Orzeczenie SN z 9 czerwca 1999 r., III RN 17/99

Sprawa

sprawy ze skargi Zdzisława O. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia 16 kwietnia 1998 r. (...) w przedmiocie odmowy zaniechania ustalania i poboru zryczałtowanego podatku dochodowego za okres od maja do grudnia 1997 r.

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 14 września 1998 r. I SA/Ka 1364/98 postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie.

Teza

Nieumieszczenie na drzwiach mieszkania albo biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe /bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowania dotyczy/ zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej /urzędzie gminy/ oznacza, iż wezwanie skierowane do strony postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zostało prawidłowo doręczone /art. 44 Kpa w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł rewizję nadzwyczajną od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 14 września 1998 r., I SA/Ka 1364/98, którym odrzucono skargę w przedmiocie odmowy zaniechania ustalania i poboru zryczałtowanego podatku dochodowego za okres od maja do grudnia 1997 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił on, że rażąco narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 44 Kpa w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ a także art. 27 ust. 2 tej ustawy.

Skarżący, Zdzisław O., kwestionował legalność decyzji Izby Skarbowej w K. z dnia 16 kwietnia 1998 r. utrzymującej w mocy decyzję Drugiego Urzędu Skarbowego w K., którą odmówiono zaniechania ustalania i poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za okres od maja do grudnia 1997 r. Na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 20 lipca 1998 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia w terminie tygodniowym braków formalnych skargi przez nadesłanie jej oryginału oraz podania wartości przedmiotu sporu, pod rygorem odrzucenia skargi (...). Wezwanie to wysyłano dwukrotnie na adres skarżącego podany w skardze, z tym że ostatnie, wysłane 14 sierpnia 1998 r. (...), nie zostało doręczone skarżącemu w trybie przewidzianym w art. 42 i art. 43 Kpa, lecz z powodu nieobecności adresata złożono je w urzędzie pocztowym w dniu 18 sierpnia 1998 r. (...).

Postanowieniem z dnia 14 września 1998 r. NSA skargę odrzucił, podając, że skoro z adnotacji poczty wynika, iż "zawiadomienie o złożeniu przesyłki do odbioru złożono w dniu 18 sierpnia 1998 r.", zaś braków skargi nie uzupełniono w terminie tygodniowym liczonym od 26 sierpnia 1998 r., to odrzucenie skargi na mocy art. 27 ust. 2 ustawy o NSA jest uzasadnione.

Twierdzenia te zostały zakwestionowane przez Prezesa NSA. Zgodnie z art. 44 Kpa w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, w przypadku niemożności doręczenia pisma procesowego adresatowi osobiście /art. 42 Kpa/ lub innej osobie wymienionej w ustawie /art. 43 Kpa/, pismo takie składa się ona okres siedmiu dni w urzędzie pocztowym lub w urzędzie gminy, z tym że równocześnie zawiadomienie o tym należy między innymi umieścić na drzwiach mieszkania adresata albo biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Spełnienie powyższych warunków rodzi domniemanie prawne, że doręczenie zostało dokonane z upływem ostatniego dnia wymienionego wyżej okresu siedmiodniowego. Z akt sprawy wynika, że wezwanie skarżącego do uzupełnienia w terminie tygodniowym braków formalnych skargi nie zostało mu doręczone w trybie art. 42 i art. 43 Kpa. Na odwrocie bowiem druku "potwierdzenie odbioru" (...) doręczyciel pocztowy podkreślił i potwierdził własnym podpisem, że nie zastał adresata pod wskazanym adresem /pkt 1 lit. "c" zawartej tam instrukcji doręczania/. Brak natomiast jakiejkolwiek informacji na odwrocie powyższego druku co do innych form doręczenia wezwania, a w szczególności o złożeniu go we właściwym urzędzie pocztowym oraz o stosownym zawiadomieniu o tym adresata umieszczonym na drzwiach jego mieszkania bądź w skrzynce pocztowej /pkt 2 lit. a i b druku/. W tym stanie rzeczy, przyjęcie przez Sąd, że wezwanie o uzupełnienie braków formalnych skargi zostało skutecznie doręczone narusza w sposób rażący art. 44 Kpa. Nie zachowano bowiem warunków formalnoprawnych zastosowania tego przepisu, co w konsekwencji wyklucza możliwość przyjęcia domniemania skutecznego doręczenia wezwania. Przedstawiona wadliwość postępowania sądowego spowodowała w konsekwencji - w wyniku błędnego odrzucenia skargi - rażące naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP gwarantującej każdemu prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, gdyż wezwanie skarżącego do uzupełnienia w terminie tygodniowym braków formalnych skargi nie zostało mu doręczone zgodnie z przepisami Kpa stosowanymi na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Z akt sprawy wynika bowiem, że brak jest informacji co do zastępczego doręczenia wezwania. W myśl art. 44 Kpa w razie niemożliwości doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i art. 43 Kpa pismo składa się na okres siedmiu dni w urzędzie pocztowym - telekomunikacyjnym lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się na drzwiach mieszkania adresata albo biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. W aktach sprawy brak jest dowodu na to, iż wymaganie przewidziane w art. 44 Kpa zostało spełnione przez doręczyciela, z "potwierdzenia odbioru" wynika bowiem jedynie, że pismo doręczył on "z powodu nieobecności adresata" ale bez wskazania komu i w jaki sposób. W szczególności z "potwierdzenia odbioru" wynika, że nie doręczył on wezwania dorosłemu domownikowi, ani też nie umieścił na drzwiach mieszkania skarżącego zawiadomienia o złożeniu go w urzędzie pocztowym lub w urzędzie gminy. Wynika z niego także, że zawiadomienia takiego nie umieścił on także w skrzynce pocztowej, co zresztą z uwagi na brzmienie art. 44 Kpa /przy uwzględnieniu wykładni gramatycznej, a także wniosków wynikających z wykładni systemowej, w szczególności porównania art. 44 Kpa i art. 139 par. 1 Kpc, który w przeciwieństwie do art. 44 Kpa przewiduje umieszczenie zawiadomienia w skrzynce pocztowej nie mogłoby stanowić podstawy - wbrew temu co sugeruje uzasadnienie rewizji nadzwyczajnej - do uznania doręczenia za odpowiadające wymaganiom ustawy. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zarzuty postawione zaskarżonemu postanowieniu, w tym także teza, iż w następstwie odrzucenia skargi doszło do pozbawienia strony prawa do sądu gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, są zasadne.

Z powyższych względów, (...), Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.