Uzasadnienie
Decyzja z dnia 16 kwietnia 1998 r. (...) skierowana do Tadeusza W. i Jana L., Prezes Głównego Urzędu Ceł po rozpatrzeniu odwołań od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. z dnia 10 stycznia 1998 r. (...), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ustalono, że w dniu 29 kwietnia 1996 r. Tadeusz W. działający z upoważnienia Jana L. zgłosił, w Oddziale Celnym w O., do odprawy celnej nadwozie samochodu osobowego Escort, które zostało dopuszczone do obrotu decyzją z 29 kwietnia 1996 r. zawartą w dowodzie odprawy celnej (...). Tego samego dnia i w tym samym oddziale celnym Tadeusz W. zgłosił do odprawy celnej silnik wysokoprężny do samochodu Ford Escort skrzynię biegów, zawieszenie przednie i tylne, układ kierowniczy i koła jezdne, które dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym decyzją zawartą w dowodzie odprawy celnej z dnia 29 kwietnia 1996 r. (...) Organy celne uznały, że w istocie z zagranicy sprowadzono samochód w stanie rozmontowanym. Potwierdza to fakt zarejestrowania samochodu przez Jana L. Zdaniem organów celnych zarejestrowanie samochodu i posłużenie się przy rejestracji dokumentami odpraw celnych, rachunków zakupu, to nowe fakty stanowiące nową okoliczność nie znane organom celnym w dniu wydawania decyzji o dopuszczeniu towarów do obrotu. Wznowiono więc postępowanie i decyzją z 10 stycznia 1998 r. uchylono decyzje zawarte w dowodach odprawy celnej i wymierzono cło jak od samochodu. Według organów celnych opisany sposób sprowadzenia części samochodowych dawał podstawę do zastosowania Reguły 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej i art. 23 Prawa celnego. Zdaniem organów celnych sposób zgłoszenia towarów do odprawy celnej wskazuje na działanie stron mające na celu obejście obowiązującego prawa. Podstawą wznowienia postępowania był ujawniony stan towaru importowanego na polski obszar celny przez strony, poparty faktem jego rejestracji. Stronami postępowania w niniejszej sprawie są według organu odwoławczego Jan L. i Tadeusz W. Solidarny obowiązek zapłaty przez obie strony różnicy cła jest wynikiem ustalenia, że obaj byli importerami nie części a samochodu.
W skargach na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 16 kwietnia 1998 r. Jan L. i Tadeusz W. wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżący zarzucają, iż z odpraw celnych nie wynika, by sporne części miały charakter pojazdu samochodowego w stanie rozłożonym. Późniejsze zarejestrowanie samochodu złożonego z części nabytych przez dwie osoby nie jest nową okolicznością istniejącą w dniu wydania decyzji, nie znaną organowi, który wydał decyzję. Strony nie zakupiły części w celu zmontowania samochodu, bo jedna z osób zakupiła części w celu dalszej odsprzedaży a samochód został zarejestrowany na jedną osobę. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 2 czerwca 1999 r., SA/Po 1151-1152/98, Naczelny Sąd Administracyjny - (...), uwzględniając skargi Tadeusza W. i Jana L. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 16 kwietnia 1998 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła, uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. z dnia 10 stycznia 1998 r. (...). W ocenie Sądu okoliczności faktyczne sprawy są niesporne. Błąd organów celnych polega na tym, że uznały, iż prawo celne z 1989 r. umożliwia stosowanie solidarnej odpowiedzialności podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą. Przymioty solidarności miałyby wynikać z faktu, że obaj skarżący sprowadzili w istocie samochód uprzednio rozmontowany a nie części. W stanie prawnym wynikającym z ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - prawo celne brak podstaw do obciążania podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą solidarną odpowiedzialnością za uiszczenie należności celnych. Można domniemywać, że solidarną odpowiedzialność skarżących organy celne wywodzą z czynu niedozwolonego /działań z zamiarem obejścia prawa/. Organy celne nie są jednak powołane do stwierdzenia, czy taki czyn niedozwolony został popełniony. Organy celne nie są też powołane do tego, by stwierdzać, że konkretna czynność prawna jest nieważna i nie może wywoływać skutków prawnych. W każdym razie tego rodzaju ustaleń nie można dokonywać w postępowaniu, którego przedmiotem jest wymiar cła. Należy też zwrócić uwagę na to, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 6 prawa celnego podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą działa na własny rachunek i we własnym imieniu. Stanowisko organów celnych nie daje odpowiedzi na pytanie, który ze skarżących dokonał przywozu samochodu na własny rachunek i we własnym imieniu Skoro brak w prawie celnym odpowiedzialności solidarnej nie można przyjmować, że obaj skarżący sprowadzili samochód na własny rachunek i we własnym imieniu. Złożenie samochodu ze sprowadzonych części nie jest okolicznością uzasadniającą wznowienie postępowania gdyż nie istniała ona w dacie wydania decyzji.
Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 i art. 62 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 ust. 2 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skarg.
