Orzeczenie SN z 14 marca 2002 r., III RN 14/01

Sprawa

w sprawie ze skargi Czesława B. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich

Rozpoznanie

na rozprawie

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 9 maja 2000 r., II SA/Wr 1701/98 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.

Teza

Instytucjonalnemu zmilitaryzowaniu nie poddano także Milicji Obywatelskiej, która została utworzona dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. /Dz.U. RP nr 7 poz. 33/ jako "prawnopubliczna formacja służby Bezpieczeństwa Publicznego", podlegająca kierownikowi tego resortu, z zadaniami dotyczącymi ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia oraz mienia społecznego. Milicja Obywatelska miała charakter służby porządkowej nie podporządkowanej Ministrowi Obrony Narodowej i jakkolwiek charakteryzowała ją dyspozycyjność, posiadanie w bieżącej dyspozycji broni palnej - to jednak te czynniki nie wystarczyły, aby zaliczyć ją do zmilitaryzowana służb państwowych.

Sentencja

Sąd Najwyższy

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 24 czerwca 1998 r., wydaną na podstawie, art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, pozbawił Czesława B. uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia 18 lutego 1946 r. do dnia 4 października 1946 r., przyznanych mu w dniu 29 grudnia 1983 r. przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w J. G. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że weryfikacja uprawnień kombatanckich Czesława B. ujawniła uzyskanie ich wyłącznie z tytułu działalności w szeregach Milicji Obywatelskiej, nie wymienionej w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy o kombatantach. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 21 sierpnia 1998 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 czerwca 1998 r., potwierdzając utratę uprawnień kombatanckich, mimo uwzględnienia dodatkowego faktu udziału Czesława B. w walkach z bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii w L., który wiązał się ze służbą w Milicji Obywatelskiej, a nie w zmilitaryzowanej służbie państwowej, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 maja 2000 r. uchylił zaskarżoną przez Czesława B. decyzję ostateczną z dnia 9 maja 2000 r. oraz decyzję tę decyzję poprzedzającą. W ocenie Sądu Milicja Obywatelska należała do zmilitaryzowanych służb państwowych, więc przepis art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach nie wyklucza uznania za działalność kombatancką uczestnictwa skarżącego jako funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii.

Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu zarzutu rażącego naruszenia wskazanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów, Minister Sprawiedliwości przytoczył przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, stanowiący, że osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" tracą przewidziane tą ustawą przywileje. W takiej sytuacji jest Czesław B., skoro - mimo powoływania się na swój udział w walkach z bandami UPA - twierdził, że był wówczas funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej, która - wbrew temu, co przyjął Naczelny Sąd Administracyjny - nie była jednostką zmilitaryzowaną.

Minister Sprawiedliwości powołał się na argumentację prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999 r., III RN 93/99 /OSNAPU 2000 nr 15 poz. 572/ oraz wcześniejszych wyrokach z dnia 21 czerwca 1996 r., III ARN 80/95 /OSNAPU 1996 nr 18 poz. 261/, z dnia 26 marca 1997 r., III ARN 8/97 /OSNAPU 1997 nr 23 poz. 454/ oraz z dnia 9 kwietnia 1999 r. III RN 168/98 /OSNAPU 2000 nr 6 poz. 210/, wskazując, że wyrażony w tych orzeczeniach pogląd, iż Milicja Obywatelska nie była formacją zmilitaryzowaną, podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000 r., OPS 5/00.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Trafny jest pogląd wnoszącego ją Ministra Sprawiedliwości, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu przepisów art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Pogląd ten utrwalił się w orzecznictwie Sądu Najwyższego /por. nie tylko wyrok z dnia 14 października 1999 r., III RN 93/99 - OSNAPU 2000 nr 15 poz. 572 i inne powołane w rewizji nadzwyczajnej, lecz również wyrok z dnia 9 lutego 2001 r., III RN 59/00 - OSNAPU 2001 nr 19 poz. 572/ oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. uchwałę składu siedmiu sędziów tego Sądu z dnia 12 czerwca 2000 r., OPS 5/00 - ONSA 2001 Nr 1 poz. 3/. Odmienny pogląd w tej kwestii, wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie może być zaaprobowany w kontekście przytoczonych orzeczeń, których argumentację podziela skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie. W szczególności jest zdania, że w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy nie chodzi o wszystkie uzbrojone służby państwowe, ale o takie, które choć w swej zwykłej działalności nie miały charakteru wojskowego zostały w określonej sytuacji poddane militaryzacji, i w ten sposób podporządkowane zadaniom i strukturze wojskowości. Za decydujące uznaje przejście służby w stan zmilitaryzowania i ten element za definiujący służbę zmilitaryzowaną, a nie tylko jej uzbrojenie i hierarchiczna struktura. Militaryzacja w okresie, o którym mowa w ustawie, miała ściśle określone podstawy prawne. Wynikały one np. z ustawy z dnia 30 marca 1939 r. o komunikacji w służbie ochrony Państwa /Dz.U. PR nr 29 poz. 195/, na podstawie której PKWN wydał w dniu 4 listopada 1944 r. dekret o militaryzacji Polskich Kolei Państwowych /Dz.U. nr 11 poz. 55/. Po zakończeniu działań wojennych wyczerpały się przesłanki militaryzacji PKP i stan ten został zmieniony ustawą z dnia 1 lipca 1949 r. o zniesieniu militaryzacji Polskich Kolei Państwowych /Dz.U. nr 42 poz. 305/. Żadne inne służby państwowe nie zostały w tym okresie zmilitaryzowane. Instytucjonalnemu zmilitaryzowaniu nie poddano także Milicji Obywatelskiej, która została utworzona dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. /Dz.U. RP nr 7 poz. 33/ jako "prawnopubliczna formacja służby Bezpieczeństwa Publicznego", podlegająca kierownikowi tego resortu, z zadaniami dotyczącymi ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia oraz mienia społecznego. Milicja Obywatelska miała charakter służby porządkowej nie podporządkowanej Ministrowi Obrony Narodowej i jakkolwiek charakteryzowała ją dyspozycyjność, posiadanie w bieżącej dyspozycji broni palnej - to jednak te czynniki nie wystarczyły, aby zaliczyć ją do zmilitaryzowana służb państwowych.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.