Uzasadnienie
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł w dniu 22 kwietnia 1997 r. rewizję nadzwyczajna od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 1996 r., IV SA 910/96, którym odrzucono skargę Reginy i Ryszarda S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 13 maja 1993 r., IV SA 1489/92.
Powyższemu postanowieniu zarzucił rażące naruszenie art. 403 par. 2, art. 410 par. 1 oraz art. 411 Kpc w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, wnosząc w konsekwencji o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie wniesienia rewizji nadzwyczajnej Prezes NSA oparł na następujących argumentach: Prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 1993 r., IV SA 1489/92 oddalono skargę Reginy i Ryszarda S. na decyzję Wojewody W. z dnia 8 lipca 1992 r. (...) w przedmiocie budowy budynku gospodarczego.
W dniu 14 czerwca 1993 r. skarżąca Regina S. złożyła skargę o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego powołanym wyrokiem z dnia 13 maja 1993 r., powołując się m. in. na nowe okoliczności faktyczne, z których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Skarga o wznowienie postępowania była następnie uzupełniona, zaś w związku ze zgonem jednej ze stron postępowanie w przedmiocie rozpoznania skargi zostało zawieszone, po czym podjęte z udziałem następców prawnych.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 października 1996 r., IV SA 910/96, Naczelny Sąd Administracyjny, po przeprowadzeniu rozprawy, odrzucił skargę o wznowienie postępowania.
Rewidujący stwierdza, iż powyższe postanowienie wydane zostało z rażącym naruszeniem powołanych na wstępie przepisów prawa. Rewidujący uważa, iż zachodzi wewnętrzna sprzeczność pomiędzy sentencją zaskarżonego postanowienia, a jego uzasadnieniem. Jeśli bowiem orzeczono o odrzuceniu skargi, jak to wynika z sentencji postanowienia, to należałoby przyjąć, iż w ocenie Sądu, nie zostały spełnione warunki formalne skargi. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika przeciwstawny wniosek, a mianowicie, że skarga wprawdzie oparta została na ustawowej podstawie wznowienia z art. 403 par. 2 Kpc, jednakże strona miała możliwość powołania tych okoliczności w poprzednim postępowaniu sądowym. W konkluzji uzasadnienia Sąd stwierdził: "(...) wszystkie podniesione przez stronę skarżącą okoliczności nie wypełniają przesłanek z art. 403 par. 2 Kpc i brak jest ustawowej podstawy wznowienia (...)", co wprost oznacza, iż Sąd rozpoznał sprawę merytorycznie, po stwierdzeniu dopuszczalności wznowienia. Przeczy temu jednak sentencja zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie. Zdaniem rewidującego doszło zatem do rażącego naruszenia art. 403 par. 2, art. 410 par. 1 oraz art. 411 Kpc. Jednocześnie Sąd nie dostrzega rozróżnienia etapów postępowania wznowieniowego i całkowicie pominął badanie wstępne warunków formalnych skargi. Nie wiadomo zresztą, czy w ocenie Sądu nie zostały spełnione warunki formalne skargi /na co wskazywałoby rozstrzygnięcie objęte sentencją zaskarżonego postanowienia/, czy też warunki formalne zostały zachowane, jednakże powołane podstawy okazały się merytorycznie niezasadne /na co wskazywałoby uzasadnienie zaskarżonego postanowienia/.
Dodać należy, iż według utrwalonego orzecznictwa sądowego, a także jednoznacznych poglądów doktryny, odrzucenie skargi może nastąpić jedynie w razie stwierdzenia, że wznowienie nie jest dopuszczane z uwagi na charakter orzeczenia, nieprzytoczenie ustawowej podstawy wznowienia, niezachowanie terminu, istnienie przeszkód z art. 402 Kpc, oraz braku przesłanek z art. 199 i art. 1099 Kpc /por. przykładowo G. Bieniek w Komentarzu do KPC, Wyd., C. H. Beck, Tom I, Warszawa 1996 r., str. 1227 i 1228/. Mimo odrzucenia skargi, zaskarżonym postanowieniem żadna z tych przesłanek nie została powołana przez Sąd.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Wniesienie przez Prezesa NSA rewizji nadzwyczajnej w niniejszej sprawie opiera się na argumencie mającym formalny charakter, a mianowicie takim, iż zachodzi swoista sprzeczność między sentencją a uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia: sentencja wskazuje na to, iż postanowiono odrzucić skargę, a więc uznano, iż nie było przesłanek uzasadniających jej rozpoznanie /wykaz przesłanek, które ewentualnie mogłyby to uzasadniać powołano w uzasadnieniu rewizji/, natomiast w uzasadnieniu znalazły się argumenty in merito, a zatem zmierzające do rozstrzygnięcia co do merytorycznej słuszności skargi. Zdaniem Sądu Najwyższego w istocie rzeczy z tak ujętą argumentacją można się zgodzić, szczególnie jeśli powołuje się na nią Prezes NSA w odniesieniu do wyroku tego sądu. Jeśli - tak jak w niniejszej sprawie - główną podstawą wznowienia przed NSA, miałyby być przyczyny powołane w art. 403 par. 2 Kpc wówczas niezbędne jest wykazanie, że chodzi o okoliczności i dowody w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnione bowiem nie znane stronom; niewystarczające zaś byłyby okoliczności i dowody znane jeszcze w poprzednim postępowaniu, a tylko niedostrzeżone lub niewykorzystane przez stronę. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucając skargę - odniósł się w uzasadnieniu do treści dostępności takich okoliczności i dowodów, wykazując iż w rezultacie takiej oceny nie mogą być uznane ani za "nowe", ani za "nieznane". Powoduje to niespójność pomiędzy rozstrzygnięciem właściwym dla oceny formalnych warunków skargi o wznowienie postępowania a uzasadnieniem powołującym się na ocenę merytoryczną skargi.
Jeśli Prezes NSA wnosi w tego rodzaju sprawie rewizję nadzwyczajną, uważając, iż należy doprowadzić do ostatecznego zakończenia postępowania w tej sprawie, ewidentnie niewadliwego pod względem formalnym, to Sąd Najwyższy - po rozważeniu wszystkich okoliczności - gotów jest przychylić się do takiego stanowiska choćby w oparciu o art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, statuującej prawo każdego obywatela do rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły sąd.