Uzasadnienie
W dniu 23 czerwca 1996 r. Stanisław A. zgłosił do odprawy celnej nadwozie samochodu osobowego marki Ford Sierra - dowód odprawy celnej (...). W tym samym dniu w Oddziale Celnym w Z. Marzena N. zgłosiła do odprawy celnej ostatecznej części do samochodu marki Ford Sierra, tj. silnik wysokoprężny, zawieszenie przednie i tylne oraz skrzynię biegów - dowód odprawy celnej (...). Towary te zostały dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym.
W wyniku weryfikacji akt sprawy dokonanej przez organy celne wyszło na jaw, iż dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym części samochodowe stanowiły w istocie rozmontowany /nie zmontowany/ pojazd marki Ford Sierra.
Postanowieniem Dyrektora Urzędu Celnego w L. z dnia 30 lipca 1997 r., wydanym na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5, art. 149 par. 1 i art. 150 par. 1 Kpa wznowiono postępowanie w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi z dnia 23 czerwca 1996 r.
Dyrektor Urzędu Celnego w L. decyzja z dnia 19 sierpnia 1997 r., (...), wydana na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpc w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa oraz art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ oraz par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 151 poz. 737/ uchylił obie decyzje ostateczne zawarte w dowodach odpraw celnych i dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki Ford Sierra w stanie rozmontowanym /nie zmontowanym/ po wymierzeniu stosownych należności celnych.
Od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego importerzy złożyli odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i wskazując, że sprowadzone przez nich części samochodowe, zostały przez każdego z nich oddzielnie zakupione w Niemczech, a po przyjeździe do Polski Stanisław A. odkupił od Marzeny N. sprowadzone przez nią części do samochodu Ford Sierra.
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzja z dnia 23 grudnia 1997 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi Stanisława A. uchylił decyzje organów I i II instancji. Zdaniem Sądu organy celne wydając zaskarżone decyzje nie wzięły pod uwagę faktu, że podmiotami dokonującymi obrotu towarowego z zagranica były dwie różne osoby. Jeżeli podmiotami sprowadzającymi rozmontowane części wyrobu kompletnego były różne podmioty, wówczas nie można od nich pobierać cła w wysokości przewidzianej dla wyrobu kompletnego.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał także, iż organy celne nie wykazały istnienia przesłanek z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Przesłanką taką- zdaniem Sądu - nie może być fakt, iż z części sprowadzonych przez dwóch importerów, po dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym, zmontowano pojazd, który następnie zarejestrowano na nazwisko jednego z nich. Sąd uznał, że są to czynności, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznej.
Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 i art. 151 par. 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz regułą 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 151 poz. 737/ i na zasadzie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.
Zdaniem Ministra Sprawiedliwości w niniejszej sprawie istniały warunki do wznowienia postępowania administracyjnego /celnego/, gdyż w wyniku kontroli dokumentów przedłożonych do odpraw celnych wyszyły na jaw nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznych, nie znane organom, które te decyzje wydały.
Złożenie z będących przedmiotem sporu części, pojazdu samochodowego i następnie jego zarejestrowanie ujawniło, iż części te stanowiły w rzeczywistości rozmontowany samochód, który po przeprowadzonych badaniach technicznych został zarejestrowany i dopuszczony do ruchu. Ujawniony stan przywiezionego towaru stanowił nową okoliczność w sprawie, która istniała już w chwili wydania decyzji, a nie była znana organowi celnemu, który ją wydał. Deklarowany stan importowanego towaru był inny od stanu rzeczywistego. Tym samym istniała podstawa do wznowienia postępowania.
Pogląd co do istnienia przesłanek do wznowienia postępowania celnego określonych w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa w sprawach dotyczących importu tzw. składaków, podzielał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyrokach z dnia 24 września 1997 r., I SA/Wr 423/96, z dnia 7 stycznia 1998 r., I SA/Wr 263/97 i innych. Podobnie w ocenie Sądu Najwyższego /wyrok z dnia 8 lipca 1998 r., III RN 45/98/ uzyskanie przez organy celne informacji o rejestracji samochodu przywiezionego w częściach jego nową, okolicznością faktyczną, stanowiącą przesłankę do wznowienia postępowania celnego.
Stan towaru właściwy dla rozmontowanego pojazdu samochodowego potwierdza fakt zarejestrowania samochodu osobowego marki Ford Sierra w Urzędzie Gminy w Z. na podstawie tych samych dokumentów, co przedłożone do kolejnych odpraw celnych w dniu 23 czerwca 1996 r.
Podstawą prawną klasyfikacji taryfowej zaimportowanych przez strony postępowania towarów jako, samochodu w stanie rozmontowanym /nie zmontowanym/ stanowi reguła 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, zamieszczona we wstępie do Taryfy Celnej Importowej, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy. Podstawową zasadą jest każdorazowe stosowanie - przy obliczaniu należności celnych - Ogólnych Reguł.
Zgodnie z regułą 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej "Wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści pozycji dotyczą wyrobu niekompletnego lub niegotowego, pod warunkiem, że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego /oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły/, znajdującego się w stanie nie zmontowanym lub rozmontowanym".
