Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny (...) postanowieniem z dnia 30 listopada 1999 r. /II SAB/Lu 42/99/ odrzucił skargę Andrzeja R. na bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. w przedmiocie nie wydania skarżącemu uwierzytelnionych odpisów pracy pisemnej z egzaminu na aplikację, testu i prawidłowych odpowiedzi testowych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ skarga taka przysługuje jedynie w wypadku bezczynności organów administracji publicznej w rozumieniu art. 20 ust. 2 ustawy o NSA, a takimi organami nie są okręgowe izby radców prawnych, a ponadto "wydawanie odpisów dokumentów, o które chodzi skarżącemu, nie stanowi aktów administracyjnych, o których stanowi art. 16 ust. 1 pkt 1-4 ustawy".
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł w dniu 14 kwietnia 2000 r. rewizję nadzwyczajną od powyższego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 30 listopada 1999 r. /II SAB/Lu 42/99/, zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 2, art. 20, art. 21 i art. 27 ust. 2 ustawy o NSA, art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o radcach prawnych/ oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (...) do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że: po pierwsze - zakresem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego objęte są wszelkie formy działania organów administracji publicznej /art. 16 i art. 17 ustawy o NSA/, które nie mają charakteru cywilnoprawnego, a są podejmowane przez organy administracji publicznej /art. 20 ustawy o NSA/; po drugie - organy samorządu zawodowego radców prawnych są organami administracji publicznej, które z mocy szczególnych przepisów prawnych powołane zostały także do załatwiania indywidualnych spraw w formie decyzji administracyjnych /art. 24 ust. 2 i art. 31 ust. 1 oraz art. 60 pkt 6 ustawy o radcach prawnych/; po trzecie - powyższe wskazuje, że także sprawa przyjęcia określonej osoby na aplikację radcowską, jako indywidualna sprawa z zakresu administracji publicznej, powinna być załatwiane w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego /art. 1 pkt 2 Kpa/, w myśl którego w każdym stadium tego postępowania strona ma gwarantowane prawo wglądu do akt sprawy i prawo sporządzania z nich odpisów oraz może żądać ich uwierzytelnienia lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione jej ważnym interesem prawnym /art. 73 Kpa/, a odmowa organu następuje w tym wypadku w formie postanowienia, na które służy zażalenie /art. 74 par. 2 Kpa/; po czwarte - ponieważ w rozpoznawanej sprawie Okręgowa Izba Radców Prawnych w L. nie wydała skarżącemu w terminie żądanych przez niego dokumentów dotyczących postępowania w sprawie przyjęcia go na aplikację radcowską /chodziło o uwierzytelniony odpis pracy pisemnej z egzaminu osoby ubiegającej się o przyjęcie na tę aplikację, test z tego egzaminu oraz prawidłowe odpowiedzi/, zgodnie z przysługującymi mu uprawnieniami, wystąpił on we właściwym terminie - naprzód do Krajowej Rady Radców Prawnych z zażaleniem na bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych /art. 37 par. 1 Kpa/, a następnie ze skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego /art. 17 ustawy o NSA/; po piąte - w tej sytuacji, odrzucenie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi, z powołaniem się na art. 27 ust. 2 ustawy o NSA, stanowi rażące naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 2, art. 20 i art. 21 ustawy o NSA oraz art. 40 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a tym samym stanowi także naruszenie prawa do sądu, gwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.
Samorząd radców prawnych jest rodzajem publicznoprawnego samorządu zawodowego, który został utworzony i funkcjonuje na podstawie przepisów ustawy o radcach prawnych. Ustawowo określone zadania tego samorządu obejmują między innymi "przygotowywanie aplikantów radcowskich do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego" /art. 41 pkt 4 ustawy o radcach prawnych/, w związku z czym do zakresu działania Krajowej Rady Radców Prawnych należy również "uchwalanie regulaminów odbywania aplikacji radcowskiej i składania egzaminu radcowskiego" oraz "ustalanie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich" /art. 60 pkt 8 lit. "c" oraz art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych/. Ustawa stanowi, że wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych /art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych/. Natomiast rozstrzygnięcie w sprawie wpisu lub odmowy wpisu określonej osoby na listę aplikantów radcowskich, mające znamiona prawne decyzji administracyjnej wydawanej w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego /art. 1 par. 2 pkt 2 Kpa/, podejmuje w formie uchwały rada okręgowej izby radców prawnych, od której przysługuje odwołanie do Krajowej Rady Radców Prawnych, a następnie także skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego /art. 31 w związku z art. 33 ust. 4 ustawy o radcach prawnych/. Nie ma więc najmniejszych wątpliwości co do tego, że na gruncie obowiązującego porządku prawnego postępowanie w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską powinno się toczyć z zachowaniem wymagań prawnych określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z kolei, zgodnie z wyraźnym brzmieniem art. 73 par. 1 i par. 2 Kpa stronie - w postępowaniu o przyjęcie na aplikację radcowską jest nią kandydat ubiegający się o wpis na listę aplikantów radcowskich - przysługuje w każdym stadium postępowania między innymi także prawo żądania "wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony", przy czym nie dotyczy to akt sprawy "objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy" /art. 74 par. 1 Kpa/. Natomiast "odmowa (...) wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie" /art. 74 par. 2 Kpa/.
