Orzeczenie SN z 6 kwietnia 2000 r., III RN 143/99

Sprawa

sprawy ze skargi Zbigniewa W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie dnia 3 marca 1998 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 1999 r. V SA 759/98 - oddala rewizję nadzwyczajną.

Teza

Jeżeli więc w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./, w którym określone zostały wyłącznie przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia pieniężnego, mowa jest o tym, że świadczenie takie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy", to należy stanąć na stanowisku, że wynika stąd jedynie obowiązek ustalenie faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy, natomiast nie wynika stąd obowiązek wykazania przez tę osobę, czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub do którego została deportowana, faktycznie wykonywała pracę przymusową.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 1999 r., V SA 759/98, w sprawie ze skargi Zbigniewa W. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 marca 1998 r. Zaskarżonym wyrokiem uchylono tę decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 3 października 1997 r. W obu decyzjach przyjęto, że skarżący nie nabył prawa do świadczenia pieniężnego przysługującego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./, ponieważ będąc małym dzieckiem nie wykonywał pracy przymusowej, a samo osadzenie w obozie pracy nie uprawnia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w myśl art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych stanowi samodzielną podstawę prawną przyznania świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie, bez względu na to, czy osadzony wykonywał pracę przymusową. Minister Sprawiedliwości zarzucił temu wyrokowi mu rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 2 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym i wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym stanowi wprawdzie, iż represją w rozumieniu ustawy jest "osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych", ale równocześnie zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym: świadczenie przysługuje w wysokości 0,5 procent przeciętnego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej w 1995 r. waloryzacji emerytur i rent, za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, nie więcej jednak łącznie niż 10 procent tego wynagrodzenia. W tej sytuacji, w opinii rewizji nadzwyczajnej, należy stanąć na stanowisku, że - wedle przepisów tej ustawy - sam fakt osadzenia w obozie pracy z wymienionych w ustawie przyczyn nie może stanowić wystarczającej przesłanki dla przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą, bowiem uniemożliwiałoby to ustalenie jego podstawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.

Stosownie do jej tytułu, ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym określa warunki przyznawania świadczenia pieniężnego dla dwóch kategorii osób, a mianowicie dla osób "deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla osób "osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Potwierdza to również dyspozycja art. 2 tej ustawy, wedle którego represją w rozumieniu ustawy jest zarówno "osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych" /art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym/, jak i "deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. (...)" /art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym/. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym kategorii osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazywać, czy w czasie pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała pracę przymusową. Jeżeli więc w art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w którym określone zostały wyłącznie przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia pieniężnego, mowa jest o tym, że świadczenie takie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy", to należy stanąć na stanowisku, że wynika stąd jedynie obowiązek ustalenie faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy, natomiast nie wynika stąd obowiązek wykazania przez tę osobę, czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub do którego została deportowana, faktycznie wykonywała pracę przymusową. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Zbigniew W. został osadzony wraz ze swoją matką w obozie pracy przymusowej w Berlinie w okresie od sierpnia 1944 r. do maja 1945 r., a to oznacza, że świetle przepisów powyższej ustawy o świadczeniach pieniężnych powinien być zaliczony do kręgu osób represjonowanych w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, którym z tego tytułu przysługuje świadczenie pieniężne ustalone w myśl zasad określonych w art. 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym, co też trafnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku. Analogicznie orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 stycznia 2000 r., III RN 112/99 /jeszcze nie opublikowanym/.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[12] Kpc w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł, jak w sentencji.