Orzeczenie SN z 6 marca 2002 r., III RN 20/01

Teza

Strona powinna mieć możliwość wykazania okoliczności uzasadniających zachowanie terminu.

Uzasadnienie

Izba skarbowa stwierdziła, że odwołanie podatnika od decyzji inspektora kontroli skarbowej zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Decyzja z 9.09.1999 r. doręczona została pełnomocnikowi strony 9.09.1999 r., o czym świadczy stempel kancelarii adwokackiej na egzemplarzu decyzji znajdującym się w aktach sprawy. Bieg terminu do wniesienia odwołania skończył się z upływem 23.09.1999 r. Odwołanie strony wniesione zostało 24.09.1999 r., co wynika ze stempla pocztowego, datownika urzędu pocztowego, w którym nadano przesyłkę zawierającą odwołanie. Termin do wniesienia odwołania nie został zatem zachowany. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że strona nie wnosiła o przywrócenie uchybionego terminu.

Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2000 r., NSA uchylił zaskarżone postanowienie izby skarbowej. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem, NSA stwierdził, że ma rację strona twierdząc, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na jego treść. Strona twierdzi, że decyzja organu I instancji z 9.09.1999 r. doręczona jej została /na ręce pełnomocnika/ nie w tym dniu, ale w dniu następnym, tj. 10.09.1999 r. Potwierdzenie obu egzemplarzy tej decyzji prezentatą kancelarii adwokackiej z datą wpływu 9.09.1999 r. tłumaczy tym, że pracownica kancelarii nie sprawdziła datownika w pieczęci i nie zwróciła uwagi, że nie odpowiada on dacie rzeczywistej.

Okoliczności te zdaniem NSA nie mogą być już prima facie uznane za absurdalne, bowiem doświadczenie życiowe wskazuje, że sytuacje takie mogą, choć powinny, się zdarzyć.

Tryb podejmowania postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania wyłączał nie tylko wyjaśnienie przedstawionych okoliczności, ale nawet ich ujawnienie, co nie zmienia faktu, że zaskarżone postanowienie musi być ocenione jako wydane z naruszeniem art. 122 i art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej.

Aby było możliwe dokonanie oceny wiarygodności zawartych w skardze twierdzeń i ustalenie rzeczywistej daty doręczenia decyzji organu 1 instancji pełnomocnikowi strony, należy wyjaśnić okoliczności, w jakich nastąpiło doręczenie tej decyzji, w szczególności, czy wydanie decyzji i dokonanie doręczenia zostało odnotowane w dokumentach organu I instancji, w jakiej porze dnia i kto dokonał tego doręczenia, komu decyzję wydano, kiedy, kto i w jakich okolicznościach ujawnił potwierdzenie daty doręczenia decyzji.

Rewizję nadzwyczajną od tego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości, który zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA, stanowiących, że jeżeli sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla zaskarżoną decyzję w zw. z art. 122, art. 180, art. 187 par. 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości wywiódł, że (...) wbrew twierdzeniom NSA, organy podatkowe starannie i dokładnie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia terminu wniesienia odwołania od decyzji podatkowej, co wyklucza konieczność dokonywania ponownych ustaleń w tym zakresie. Pełnomocnikiem podatnika był adwokat, a więc osoba profesjonalnie trudniąca się sporządzaniem i wnoszeniem środków odwoławczych, świadoma znaczenia terminu do wniesienia odwołania i konsekwencji, jakie niesie za sobą jego uchybienia. Temu pełnomocnikowi, na adres jego kancelarii zostały doręczone decyzje podatkowe, a w tym i będąca przedmiotem niniejszej sprawy, co zostało pokwitowane podpisem pracownika kancelarii i datą otrzymania pisma.