Należy mieć równocześnie na uwadze, że pośród konstytucyjnie gwarantowanych praw i wolności art. 51 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, iż: "Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa". Prawo to potwierdza również art. 1 ust. 1 - wydanej w nawiązaniu do art. 51 ust. 5 Konstytucji - ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych /Dz.U. nr 133 poz. 883 ze zm. - powoływana nadal jako: ustawa o ochronie danych osobowych/, która bez wątpienia ma zastosowanie również do realizującego zadania administracji publicznej samorządu radców prawnych /art. 3 ustawy o ochronie danych osobowych/. Ustawa ta przyznaje każdej osobie prawo dostępu do wszelkich dotyczących jej danych zawartych w zbiorach danych i podlegających przetwarzaniu, w tym także prawo zapoznania się z ich treścią /art. 32 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 7 pkt 2 oraz art. 33/, a odmowa udostępnienia danych osobowych objętych zbiorem danych jest dopuszczalna wyłącznie z przyczyn enumeratywnie określonych w art. 30 ustawy o ochronie danych osobowych /art. 34 ustawy o ochronie danych osobowych/, przy czym postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie o ochronie danych osobowych prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej /art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych/. Oznacza to, że w sprawach tych należy stosować również odpowiednio przepisy art. 73 - art. 74 Kpa dotyczące udostępniania akt. Obowiązku tego nie uchyla dyspozycja art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie danych osobowych, który jako wyjątek od zasady powinien być interpretowany w sposób ścisły; przepis ten stanowi mianowicie, że: "W odniesieniu do zbiorów danych osobowych sporządzanych doraźnie, wyłącznie ze względów technicznych, szkoleniowych lub w związku z dydaktyką w szkołach wyższych, a po ich wykorzystaniu niezwłocznie usuwanych albo poddanych anonimizacji, mają zastosowanie jedynie przepisy rozdziału 5.", w których określone zostały zasady "Zabezpieczenia zbiorów danych osobowych" /art. 36 - art. 40 ustawy o ochronie danych osobowych/.
W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że pomimo iż w toku postępowania konkursowego o przyjęcie na aplikację radcowską skarżący zażądał od właściwych organów samorządu radcowskiego - naprzód od Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L., a następnie od Krajowej Rady Radców Prawnych w Warszawie - wydania mu uwierzytelnionych odpisów własnej pracy egzaminacyjnej pisanej w czasie egzaminu na aplikację radcowską oraz testu z tego egzaminu wraz z prawidłowymi odpowiedziami, żaden z wymienionych wyżej organów samorządu radcowskiego ani nie uczynił zadość żądaniu skarżącego, ani też nie wydał stosownego postanowienia w sprawie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów /art. 74 par. 2 Kpa/. Kwestia ta nie była też przedmiotem oceny w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi Andrzeja R. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 7 października 1999 r. w przedmiocie odmowy wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich, które zakończone zostało wyrokiem tego Sądu z dnia 1 czerwca 2000 r. /II SA 2592/99/. W tej sytuacji, zgłoszone przez skarżącego jeszcze w czasie trwania postępowania administracyjnego w sprawie przyjęcia go na aplikację radcowską żądanie udostępnienia mu uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt tej sprawy, które nie zostało załatwione w czasie tego postępowania w prawem określonym trybie, czyli zgodnie z przepisami art. 73 i art. 74 Kpa, nie stało się bezprzedmiotowe także po zakończeniu tego postępowania i powinno zostać załatwione przez organy samorządu radcowskiego w trybie określonym przepisami art. 1, art. 32 ust. 1 pkt 3 i art. 34 ustawy o ochronie danych osobowych oraz mającymi w tym sprawach zastosowanie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego {art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych/, a w danym wypadku w szczególności także w sposób zgodny z przepisami o udostępnianiu akt - art. 73 i art. 74 Kpa.
Dlatego trafny okazał się, podniesiony w rewizji nadzwyczajnej, zarzut, że zaskarżone postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego rażąco narusza art. 40 ust. 1 ustawy o radcach prawnych /stanowiący, że: "Samorząd jest niezależny w wykonywaniu zadań i podlega tylko przepisom prawa"/, bowiem - wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego - organy samorządu radcowskiego są w świetle obowiązujących przepisów prawnych organami administracji publicznej i pomimo, że w rozpoznawanej sprawie obowiązane były załatwić żądanie skarżącego w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego /w szczególności zgodnie z art. 73 i art. 74 Kpa/, dopuściły się bezczynności, która na podstawie art. 17 ustawy o NSA podlega kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[13] par. 1 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.