Orzeczenie SN z 6 sierpnia 1999 r., III RN 38/99

Sprawa

sprawy ze skargi Marcina K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 27 listopada 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 22 września 1998 r. oddala rewizję nadzwyczajną.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Marcin K. zgłosił w dniu 18 czerwca 1996 r. do odprawy celnej w Urzędzie Celnym w Rz. silnik, skrzynię biegów, zawieszenie tylne i przednie oraz układ kierowniczy od samochodu "Opel Kadett", natomiast Henryk K. w dniu 20 września 1996 r. zgłosił do odprawy celnej w Urzędzie Celnym w K. nadwozie samochodu "Opel Kadett", przy czym na tej podstawie oba wymienione Urzędy Celne dokonały odprawy wymienionych części samochodowych i wydały w tych sprawach decyzje, które stały się ostateczne. Następnie, w rezultacie weryfikacji dokumentów celnych w Urzędzie Celnym w Rz. ujawniono, że w danym wypadku dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym części samochodowe stanowiły w istocie rozmontowany samochód osobowy marki Opel Kadett. W związku z powyższym Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. postanowieniem z dnia 24 października 1996 r. (...) wznowił postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i w jego wyniku decyzją z dnia 22 listopada 1996 r., wydaną na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 i art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, uchylił swą uprzednio wydaną decyzję z dnia 18 czerwca 1996 r., która zawarta była w dowodzie odprawy celnej nr 415574. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniesiono, że w toku postępowania ustalono, iż zamiarem obu wymienionych wyżej importerów było w danym wypadku obejście polskich przepisów celnych poprzez sprowadzenie do kraju i zgłoszenie do odprawy celnej samochodu osobowego w częściach. W wyniku odwołania Marcina K., Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 27 listopada 1997 r. (...) uchylił zaskarżoną decyzję "w części" i sam orzekł ponownie o uchyleniu decyzji z dnia 18 czerwca 1996 r. oraz o przekazaniu sprawy do rozpoznania przez Dyrektora Urzędu Celnego w K. w celu wydania decyzji w sprawie wymiaru należności celnych od samochodu i jego dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniesiono, że skarżący naruszył w niniejszej sprawie obowiązki importera, o których mowa jest w art. 40 i art. 41 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa - Prawo celne/, bowiem nie poinformował organów celnych o tym, że przedmiotem odprawy jest towar kompletny, tzn. samochód osobowy marki "Opel Kadett" w stanie rozmontowanym.

W wyniku skargi Marcina K., Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 września 1998 r. /I SA/Po 2064/97/ uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 27 listopada 1997 r. oraz poprzedzająca ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. z dnia 22 listopada 1996 r. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd podniósł w szczególności, że w niniejszej sprawie organy celne nie wykazały, aby zaistniały okoliczności uzasadniające wznowienie postępowanie na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa w sprawach zakończonych już decyzjami ostatecznymi. W opinii Sądu: "dowodem i okolicznością, o których mowa wyżej, nie jest fakt zmontowania samochodu i zarejestrowanie go na nazwisko Marcina K. Okoliczność ta zaistniała po wydaniu decyzji ostatecznych". Ponadto w Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że decyzja wydana na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa powinna zawierać rozstrzygnięcie w sprawie co do jej istoty, natomiast przepis ten nie może stanowić podstawy dla wydania decyzji o przekazaniu sprawy do rozstrzygnięcia innemu organowi. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd podkreślił równocześnie, że art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa ani nie stwarza możliwości wyłącznie uchylenia decyzji - co uczynił w niniejszej sprawie organ I instancji, ani też nie pozwala na uchylenie decyzji w części - co uczynił organ II instancji.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 18 maja 1999 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku, zarzucając mu rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa oraz w związku z art. 3 i art. 23 ust. 1 ustawy - Prawo celne oraz Reguły 2a. tzw. Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 151 poz. 737 - powoływanych nadal jako: Ogólne Reguły Interpretacji Nomenklatury Scalonej/, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - Ośrodkowi Zamiejscowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że: po pierwsze - w niniejszej sprawie nie doszło do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ niższej instancji, ale przez inny organ równorzędny; po drugie - dopuszczalność wznowienia postępowania w tego typu sprawach została już jednoznacznie przesądzona w orzecznictwie sądowym Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego; po trzecie - jest oczywiste, że w przedmiotowej sprawie importerzy naruszyli Regułę 2a. Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, skoro zgłosili do odprawy celnej import części samochodowych, zamiast zgłosić samochód w stanie rozmontowanym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Podstawą rewizji nadzwyczajnej może być wyłącznie zarzut rażącego naruszenia prawa lub interesu Rzeczypospolitej Polskiej /art. 57 ust. 2 ustawy o NSA/, przy czym Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę jedynie w granicach zarzutów podniesionych w rewizji nadzwyczajnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania /art. 393[11] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./. Z uzasadnienia zaskarżonego rewizją nadzwyczajną wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 22 września 1998 r. /I SA/Po 2064/97/ wynika, że Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 27 listopada 1997 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. z dnia 22 listopada 1996 r. z dwóch przyczyn: po pierwsze - dlatego, że Sąd uznał, iż decyzje te zostały wydane w wyniku wznowienia postępowania w sprawie na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, pomimo że organy celne nie wykazały, aby wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi, który decyzje wydawał; bowiem, w opinii tego Sądu, takim dowodem i okolicznością nie jest fakt zmontowania samochodu i zarejestrowania go na nazwisko Marcina K., skoro okoliczność ta zaistniała po wydaniu decyzji ostatecznych; a po drugie - dlatego, że decyzje organów celnych, wydane w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa, powinny rozstrzygać "o istocie sprawy", gdy tymczasem w rozpoznawanej sprawie Urząd Celny w Rz., działając jako organ pierwszej instancji, decyzją z dnia 22 listopada 1996 r. uchylił jedynie swą uprzednio wydaną decyzję ostateczną z dnia 18 czerwca 1996 r., natomiast Prezes Głównego Urzędu Ceł, jako organ drugiej instancji, uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu Celnego w Rz. z dnia 22 listopada 1996 r. "w części" i równocześnie, powtarzając treść uchylonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, orzekł ponadto "o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia przez Dyrektora Urzędu Celnego w K.". W tej sytuacji trafny okazał się podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy o NSA w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa oraz art. 3 i art. 23 ust. 1 ustawy - Prawo celne, a także w związku z regułą 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej. Ponieważ, wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, późniejsze ujawnienie przez organy celne faktu zmontowania i zarejestrowania samochodu, czyli wyrobu gotowego, z elementów zgłoszonych uprzednio do odprawy celnej jako "części do samochodu", jest równoznaczne z ujawnieniem okoliczności faktycznej, która jednoznacznie wskazuje na to, że w momencie odprawy celnej zgłoszonych i do tej odprawy "części do samochodu" organ celny albo nie został poinformowany przez zgłaszającego, albo też został przez niego wprowadzony w błąd, co do rzeczywistego przeznaczenia zgłaszanych do odprawy celnej "części samochodowych", które już w chwili ich zgłoszenia do odprawy celnej posiadały w istocie znamiona prawne "wyrobu kompletnego lub gotowego /oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły/, znajdującego się w stanie nie zmontowanym lub rozmontowanym" /zgodnie z regułą 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej/.