Stosownie do treści art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw nowe okoliczności lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który tę decyzję wydawał. Sytuacja ta, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, zachodzi w niniejszej sprawie. W dniu 27 kwietnia 1996 r. w firmie ARH GmbH w H., Jan L. zakupił karoserię samochodu Ford Escort, zaś Tadeusz W. - silnik, skrzynię biegów i inne części tego samego samochodu osobowego, a fakt ten potwierdzają dokumenty wystawione przez wymienioną firmę. Jednocześnie pismem datowanym 16 kwiecień 1996 r. Jan L. upoważnił Tadeusza W. do zakupu nadwozia samochodu osobowego i załatwienia wszelkich formalności celnych. Zakupione elementy zostały w dniu 29 kwietnia 1996 r. sprowadzone do Polski, a importerzy tj. Tadeusz W. i Jan L. nie podali organowi celnemu, że w istocie sprowadzony został kompletny pojazd samochód osobowy, chociaż w stanie rozmontowanym. Ten brak informacji o rzeczywistym stanie sprowadzonego towaru uniemożliwiał organowi celnemu zastosowanie cła w wysokości przewidzianej dla importu samochodu. Zasadnie zatem, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, organ ten wymierzył niższe cło przewidziane dla importu części samochodowych. Natomiast uzyskanie przez ten organ informacji, że ze sprowadzonych elementów został złożony samochód osobowy marki Ford Escort, który został zarejestrowany na nazwisko jednego z importerów, tj. Jana L. pozwoliło organowi celnemu na skorzystanie z unormowania zawartego w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa.
W przeciwnym razie naruszony zostałby, według Ministra Sprawiedliwości, przepis art. 23 ust. 1 Prawa celnego, a skarżący odnieśliby korzyść naruszającą zasadę równości podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą /art. 3 Prawa celnego/. Podstawę prawną nowej decyzji o wymiarze cła stanowiła także reguła 2/a/ Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, stanowiąca załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 72 poz. 357 ze zm./ powołana przez organ celny w uzasadnieniu decyzji, ale pominięta przez Sąd orzekający. Kwestia zasadności zastosowania art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa w tęgo typu sprawach była już wielokrotnie rozstrzygana przez Sąd Najwyższy /np. wyrok III RN 44/98 z dnia 8 lipca 1998 r. czy wyrok z dnia 7 lutego 1995 r. III ARN 80/94 - OSNAPU 1995 nr 14 poz. 168/.
Minister Sprawiedliwości jest zdania, że zindywidualizowanie obrotu towarowego z zagranicą /art. 2 pkt 6 Prawa celnego/ nie wyklucza możliwości skorzystania z unormowania zawartego w art. 62 Kpa. Zgodnie bowiem z art. 23 ust. 1 Prawa celnego, cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Powołany przepis stanowił więc podstawę prawną wymiaru cła za sprowadzony samochód, a art. 62 Kpa uprawniał organy celne do prowadzenia jednego postępowania i wydania jednej decyzji w tej sprawie.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie niniejszej jest niesporne, że obaj importerzy zgłosili do odprawy celnej części tego samego rozmontowanego samochodu. Powyższe ustalenie uprawniało organy celne do wszczęcia i prowadzenia jednego postępowania w sprawie sprowadzenia do Polski samochodu marki Ford Escort i wydania jednej decyzji o wymiarze cła, gdyż stosownie do treści art. 62 Kpa, prawa i obowiązki podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą wynikały z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej, a do rozpatrzenia sprawy właściwy był ten sam organ celny.
Sąd Najwyższy zważył co następuje
Trafny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej rażącego naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 145 par. 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy przede wszystkim podkreślić, że przy ocenie, czy istniała wskazana w tym przepisie przyczyna wznowienia postępowań celnych zakończonych decyzjami ostatecznymi o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzonych przez dwie różne osoby części samochodowych po ujawnieniu, że z części tych złożono następnie samochód osobowy, należy uwzględniać także przepisy Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 72 poz. 357 ze zm./. Zgodnie bowiem z regułą nr 2a wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści pozycji dotyczą wyrobu niekompletnego lub niegotowego pod warunkiem, że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego /oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły/, znajdującego się w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym. Z reguły tej wynika jednoznacznie, że w niniejszej sprawie dokonano zgłoszeń do odprawy celnej wzajemnie się uzupełniających części samochodowych stanowiących potencjalny wyrób kompletny /samochód/ jeszcze przed ich importem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a złożenie z tych części samochodu na polskim obszarze celnym nie spowodowało powstania nowego jakościowego towaru odrębnego od sumy jego części składowych, lecz gotowego produktu stanowiącego zwykłe połączenie importowanych części. W konsekwencji należy przyjąć, że przedmiotem importu nie były części do samochodu osobowego, lecz taki samochód będący w stanie niezmontowanym /rozmontowanym/, a ujawnienie tego faktu przez organy celne po zmontowaniu tego samochodu na polskim obszarze celnym stanowiło nową okoliczność faktyczną, która nie była znana organom celnym w dacie dokonywania odprawy celnej niezmontowanego samochodu /części do samochodu/.
Nie jest trafny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że reguła 2/a/ ma zastosowanie jedynie w przypadku, gdy dotyczy towarów w niej wymienionych przywiezionych przez jeden podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą. Powyższe ograniczenie nie wynika bezpośrednio lub pośrednio z treści powyższej reguły, a zatem należy przyjąć, że reguła 2/a/ ma zastosowanie do sytuacji, w której z części sprowadzonych przez dwóch importerów po dopuszczeniu towaru do obrotu na polski obszar celny zmontowano następnie samochód i zarejestrowano go na nazwisko jednego z nich.
Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.