Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny (...) wyrokiem z dnia 4 grudnia 1998 r. I SA/Po 234-235/98 stwierdził nieważność decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 23 grudnia 1997 r., (...) w przedmiocie wymiaru cła oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. z dnia 24 października 1997 r. (...). Zaskarżona decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł utrzymywała w mocy wymienioną decyzję organu pierwszej instancji wydaną w wyniku wznowienia postępowania celnego i skierowana została do dwóch osób tj. Jana O. i Wojciecha P. Adresaci tej decyzji sprowadzili do Polski w dniach 28 i 30 marca 1997 r. zakupiony w Niemczech samochód marki Ford Transit, który przewieziony został przez granicę w stanie rozmontowanym. Nie negując zasadności wznowienia postępowania celnego, ani prawidłowości klasyfikacji sprowadzonego towaru, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że niedopuszczalne jest skierowanie zaskarżonych decyzji do obu importerów i łączne obciążenie ich należnościami celnymi za sprowadzony samochód osobowy. W przepisach prawa celnego obowiązującego w dacie wydania decyzji, obrót towarowy z zagranicą był bowiem zindywidualizowany, zatem nie jest możliwe solidarne obciążenie należnościami celnymi podmiotów odrębnie dokonujących obrotu towarowego z zagranicą. Na poparcie swoich wywodów Sąd orzekający powołał art. 2 pkt 6 oraz art. 40 ust. 1 ustawy Prawo celne oraz konkludował, że skierowanie przedmiotowych decyzji i łączne obciążenie skarżących należnościami celnymi za samochód złożony z importowanych przez nich części rażąco narusza powołane przepisy, zatem w myśl art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa decyzja taka jest nieważna.
Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 i art. 62 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz z art. 1 ust. 2 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ i na podstawie art. 57 ust. 2 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości nie można jednakże zaakceptować dokonanej przez Sąd interpretacji wymienionych przepisów. Zarówno bowiem z definicji zawartej w powołanym przez NSA art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne, jak i z jej skonkretyzowania zawartego w art. 48 tej ustawy oraz art. 40 ust. 1 normującego obowiązki celne wynika, że jeżeli osoba fizyczna podczas odprawy celnej bezpośrednio włada towarem, to uważa się ją za podmiot dokonujący obrotu z zagranicą w odniesieniu do tego towaru. Domniemanie ustanowione w art. 48 Prawa celnego można obalić tylko przez wykazanie /np. przy pomocy dokumentów/, iż obrotu towarowego tymi towarami dokonuje inny podmiot.
W sprawie niniejszej bezsprzecznym jest, że Jan O. i Wojciech P. podczas odprawy celnej dokonanej w dniach 28 i 30 marca 1997 r. bezpośrednio władali częściami samochodowymi wymienionymi w dowodach odprawy celnej (...) i (...). Części te, jak wykazało późniejsze postępowanie, stanowiły w istocie samochód osobowy marki Ford Transit. Wymienieni byli zatem podmiotami dokonującymi obrotu towarowego z zagranicą, którzy sprowadzili ten samochód do Polski we własnym imieniu i na własny rachunek. Samochód ten został także zarejestrowany na nazwisko, jednego z nich, tj. Wojciecha P. Zgodnie z art. 23 ust. 1 Prawa celnego, cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Powołany przepis stanowił więc podstawę prawną wymiaru cła za sprowadzony samochód, a art. 62 Kpa uprawniał organy celne do prowadzenia jednego postępowania i wydania jednej decyzji w tej sprawie.
W sprawie niniejszej niespornym jest, że obaj importerzy zgłosili do odprawy celnej części tego samego rozmontowanego samochodu. Powyższe ustalenie uprawniało zatem organy celne do wszczęcia i prowadzenia jednego postępowania w sprawie sprowadzenia do Polski samochodu marki Ford Transit i wydania jednej decyzji o wymiarze cła. Stosownie bowiem do treści art. 62 Kpa mającego zastosowanie w tej sprawie, prawa i obowiązki podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą wynikały z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej, a do rozpatrzenia sprawy właściwy był ten sam organ celny.