Pomimo trafności powyższego zarzutu rewizji nadzwyczajnej, zaskarżony nią wyrok należało utrzymać w mocy, ponieważ słuszna okazała się druga przyczyna, z powodu której Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje organów celnych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że stosownie do wyraźnego postanowienia art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania organ administracyjny wyda decyzję uchylającą poprzednia decyzję z przyczyn określonych w art. 145 par. 1 Kpa, to jest on równocześnie obowiązany wydać "nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy". Logika tego rozwiązania legislacyjnego jest w pełni przekonująca. Polega ona na tym, że odpowiedzialność za nowe rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie powinien przyjąć na siebie ten sam organ, który w wyniku dokonanych uprzednio ocen naprzód uznaje zasadność wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzja ostateczną /art. 149 par. 1 i 2 w związku z art. 150 Kpa/, a następnie stwierdza, że istnieją podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji w określonej sprawie /art. 151 par. 1 pkt 2 w związku z art. 145 par. 1 Kpa/. Mając przy tym na uwadze, że skoro przepisy dotyczące wznowienia postępowania /art. 145 - art. 153 Kpa/ mają charakter szczególnej i zupełnej zarazem regulacji prawnej, która w drodze wyjątku /art. 16 Kpa/ i tylko w ściśle określonych sytuacjach oraz w określonym trybie dopuszcza możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, należy stanąć na stanowisku, że powinny być one interpretowane w sposób restryktywny. Dlatego też rażąco narusza prawo taka interpretacja art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa, w wyniku której /w danym wypadku poprzez nawiązanie do art. 45 ust. 5 ustawy - Prawo celne, przewidującego możliwość przekazania sprawy przez jeden organ celny do rozpatrzenia przez inny organ celny/ organ administracyjny wydaje na podstawie tego przepisu decyzję uchylającą decyzję dotychczasową i nie podejmuje równocześnie "rozstrzygnięcia o istocie sprawy", lecz przekazuje sprawę do merytorycznego rozstrzygnięcia innemu organowi.

Należy zwrócić uwagę także i na to, że obie decyzje organów celnych uchylone zaskarżonym wyrokiem Naczelnego Sąd Administracyjnego były nieprawidłowe także i z tej przyczyny, że: po pierwsze - Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. wydając decyzję z dnia 22 listopada 1996 r. uchylił w całości swoją uprzednią decyzję z dnia 18 czerwca 1996 r., gdy tymczasem - mając na uwadze dyspozycję art. 23 ust. 1 ustawy - Prawo celne - powinien był uchylić swą wcześniejszą decyzję jedynie w tej części, w której dotyczyła ona stawek celnych i należności celnej; a po drugie - Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie wydając decyzję z dnia 27 listopada 1997 r. "uchylił zaskarżoną decyzję w części", a "w pozostałej części zaskarżona decyzję utrzymał w mocy", gdy tymczasem nie było to możliwe ze względu na sposób sformułowania sentencji przedmiotowej decyzji pierwszej instancji, która brzmiała, jak następuje: "uchylam swoją decyzję wydana w Oddziale Celnym w Ś. zawartą w Dowodzie Odprawy Celnej DOC Nr 415574 z dnia 18.06. 1996 r.".

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy (...) orzekł, jak w sentencji.