Orzeczenie SN z 27 marca 2002 r., III RN 188/01

Sprawa

w sprawie ze skargi Teresy Sz. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z 6 listopada 1998 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie

Rozpoznanie

na rozprawie rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...)

Od orzeczenia

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 23 stycznia 2001 r., II SA/Łd 2579/98 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.

Teza

Zgodnie z zasadą prawną, respektowaną w sprawach z zakresu zaopatrzeń społecznych, że nikt nie może przenieść na drugiego więcej praw niż sam posiada, uprawnienia wdowy po kombatancie, jako pochodne od uprawnień samego kombatanta, mogą być jej przyznane wyłącznie w sytuacji, w której w świetle przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji, jej mąż nie tylko mógł być uznany za kombatanta, lecz również nie spełniałby warunków do pozbawienia go uprawnień.

Logiczne i zasadne jest stanowisko ustawodawcy, który nie wprowadził weryfikacji uprawnień kombatanckich wobec osób zmarłych, jednakże przypisywanie mu intencji pozostawienia pozostałym po nich członkom rodziny przywilejów z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach uraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/, z pominięciem reguł jej art. 25 ust. 2, jest nie racjonalne. Skład orzekający w sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w powołanej w rewizji nadzwyczajnej uchwale z dnia 25 stycznia 1996 r., III ARN 32/95, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy: "należy rozumieć nie tylko wprost, tzn., że stanowi on podstawę pozbawienia uprawnień samego kombatanta, ale także w ten sposób, że daje on podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swoje brawa wyłącznie z istnienia jego uprawnień.

Sentencja

Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Grudzieckiego

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wyrokiem z dnia 23 stycznia 2001 r., II SA/Łd 2579/98, po rozpoznaniu skargi Teresy Sz. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 listopada 1998 r. odmawiającą przyznania jej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 2 kwietnia 1998 r., oraz zasądził na rzecz skarżącej koszty sądowe.

W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd uznał, że skoro zmarły w dniu 7 czerwca 1991 r. mąż skarżącej Jan Sz., który uzyskał uprawnienia kombatanckie w oparciu o decyzję Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Ł. z dnia 26 czerwca 1984 r., wyłącznie z tytułu "udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od 21 czerwca do 31 grudnia 1984 r., nie został zweryfikowany i pozbawiony uprawnień kombatanckich, to brak podstaw prawnych do odmowy ich przyznania wdowie po nim.

Od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, w której zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: "rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./" i wniósł o jego uchylenie i oddalenie skargi.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Bezspornym jest, że mąż skarżącej, Jan Sz. zmarły 7 czerwca 1991 r., uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Ł. z dnia 26 czerwca 1984 r. wyłącznie z tytułu "udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej", a jak to określiła skarżąca na rozprawie przed Sądem Najwyższym - "walk z bandami i reakcyjnym podziemiem". Z zaświadczeń Wojewódzkiej Komendy Uzupełnień w Ł. z 2 marca 1983 r. oraz Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 6 listopada 1997 r. wynika, że Jan Sz. służył w Wojsku Polskim od 21 czerwca 1948 r. do 22 lutego 1950 r., natomiast w okresie od 21 czerwca do 31 grudnia 1948 r. /w 5 i 6 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego/ brał udział między innymi w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych. Bezspornym jest również, że przed śmiercią w dniu 7 czerwca 1991 r. nie został pozbawiony swych uprawnień.

Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ zwanej dalej ustawą, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uprawnienia te uzyskały wyłącznie z tytułu uczestniczenia w latach 1944-1956 w walkach o "ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Wydając zaskarżony wyrok Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skoro zarówno ustawa o kombatantach, jak i rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawienia uprawnień kombatanckich i zasad przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 950 ze zm./ nie dają podstaw do przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego wobec osoby zmarłej, to bez takiego postępowania, "(...) zakończonego decyzją pozbawiająca kombatantów uprawnień pierwotnych, brak jest - zdaniem Sądu - podstaw do odmowy przyznania wdowie po kombatancie uprawnień pochodnych" czyli wynikających "z uprawnień jej męża, mających charakter pierwotny".

Przytoczony pogląd prawny jest nie do zaakceptowania i ma rację rewizja nadzwyczajna, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem art. 20 ust. 3 ustawa, bowiem przewidziane w tym przepisie przywileje dla niektórych członków rodziny kombatantów nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od przepisów określających zakres podmiotowy tej ustawy, w szczególności tego, kto jest kombatantem /inną osobą uprawnioną/ w jej rozumieniu, także z uwzględnieniem zasad pozbawienia niektórych osób przywilejów kombatanckich uzyskanych na podstawie "przepisów dotychczasowych," czyli obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1991 r. Zgodnie z zasadą prawną, respektowaną w sprawach z zakresu zaopatrzeń społecznych, że nikt nie może przenieść na drugiego więcej praw niż sam posiada, uprawnienia wdowy po kombatancie, jako pochodne od uprawnień samego kombatanta, mogą być jej przyznane wyłącznie w sytuacji, w której w świetle przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji, jej mąż nie tylko mógł być uznany za kombatanta lecz również nie spełniałby warunków do pozbawienia go uprawnień. Logiczne i zasadne jest stanowisko ustawodawcy, który nie wprowadził weryfikacji uprawnień kombatanckich wobec osób zmarłych, jednakże przypisywanie mu intencji pozostawienia pozostałym po nich członkom rodziny przywilejów z art. 20 ust. 3 ustawy, z pominięciem reguł jej art. 25 ust. 2, jest nie racjonalne.

Skład orzekający w sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w powołanej w rewizji nadzwyczajnej uchwale z dnia 25 stycznia 1996 r., III ARN 32/95, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy: "należy rozumieć nie tylko wprost, tzn., że stanowi on podstawę pozbawienia uprawnień samego kombatanta, ale także w ten sposób, że daje on podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swoje brawa wyłącznie z istnienia jego uprawnień. Istnienie okoliczności, w których sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień ze względu na to, że wyłączną podstawą ich nabycia było "uczestniczenie w walkach o utrwalenie władzy ludowej" daje, więc podstawę do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie jako korzystającej z prawa pochodnego".

Pogląd ten, w całej rozciągłości, ma zastosowanie także w rozpoznawanej sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia była decyzja odmawiająca wnioskodawczyni przyznania uprawnień kombatanckich po mężu, zmarłym w 1991 r. Podniesione w rewizji nadzwyczajnej zarzuty rażącego naruszenia zaskarżonym wyrokiem wskazanych w niej przepisów prawa materialnego są w całej rozciągłości zasadne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł, jak w sentencji wyroku.