Nie ma zatem racji Sąd orzekający twierdząc, że zaskarżone decyzje rażąco naruszyły powołane przepisy, co spowodowało ich nieważność z mocy art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. "Rażące naruszenie prawa" w myśl ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego jest bowiem z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretowaniu prawa /np. wyrok SN z dnia 20 czerwca 1995 r., III ARN 22/95 - OSNAPU 1995 nr 24 poz. 297/. W niniejszej zaś sprawie problem ten regulują powołane przez organy celne przepisy, a ewentualną kontrowersję wywołać mogłaby ich interpretacja. W ocenie Ministra Sprawiedliwości treść powołanych przepisów nie budzi jednak wątpliwości, stąd też zaskarżony wyrok rażąco narusza art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
Zindywidualizowanie obrotu towarowego z zagranicą nie wyklucza możliwości skorzystania z unormowań zawartych w art. 62 Kpa. Zgodnie bowiem z doktryną prawa administracyjnego przepisu tego nie można stosować jedynie do sprawy, w której jest wiele stron o sprzecznych lub uzależnionych od siebie interesach /B. Adamiak, J. Borkowski: "Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Wydawnictwo Prawnicze PWN Warszawa 1996 r., str. 113/.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.
Trafny okazał się zarzut rażącego naruszenia art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy o NSA w związku z art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa. W wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy celne ustalono bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, iż obaj skarżący - importerzy dokonali nieprawidłowego zgłoszenia do odprawy celnej /z naruszeniem art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ sprowadzonych na polski obszar celny części samochodowych samochodu osobowego marki "Ford Transit", skoro w przedstawionych przez siebie deklaracjach nie poinformowali oni organów celnych `o tym, że sprowadzone przez nich części samochodowe stanowiły w rzeczywistości elementy kompletnego samochodu osobowego tej marki w stanie rozmontowanym. Okoliczność ta przesądziła nie tylko o dopuszczalności wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie wymiaru cła wobec obu skarżących, ale równocześnie uzasadniała wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w jednym postępowaniu, łącznie wobec obu importerów, w trybie określonym art. 62 Kpa, bowiem zgodnie z Regułą 2a Ogólnych Reguł Nomenklatury Scalonej, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 151 poz. 737/, która miała charakter przedmiotowy /a nie podmiotowy/, wyroby kompletne oraz wyroby znajdujące się w stanie nie zmontowanym lub rozmontowanym, w każdym wypadku powinny być klasyfikowane według pozycji taryfy celnej, która obejmuje wyrób kompletny, czyli w danym wypadku zgłoszone do odprawy celnej części samochodowe powinny być zakwalifikowane wedle taryfy celnej jako kompletny samochód osobowy. Dlatego organy celne trafnie przyjęły, że w danym wypadku obaj importerzy uczestniczyli w rzeczywistości w sprowadzeniu na polski obszar celny kompletnego samochodu osobowego w stanie rozmontowanym i z tego tytułu obaj obowiązani byli do uiszczenia należności celnej, jak za samochód osobowy sprowadzony do Polski w stanie rozmontowanym, a nie jak za części samochodowe samochodu osobowego. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nietrafnie przyjął w zaskarżonym wyroku, jakoby w danym wypadku organy celne traktowały zobowiązanie skarżących do zapłaty wymierzonego cła "jako zobowiązanie solidarne w rozumieniu art. 366 par. 1 Kc", a w konsekwencji również nietrafnie uznał, iż zaskarżona decyzja była od chwili jej wydania dotknięta wadą powodująca jej nieważność z tej przyczyny, że była niewykonalna i jej niewykonalność miała charakter trwały /art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa/. Należało bowiem mieć na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie skarżący odpowiadali z tytułu nie uiszczonej należności celnej nie solidarnie, ale in solidum /tzw. solidarność przypadkowa/, w odniesieniu do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 376 i art. 378 Kc, a więc spełnienie świadczenia przez jednego z nich czyni bezprzedmiotowym zobowiązania drugiego dłużnika.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.