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z punktu widzenia treści takiego komunikatu i jego celu istotne jest, żeby dotarł on w przewidzianym do tego terminie do zainteresowanego żołnierza w taki sposób, żeby mógł być zrozumiany, co w rozważanym przypadku miało miejsce.
Z powyższych przyczyn, skoro wykazana została podstawa rewizji nadzwyczajnej dotycząca wyłącznie naruszenia prawa materialnego, Sąd Najwyższy orzekł przy zastosowaniu art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./.