Regułą 2a wyraźnie zatem określa, iż wyroby niekompletne, jak również wyroby kompletne oraz wyroby znajdujące się w stanie nie zmontowanym lub rozmontowanym klasyfikuje się do pozycji obejmującej wyrób kompletny. Oznacza to, że do uznania sprowadzonych części za wyrób kompletny, znajdujący się w stanie nie zmontowanym /rozmontowanym/, konieczne jest wykazanie, iż istnieje możliwość zmontowania z tych części wyrobu kompletnego lub gotowego. Oceny tej nie można zmienić okoliczność dokonania odpraw części w dwóch datach i przez dwóch odrębnych importerów, gdyż reguła 2a nie wprowadza jako przesłanki klasyfikacji wyrobu jako kompletnego w stanie nie zmontowanym, tożsamości podmiotu dokonującego obrotu towarowego rozmontowanymi częściami tego wyrobu.
W wyroku z dnia 7 stycznia 1997 r., SA/Bk 300/97 NSA stwierdził, iż "to właśnie art. 62 Kpa daje możliwość prowadzenia jednego postępowania, dotyczącego więcej niż jednej osoby w sytuacji, gdy prawa i obowiązki wynikające z tego samego stanu faktycznego oraz tej samej podstawy prawnej i w której właściwy jest ten sam organ administracji państwowej". Z kolei w wyroku z dnia 16 marca 1998 r., I SA/Ka 1326/96 NSA uznał, że "dla klasyfikacji taryfowej danej rzeczy jako "towaru celnego" istotne znaczenie mają Ogólne Reguły Interpretacji Nomenklatury Scalonej. Zapewniają one międzynarodową jednolitość stosowania przepisów celnych i - co ważne - mają dla orzecznictwa polskich organów celnych charakter wykładni normatywnej". W wyroku tym Sąd także wskazał, że nabyte jednostkowo za granicą, części, tworzące pojazd stanowią według reguły 2a Ogólnych Reguł towar, o którym mowa w dziale 87 taryfy celnej, podlegający cłu jako wyrób kompletny, bez względu na stan zmontowania. Jeżeli charakter zakupu wskazuje wprost, że po zmontowaniu części mogą stanowić kompletny wyrób, to nawet jeśli pochodzą one od różnych producentów /sprzedawców/ powinny być poddane cłu według stawek celnych od wyrobu gotowego". Stanowisko takie zajmował wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w przypadku, kiedy stronami postępowania były dwie osoby spokrewnione ze sobą, jak również dwie osoby obce.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 lipca 1998 r., III RN 45/98 przyjął, że "sprowadzenie do Polski przez różne osoby części samochodowych, z których potem złożone zostaje jedno kompletne auto danej marki, należy traktować jako przywóz gotowego wyrobu".
Sąd Najwyższy zważył co następuje
Trafny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej rażącego naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 145 par. 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy przede wszystkim podkreślić, że przy ocenie, czy istniała wskazana w tym przepisie przyczyna wznowienia postępowań celnych zakończonych decyzjami ostatecznymi o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzonych przez dwie osoby części samochodowych po ujawnieniu, że z części tych złożono następnie samochód osobowy, należy uwzględniać także przepisy Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 72 poz. 357 ze zm./. Zgodnie bowiem z regułą nr 2a wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści pozycji dotyczą wyrobu niekompletnego lub niegotowego pod warunkiem, że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego /oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły/, znajdującego się w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym. Z reguły tej wynika jednoznacznie, że w niniejszej sprawie dokonano zgłoszeń do odprawy celnej wzajemnie się uzupełniających części samochodowych stanowiących potencjalny wyrób kompletny /samochód/ jeszcze przed ich importem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a złożenie z tych części samochodu na polskim obszarze celnym nie spowodowało powstanie nowego jakościowego towaru odrębnego od sumy jego części składowych, lecz gotowego produktu stanowiącego zwykłe połączenie importowanych części. W konsekwencji należy przyjąć, że przedmiotem importu nie były części do samochodu osobowego, lecz taki samochód będący w stanie niezmontowanym /rozmontowanym/, a ujawnienie tego faktu przez organy celne po zmontowaniu tego samochodu na polskim obszarze celnym stanowiło nową okoliczność faktyczną, która nie była znana organom celnym w dacie dokonywania odprawy celnej niezmontowanego samochodu.
Odnośnie zaś prawnej dopuszczalności wydania decyzji o wymiarze cła skierowanej do dwóch osób dokonujących obrotu towarowego z zagranicą należy wskazać, że w niniejszej sprawie jest niesporne, że przedmiotem obrotu towarowego był samochód w stanie rozmontowanym, a obaj importerzy części stanowiących w istocie samochód byli osobami dokonującymi obrotu tym towarem z zagranicą. Organy celne były w tej sytuacji obowiązane do wydania jednej decyzji o wymiarze cła od towaru sprowadzonego przez dwie osoby, natomiast nie są obowiązane do ustalania charakteru praw, jakie służą importerom w odniesieniu do sprowadzonego towaru. Należy także stwierdzić, że reguła 2/a/ ma zastosowanie do sytuacji, w której z części sprowadzonych przez dwóch importerów po dopuszczeniu towaru do obrotu na polski obszar celny zmontowano następnie samochód i zarejestrowano go na nazwisko jednego z nich.
Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.