Orzeczenie SN z 8 maja 1998 r., III RN 26/98

Sprawa

sprawy ze skargi Józefa S. na decyzję Ministra Obrony Narodowej (...) w przedmiocie wypłaty należności pieniężnych z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 1997 r. II SA 801/97 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje NSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Teza

Odprawę i roczne wynagrodzenie przysługujące żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, pełnionej jako służba stała, ustala się z uwzględnieniem uposażenia i dodatków przysługujących w ostatnim miesiącu służby /art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy /t.j. Dz.U. 1992 nr 5 poz. 18 ze zm./.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione.

Trafnie stwierdzono w niej, iż z przepisu art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy /t.j. Dz.U. 1992 nr 5 poz. 18 ze zm./ wynika uprawnienie i zobowiązanie Ministra Obrony Narodowej do określenia w drodze rozporządzenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, właściwych w sprawach roszczeń z tytułu prawa do uposażenia i innych należności pieniężnych. Stosownie do par. 1 wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia, właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy /Dz.U. nr 23 poz. 101/, organami wojskowymi w rozumieniu Kpa właściwymi w sprawach określonych w ustawie o uposażeniu żołnierzy, są dowódcy jednostek wojskowych stosownie do ich uprawnień w zakresie danych spraw, wynikających z przepisów tej ustawy i aktów prawnych wydanych na ich podstawie. Natomiast w myśl par. 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, organami wojskowymi wyższego stopnia w rozumieniu Kpa, właściwymi do rozpatrywania odwołań od decyzji organów wojskowych określonych w par. 1, są przełożeni dowódców jednostek wojskowych, o których mowa w par. 1, jeżeli posiadają uprawnienia dyscyplinarne co najmniej dowódcy pułku, a w przypadku gdy uprawnień takich nie posiadają - ich przełożeni posiadający takie uprawnienia.

Zgodnie z przepisami par. 26 zarządzenia Nr 10 Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy /Dz.Rozk. MON poz. 7 ze zm./, przysługującą z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej odprawę pieniężną oraz ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, wypłaca oddział gospodarczy, na którego zaopatrzeniu żołnierz pozostawał w dniu zwolnienia ze służby. Uposażenie za okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wojskowej wypłaca wojskowe biuro emerytalne właściwe według miejsca zamieszkania żołnierza.

Z tych przepisów wynika zatem, że właściwym organem pierwszej instancji w sprawie roszczenia zainteresowanego dotyczącego wysokości odprawy oraz ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, jest Dowódca Jednostki Wojskowej, w jego bowiem kompetencji mieściło się wypłacenie Zainteresowanemu tych świadczeń. Kryteria organu właściwego dla rozpatrywania odwołań od decyzji Dowódcy określone w par. 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993 r., spełnia Dowódca Brygady Desantowo-Szturmowej.

Nie budzi też wątpliwości fakt, że w sprawie roszczenia o zmianę wysokości uposażenia za okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, właściwe jest Wojskowe Biuro Emerytalne, które uprawnione było do wypłacenia świadczenia.

Również uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 15 Kpa. Zgodnie z tym przepisem postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. W niniejszej sprawie obie decyzje były wydane przez ten sam organ. Według art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. o urzędzie Ministra Obrony Narodowej /Dz.U. 1996 nr 10 poz. 56/. Minister Obrony Narodowej jest naczelnym organem administracji państwowej, a wyżsi urzędnicy Ministerstwa, wymienieni szczegółowo w par. 2 ust. 1 statutu MON, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie nadania statutu MON /Dz.U. nr 88 poz. 399/, mogą podejmować decyzje tylko z upoważnienia Ministra /par. 2 ust. 2 statutu MON/. W rozumieniu przepisów o dwuinstancyjności postępowania Minister Obrony Narodowej nie jest zatem drugą instancją w odniesieniu do decyzji wydanej przez dyrektora departamentu.

Zaskarżony wyrok narusza także wskazane w rewizji nadzwyczajnej przepisy prawa materialnego. Przepisy art. 17 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 pkt. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy stanowią, że przysługujące żołnierzowi, zwolnionemu z zawodowej służby pełnionej jako służba stała, odprawa i roczne wynagrodzenie ustala się na podstawie uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnych "na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym". Trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że skoro w ustawie o uposażeniu żołnierzy nie ma upoważnienia dla Ministra Obrony Narodowej do szczegółowego określenia sposobu obliczania tych świadczeń /a także ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy - art. 18 ust. 1 pkt 2 tej ustawy/, to dotyczące tych kwestii regulacje zawarte w zarządzeniu Nr 10/MON z dnia 23 marca 1993 r., nie maja mocy wiążącej i nie mogą być stosowane /par. 24 ust. 4/. Brak zatem podstaw prawnych do obliczania dodatku stałego w sposób uwzględniający jego wysokość w ostatnich 12 miesiącach służby. Sąd Najwyższy podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego /wyrok z dnia 2 grudnia 1996 r., II SA 1271/96 - nie publ./, według którego tylko uposażenie wypłacone w ostatnim miesiącu służby jest uposażeniem należnym na ostatnio zajmowanym stanowisku. Przyjęcie do podstawy jego obliczania poszczególnych składników z innego okresu /na przykład z 3, 6 lub 12 ostatnich miesięcy służby/ stanowiłoby dowolność interpretacyjną nie znajdującą uzasadnienia w art. 17 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o uposażeniu żołnierzy.

Podobny tok rozumowania spowodował, że w wyroku z dnia 14 września 1995 r., II URN 38/95 /OSNAPU 1996 Nr 7 poz. 104/ Sąd Najwyższy przyjął, iż przeliczenie podstawy wymiaru emerytury żołnierza zawodowego na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin /Dz.U. 1994 nr 10 poz. 36/ następuje z uwzględnieniem dodatków stałych w wysokości wypłaconej w ostatnim miesiącu służby.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy (...) orzekł jak w sentencji.