Orzeczenie SN z 8 października 1998 r., III RN 55/98

Sprawa

sprawy ze skargi Józefa N. na decyzję Dyrektora Oddziału Rejonowego Garnizonu Warszawa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (...) w przedmiocie zwolnienia osobnej kwatery stałej

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 1997 r. I SA 196/97 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę NSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Teza

Gdy przepisy przejściowe nie nakazują wprost stosowania przepisów nowej ustawy do zdarzeń, jakie miały miejsce przed dniem jej wejścia w życie, to nie jest dopuszczalne zastosowanie tych nowych przepisów zwłaszcza do stanów prawnych i faktycznych całkowicie i zupełnie ukształtowanych pod rządem przepisów dotychczasowych.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy zważył co następuje

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że skarżący zwrócił otrzymaną na podstawie dotychczasowych przepisów pomoc finansową z funduszu mieszkaniowego Ministerstwa Obrony Narodowej na budowę domu jednorodzinnego przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./, tj. w zakresie będącym przedmiotem niniejszej sprawy, przed dniem 1 stycznia 1996 r. /art. 94 ust. 2 ustawy/. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 sierpnia 1995 r. I SA 777/94 wyraził pogląd prawny, że skarżący nie skorzystał z pomocy finansowej w rozumieniu przepisu art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych /t.j. Dz.U. 1992 nr 5 poz. 19 ze zm./, bowiem skorzystanie z tej pomocy to uzyskanie lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego przy użyciu środków finansowych z funduszu mieszkaniowego, o którym mowa w art. 28 ust. 1 tej ustawy. W sytuacji zatem, stwierdził Sąd, gdy skarżący wystąpił ze spółdzielni mieszkaniowej i zwrócił zaliczkową pomoc finansową w przyznanej wysokości, to nie można przyjąć, że skorzystał z tej pomocy. W konsekwencji brak jest podstaw do żądania od skarżącego zwolnienia osobnej kwatery stałej.

Z kolei w zaskarżonym niniejszą rewizją nadzwyczajną wyroku Sąd przyjął, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego jest wyłączony w wypadku, tak jak w niniejszej sprawie, istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Pogląd ten nie jest trafny w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej żołnierz zawodowy i osoby wspólnie z nim zamieszkujące są obowiązane przekazać do dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej dotychczas zajmowaną kwaterę, jeżeli otrzymał pomoc finansową na budownictwo mieszkaniowe udzieloną na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepis ten nie odnosi się jednakże do sytuacji, w której żołnierz zawodowy otrzymał i nie wykorzystał otrzymanej na podstawie przepisów dotychczasowych pomocy finansowej, zwracając tę pomoc i występując ze spółdzielni mieszkaniowej przed dniem wejścia w życie ustawy z 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w odniesieniu do skarżącego sprawa zwolnienia przezeń osobnej kwatery stałej została "zamknięta" pod rządem przepisów dotychczasowych.

Uznanie, że powyższy przepis dotyczy żołnierzy zawodowych, którzy otrzymali i zwrócili pomoc finansową przed wejściem w życie ustawy z 1995 r., godziłoby w zasadę niedziałania wstecz i zasadę ochrony praw nabytych. Należy bowiem przyjąć, że w sytuacji, gdy przepisy przejściowe nie nakazują wprost stosowania przepisów nowej ustawy do zdarzeń, jakie miały miejsce przed dniem jej wejścia w życie, to nie jest dopuszczalne zastosowanie tych nowych przepisów zwłaszcza do stanów prawnych i faktycznych całkowicie i zupełnie ukształtowanych pod rządem przepisów dotychczasowych, szczególnie zaś w przypadku, gdy w sprawie ocenę prawną sprawy na tle tych przepisów wyraził Naczelny Sąd Administracyjny. Należy także stwierdzić, że wykładnia językowa przepisu art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1995 r. prowadzi do wniosku, że jest on mniej korzystny dla żołnierzy zawodowych, bowiem podstawą obowiązku zwrotu zajmowanej kwatery jest otrzymanie pomocy finansowej na budownictwo mieszkaniowe na podstawie dotychczasowych przepisów, podczas gdy przepis art. 30 ust. 1 ustawy z 1976 przewidywał, że obowiązek ten aktualizuje się w razie skorzystania z tej pomocy, co jest pojęciem węższym, jak to wynika z wykładni tych przepisów dokonanych przez Sąd w rozpoznawanych sprawach. W tej sytuacji należy przyjąć, że skarżący słusznie nabył i zachował na podstawie dotychczasowych przepisów prawo do zajmowanej osobnej kwatery stałej, które w braku wyraźnych postanowień nowej ustawy, nie mogło mu być odebrane na podstawie tych nowych, surowszych przepisów.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.