Orzeczenie SN z 1 czerwca 2000 r., III RN 178/99

Sprawa

sprawy ze skargi (...) Spółki Węgla S.A. Kopalni Węgla Kamiennego "G." w G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w Warszawie z dnia 15 stycznia 1997 r. (...) w przedmiocie kary łącznej za odprowadzenie zasolonych wód kopalnianych do odbiornika

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 1999 r. IV SA 347/97 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.

Teza

Zakład, który wprowadza ścieki do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, obowiązany jest ponosić nie tylko opłatę za szczególne korzystanie z wód /art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne - Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, lecz także karę pieniężną za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z naruszeniem wymaganych warunków /art. 130 ust. 1 i ust. 6 Prawa wodnego/.

Sentencja

Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Grudzieckiego

Uzasadnienie

Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w K. decyzją z dnia 6 lutego 1996 r. ustalił dla (...) Spółki Węglowej S.A. - Kopalnia Węgla Kamiennego "G." - Szyby Główne łączną karę pieniężną w kwocie 419.743,59 zł z tytułu odprowadzania ścieków do wód powierzchniowych bez pozwolenia wodnoprawnego w okresie od dnia 27 lutego 1995 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. Decyzja ta została wydana w nawiązaniu do trzech uprzednio wydanych decyzji ustalających dla strony wysokość tzw. kar dobowych. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 15 stycznia 1997 r., w uzasadnieniu której stwierdzono między innymi, iż "karę pieniężną wymierza się również zakładom, które wprowadzają ścieki do wód lub do ziemi bez pozwolenia wodnoprawnego". W wyniku skargi (...) Spółki Węglowej S.A. Kopalnia Węgla Kamiennego "G." na powyższą decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 1999 r. /IV SA 347/97/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że opłata za korzystanie z wody nie jest karą, jest natomiast ekwiwalentem za korzystanie z wód. Równocześnie Sąd ten stwierdził, że par. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1991 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzone do wód lub do ziemi /Dz.U. nr 125 poz. 557 - powoływanego nadal jako: rozporządzenie w sprawie kar pieniężnych z 1991 r./, który stanowi, że w razie braku pozwolenia wodnoprawnego ustala się karę pieniężną za cały ładunek zanieczyszczeń zawarty w odprowadzanych ściekach, w sposób niedopuszczalny zmienia dyspozycję art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm. - powoływanej nadal jako: Prawo wodne/, który stanowi, że: "Zakładom wymierza się karę pieniężną za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków nie odpowiadających wymaganym warunkom". Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że: "Wymieniony przepis (...) nie odnosi się do niedopełnienia przez zakład wymogu uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. W ocenie Sądu należałoby więc poddać ponownej analizie kwestię dopuszczalności wymierzania opłaty i jednocześnie kary za ten sam ładunek zanieczyszczeń w odprowadzanych ściekach".

