Uzasadnienie
Marian K. pismem z dnia 15 lipca 2002 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 25 czerwca 2002 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o niewyrażeniu zgody na wykonanie zjazdu z drogi krajowej. Skarga została nadana w Urzędzie Pocztowym w H. listem poleconym (...) dnia 20 lipca 2002 r. Do biura podawczego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła 24 lipca 2002 r. i została zarejestrowana w Wydziale IV pod sygnaturą IV SA 3036/02. Pismem z dnia 2 sierpnia 2002 r., zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV NSA zwrócono się do skarżącego o nadesłanie odpisu skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. W związku z powyższym Marian K. wysłał 9 sierpnia 2002 r. listem poleconym (...) odpis skargi, który wpłynął do biura podawczego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie 12 sierpnia 2002 r., a następnie został zarejestrowany jako nowa skarga w Wydziale II pod sygnaturą II SA 2634/02. Po uzupełnieniu braków formalnych /uiszczeniu wpisu/ skarga została przesłana w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74. poz. 368 ze zm./ do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, który udzielając odpowiedzi na skargę /w sprawie II SA 2634/02/ wniósł jednocześnie o jej odrzucenie, jako wniesionej po terminie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy o NSA. Z nadesłanych akt administracyjnych wynikało, iż zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu 28 czerwca 2002 r. Termin do wniesienia skargi upływał zatem 29 lipca 2002 r. Natomiast na kopercie znajdującej się w aktach sądowych o sygnaturze II SA 2634/02 widniała pieczątka, z datą nadania w Urzędzie Pocztowym w H. dnia 9 sierpnia 2002 r. W tej sytuacji zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II NSA z dnia 29 października 2002 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne w dniu 12 listopada 2002 r. w celu zbadania czy skarga została wniesiona w terminie. Dnia 7 listopada 2002 r. do Wydziału II NSA wpłynęło pismo z dnia 26 października 2002 r., w którym Marian K. wyjaśniał między innymi, iż skarga została nadana w urzędzie pocztowym 20 lipca 2002 r. W związku z powyższym sprawę zdjęto z wokandy posiedzenia niejawnego. Pismem z dnia 8 listopada 2002 r. poinformowano skarżącego, że skarga została nadana w urzędzie pocztowym w dniu 9 sierpnia 2002 r., czego dowodem była dołączona do akt sprawy koperta, w której skarga wpłynęła do Sądu. Zarządzeniem z dnia 22 listopada 2002 r. ponownie skierowano sprawę na posiedzenie niejawne w dniu 4 grudnia 2002 r. Z kolei dnia 28 listopada 2002 r. do Sądu wpłynęło kolejne pismo Mariana K. /z dnia 23 listopada 2002 r./, w którym skarżący informował, że 9 sierpnia 2002 r. wykonując wezwanie Sądu wysłał odpis skargi z dnia 15 lipca 2002 r., skargę zaś nadał po raz pierwszy w urzędzie pocztowym 20 lipca 2002 r. Wskazywał też, że pierwsze pismo, które otrzymał z NSA oznaczone było sygnaturą IV SA 3036/02, a kolejne już jako II SA 2634/02. Skarżący dołączył ponadto plik załączników, między innymi kopię dowodu nadania przesyłki poleconej nr 60, twierdząc, iż jest to dowód nadania skargi z dnia 15 lipca 2002 r. Wynikało z niej, iż 20 lipca 2002 r. istotnie nadana została przesyłka na adres Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 grudnia 2002 r. II SA 2364/02 odrzucił na posiedzeniu niejawnym skargę jako wniesioną po upływie terminu wskazanego w art. 35 ust 1 ustawy o NSA. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący otrzymał zaskarżoną decyzję 28 czerwca 2002 r., skargę złożył zaś 9 sierpnia 2002 r.
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w rewizji nadzwyczajnej od powyższego postanowienia zarzucił rażące naruszenie art. 27 ust. 2 ustawy o NSA, art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, iż na kopercie znajdującej się w aktach sądowych sprawy II SA 2634/02 widnieje stempel pocztowy z datą 9 sierpnia 2002 r. Sąd przyjął, iż właśnie tego dnia została ona nadana do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednakże w przedmiotowych aktach znajdują się również dwa pisma skarżącego - z dnia 26 października 2002 r. i 23 listopada 2002 r., w których stara się on wyjaśnić, jaka jest rzeczywista data złożenia po raz pierwszy skargi w urzędzie pocztowym. Sąd odrzucając skargę nie uwzględnił wyjaśnień skarżącego. Pominął również fakt, iż do jednego z pism dołączona była kopia dowodu nadania w dniu 20 lipca 2002 r. przesyłki poleconej na adres Naczelnego Sądu Administracyjnego. Działanie takie stanowi rażące naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, w związku z art. 59 ustawy o NSA. Obowiązkiem Sądu było bowiem wszechstronne rozważenie przedstawionych przez skarżącego wyjaśnień oraz podjęcie stosownych czynności w celu ustalenia, czy zarzuty przez niego podnoszone są uzasadnione i prawdziwe. Wydaje się, iż w szczególności Sąd powinien był ustalić, czy w NSA znajduje się inna korespondencja pochodząca od skarżącego wysłana listem poleconym dnia 20 lipca 2002 r. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że odrzucenie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego z tej przyczyny, że została ona wniesiona po upływie trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, nie jest dopuszczalne bez uprzedniego jednoznacznego stwierdzenia faktu uchybienia tego terminu, a to z uwagi na konstytucyjną gwarancję prawa do sądu /postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2002 r., III RN 16/02 - nie publ./. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Sąd nie podjął żadnych działań w celu wyjaśnienia daty nadania skargi w urzędzie pocztowym.