Twierdzeniom NSA, iż doświadczenie życiowe dopuszcza możliwość uchybienia w pracy kancelarii poprzez posługiwanie się nierealną datą przeczy dokument w postaci podpisanego przez adwokata odwołania od decyzji z użytym sformułowaniem "(...) zaskarżam w całości decyzję organu kontroli skarbowej z 9.09.1999 r. doręczoną mi jako pełnomocnikowi podatnika w tym samym dniu (...)". Od daty doręczenia decyzji do sporządzenia odwołania upłynęło wystarczająco dużo czasu, aby pełnomocnik mógł zorientować się o wadliwej dacie pieczęci przystawionej przez pracownika na otrzymanej decyzji, co jednak nie nastąpiło. Kwestionowanie daty otrzymania pojawiło się dopiero po otrzymaniu przez pełnomocnika postanowienia informującego go o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Adwokat zwrócił się do inspektora kontroli skarbowej o udzielenie wyjaśnień, co do daty doręczenia decyzji podatkowej, po raz pierwszy podnosząc, że przez pomyłkę, spowodowaną nieprzestawieniem datownika na pieczęci wpływu, przyjęta decyzja, ostemplowana została błędną datą. Mimo otrzymania odpowiedzi, której treść nie pozostawiała wątpliwości co do rzeczywistej daty doręczenia przedmiotowej decyzji, pełnomocnik podatniczki zaskarżył ją do NSA.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Zgodnie z art. 57 ust. 2 ustawy o NSA, rewizja nadzwyczajna może być wniesiona jeżeli zaskarżone orzeczenie "rażąco narusza prawo lub interes Rzeczypospolitej Polskiej" oraz podlega ona rozpoznaniu w granicach wskazanych w niej podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia, natomiast z urzędu sąd bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

W rewizji nadzwyczajnej zaskarżonemu wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucono rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA oraz przepisów dotyczących zasad postępowania podatkowego. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej w ogóle nie wywiedziono jednak, na czym polegało "rażące naruszenie" wskazanych przepisów.

Zaskarżonym wyrokiem NSA uchylił wydane na podstawie art. 228 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania i nakazał organowi podatkowemu ponowne zbadanie okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wszystkich dostępnych dowodów.

Wnoszący rewizję nadzwyczajną ograniczył się w jej uzasadnieniu wyłącznie do próby wykazania trafności sformułowania przez siebie oceny, że organy podatkowe starannie i dokładnie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia terminu wniesienia odwołania od decyzji podatkowej, co wyklucza konieczność dokonywania ponownych ustaleń w tym zakresie. Nie przedstawił natomiast żadnej argumentacji, że naruszenie przez NSA wskazanych przepisów miało charakter rażący. Ta przesłanka uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej nie została więc uzasadniona, a tym bardziej wykazana /por. wyroki SN z dnia: 20 czerwca 1995 r., III ARN 22/95 - OSNAPU 1995 nr 24 poz. 297; 4 października 1996 r., III RN 2/96 - OSNAPU 1997 nr 8 poz. 122; 22 stycznia 1997 r., III RN 57/96 - OSNAPU 1997 nr 16 poz. 284; 13 maja 1999 r., III RN 41/98 - OSNAPU 2000 nr 5 poz. 168/. Rażące naruszenie prawa, stanowiące przesłankę prawną warunkującą uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, nie obejmuje wszystkich sytuacji, w których może być sformułowany zarzut szeroko rozumianego "naruszenia prawa", ale wyłącznie te spośród nich, w których skutki naruszenia prawa godzą bezpośrednio w zasadę praworządności /wyrok z dnia 8 maja 1998 r., III RN 23/98 - OSNAPU 1999 nr 5 poz. 153/ lub skutki niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym /wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r., III RN 10/97 - OSNAPU 1998 nr 1 poz. 2/.

Zaskarżony wyrok takich skutków nie powoduje, skoro nie przesądza oceny w zakresie zachowania /przekroczenia/ terminu do wniesienia odwołania, a w jego wyniku dojdzie tylko do dokładniejszego zbadania i ustalenia okoliczności faktycznych sprawy. Nadto strona powinna mieć możliwość wykazania okoliczności uzasadniających zachowanie terminu /por. postanowienie z dnia 11 stycznia 1995 r., III ARN 73/94 - OSNAPU 1995 nr 9 poz. 105; postanowienie z dnia 1 czerwca 2000 r., III RN 188/99 - OSNAPU 2001 nr 9 poz. 296/.