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 21 października 1999 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ oraz art. 130 ust. 1 i ust. 6 Prawa wodnego /w brzmieniu ustalonym art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i ustawy - Prawo wodne - Dz.U. nr 26 poz. 139/ w związku z par. 8 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1995 r. w sprawie zasad i trybu ustalania kar pieniężnych za naruszanie warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi oraz współczynników różniących wysokość kar pieniężnych /Dz.U. nr 79 poz. 400 ze zm. - powoływanego nadal jako: rozporządzenie w sprawie ustalania kar pieniężnych z 1995 r./, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że par. 2 pkt 1 rozporządzenia z 1991 r. nie jest sprzeczny z dyspozycją art. 130 ust. 6 Prawa wodnego /w brzmieniu ustalonym art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i ustawy - Prawo wodne - Dz.U. nr 26 poz. 139/. Istnieje natomiast merytoryczna zgodność treści art. 130 ust. 1 i art. 53 ust. 2 Prawa wodnego, bowiem w celu stwierdzenia, czy ścieki odpowiadają ustawowo wymaganym warunkom /art. 130 ust. 1 Prawa wodnego/, w każdym wypadku konieczne jest dokonanie oceny stopnia ich zanieczyszczenia i zgodności z ustaleniami zawartymi w pozwoleniu wodnoprawnym, w którym określa się wartości zanieczyszczeń z uwzględnieniem wymagań określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód i do ziemi /Dz.U. nr 116 poz. 503 - powoływane nadal jako: rozporządzenie w sprawie klasyfikacji wód/. W opinii rewizji nadzwyczajnej, kara pieniężna jest przy tym dodatkową sankcją ekonomiczną za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków i jest ona nakładana niezależnie od obowiązku uiszczania opłaty za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych. Ponadto, w rewizji nadzwyczajnej podkreślono także, że w rozpoznawanej sprawie decyzja Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w K. z dnia 6 lutego 1996 r., mocą której ustalono skarżącemu łączną karę pieniężną za okres od dnia 27 lutego 1995 r. do dnia 31 grudnia 1995 r., wydana została na podstawie obowiązującego wówczas par. 8 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia w sprawie ustalania kar z 1995 r. i sumowała ona kary wymierzone skarżącemu trzema wcześniejszymi decyzjami /a dnie 26 czerwca 1995 r., z dnia 8 listopada 1995 r. oraz z dnia 21 grudnia 1995 r./ wydanymi na podstawie par. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie kar pieniężnych z 1991 r., od których skarżący się nie odwołał.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 53 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ma znamiona prawne tzw. szczególnego korzystania z wód, które wymaga uprzedniego uzyskania tzw. pozwolenia wodnoprawnego. Równocześnie art. 56 ust. 1 Prawa wodnego stanowi, że z tytułu szczególnego korzystania z wód pobierana jest opłata. Jeżeli więc określony podmiot zrzuca ścieki do wody lub do gruntu, to oznacza to, że faktycznie korzysta on w sposób szczególny z wód i z tego tytułu powinna mu zostać naliczona stosowna opłata. Ponieważ opłata ta stanowi należność z tytułu faktycznego korzystania z wód w sposób szczególny, pobierana jest także w sytuacji, gdy określony podmiot czyni to bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Z kolei art. 130 ust. 1 Prawa wodnego stanowi, że zakładom, rozumianym jako jednostki organizacyjne /art. 18 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego/, wymierza się karę pieniężną za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków "nie odpowiadających wymaganym warunkom". Przy czym przez zadośćuczynienie "wymaganym warunkom" należy w tym wypadku rozumieć zarówno ustawowy obowiązek uprzedniego uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi /art. 53 ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego/, jak i obowiązek przestrzegania skonkretyzowanych już w samym pozwoleniu wodnoprawnym wymagań, którym muszą odpowiadać wprowadzane do wód lub do ziemi ścieki. Natomiast zasady i trybu ustalania tych kar pieniężnych za naruszanie tak rozumianych "wymaganych warunków" określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia /art. 130 ust. 6 Prawa wodnego w związku z par. 1 i par. 2 rozporządzenia w sprawie kar pieniężnych z 1991 r. oraz par. 1, par. 2 i par. 8 rozporządzenia w sprawie ustalania kar pieniężnych z 1995 r./. Oznacza to, że: po pierwsze - kary pieniężne /odmiennie aniżeli opłaty/ wymierzane są nie z tytułu samego korzystania z wód, polegającego na wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, ale z tej przyczyny, że określony zakład korzysta z wód w sposób naruszający wymagane prawem warunki, bowiem albo czyni to w ogóle bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, albo też z naruszeniem ustalonych w pozwoleniu prawnym wymagań /por. także uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 1999 r. - OPS 8/99 - ONSA 2000 Nr 1 poz. 4/. W konsekwencji, zakład, który wprowadza ścieki do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, obowiązany jest ponosić nie tylko opłatę za szczególne korzystanie z wód /art. 56 ust. 1 Prawa wodnego/, lecz także karę pieniężną za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z naruszeniem wymaganych warunków /art. 130 ust. 1 i ust. 6 Prawa wodnego/. Dlatego w rewizji nadzwyczajnej trafnie zarzucono, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany został z rażącym naruszeniem art. 130 ust. 1 i ust. 6 Prawa wodnego w związku z obowiązującymi w chwili wydawania zaskarżonych decyzji przepisami par. 8 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1995 r. w sprawie zasad i trybu kar pieniężnych za naruszanie warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi, oraz współczynników różnicujących wysokość kar pieniężnych /Dz.U. nr 79 poz. 400 ze zm./.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[15] Kpc w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł, jak w sentencji.