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał ponadto, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w wypadkach wątpliwych należy wypowiadać się na rzecz otwarcia drogi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły sąd, co znajduje odzwierciedlenie w zasadzie "in dubio pro actione", wynikającej między innymi z przepisu art. 6 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r /postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1997 r., III RN 38/97 - OSNAPU 1998 nr 4 poz. 110/.
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraził pogląd, że strona postępowania administracyjnosądowego nie może ponosić ujemnych skutków wadliwej pracy sądu. pozbawiającej prawa do rozpatrzenia przez niezawisły sąd jej skargi na decyzje administracyjną, dotyczącą jej praw /postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1995 r. III ARN 25/95 - OSNAPU 1995 nr 23 poz. 284, podobnie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1995 r., III ARN 24/95 - OSNAPU 1995 nr 23 poz. 285/. W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, iż skarga Mariana K. została dwukrotnie zarejestrowana, w dwóch różnych wydziałach Naczelnego Sądu Administracyjnego Skutkiem tej sytuacji było odrzucenie skargi wniesionej w istocie z zachowaniem terminu określonego w art. 35 ust. 1 ustawy o NSA, a tym samym zamknięcie stronie drogi do sądu i pozbawienie jej konstytucyjnie gwarantowanego prawa wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizja nadzwyczajna ma usprawiedliwione podstawy. W rozpoznawanej sprawie problemem spornym jest kwestia dochowania terminu do wniesienia skargi. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym skargę wnosi się bezpośrednio do Sądu w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, a w innych przypadkach w terminie 30 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu aktu lub innej czynności organu uzasadniającej wniesienie skargi.
Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że odrzucenie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego z tej przyczyny, że została ona wniesiona po upływie trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, nie jest dopuszczalne bez uprzedniego jednoznacznego stwierdzenia faktu uchybienia tego terminu, a to z uwagi na konstytucyjną gwarancję prawa do sądu /postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2002 r., III RN 16/02 - nie publ./. Ocena, czy skarga została wniesiona w terminie, jest w normalnych i przeciętnych warunkach dokonywana przez Sąd na podstawie dowodu nadania skargi w urzędzie pocztowym. W rozpoznawanej sprawie oparcie się Sądu odrzucającego skargę jedynie na podstawie daty widniejącej na kopercie zawierającej skargę było - ze względu na szczególne okoliczności - niedopuszczalne i krzywdzące dla skarżącego. Jak bowiem wykazano w rewizji nadzwyczajnej, skarga na decyzję administracyjna wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego z zachowaniem terminu określonego w art. 35 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Wskutek jednakże wadliwej organizacji pracy w Sądzie, skarga wniesiona w terminie została zarejestrowania dwukrotnie, raz jako skarga w sprawie pod sygnaturą IV 3036/02, a następnie - po wezwaniu skarżącego do nadesłania odpisu prawidłowo wniesionej skargi, który to odpis /wysłany w dniu 9 sierpnia 2002 r./ wpłynął do Sądu w dniu 12 sierpnia 2002 r. - pod sygnaturą II 2634/02. Trafny jest pogląd Prezesa Sądu Administracyjnego, że strona postępowania administracyjnosądowego nie może ponosić ujemnych skutków wadliwej pracy sądu, pozbawiającej prawa do rozpatrzenia przez niezawisły sąd jej skargi na decyzję administracyjną, dotyczącą jej praw /postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1995 r. III ARN 25/95 - OSNAPU 1995 nr 23 poz. 284; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1995 r.; III ARN 24/95 - OSNAPU 1995 nr 23 poz. 285/.W tej sytuacji obowiązkiem Sądu było wyjaśnienie kwestii zachowania terminu do wniesienia skargi, tym bardziej że skarżący w korespondencji z Sądem wyjaśniał, że skarga została wniesiona w terminie.
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.