Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 lipca 1999 r. Urząd Patentowy RP odmówił przyjęcia nowych odbitek znaku towarowego słowno-graficznego MARCOPOLO zgłoszonego w dniu 24 lipca 1996 r. Powołując się na art. 42 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych /Dz.U. nr 5 poz. 17 ze zm./ Urząd Patentowy RP uznał, iż w tej sprawie zmiany zaproponowane przez zgłaszającego już po wniesieniu podania o zgłoszeniu znaku do rejestracji stanowią niedopuszczalną zmianę istoty zgłoszonego znaku.
Od powyższego postanowienia Firma N.V. S. T. T. C. z I. w dniu 20 sierpnia 1999 r. wniosła zażalenie, które na podstawie art. 318 ust. 3 w związku z art. 317 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508 ze zm./ rozpatrzone zostało w Urzędzie Patentowym w Izbie Odwoławczej w trybie przepisów o ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Postanowieniem z dnia 24 października 2001 r. Izba Odwoławcza Urzędu Patentowego RP utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie.
Od postanowienia z dnia 24 października 2001 r. Firma N.V. S. T. T. C. z I. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2002 r. stwierdził nieważność postanowienia - dlatego jak to wynika z uzasadnienia wyroku - że, po pierwsze zaskarżone postanowienie Izby Odwoławczej chociaż zostało wydane w trzyosobowym zespole orzekającym to podpisane zostało jedynie przez przewodniczącego zespołu, oraz po drugie - że w wydaniu zaskarżonego postanowienia brała udział osoba, która wcześniej rozpatrywała tę sprawę w Urzędzie Patentowym RP jako ekspert wydając postanowienie z dnia 22 lipca 1999 r.
W obu przypadkach nastąpiło rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 277 ustawy Prawo własności przemysłowej oraz art. 107 par. 1 Kpa i art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa.
Od powyższego wyroku Prezes Urzędu Patentowego wniósł rewizję nadzwyczajną zarzucając rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię. Z uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej wynika, że jej zarzuty dotyczą wykładni wskazanych w wyroku przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Według rewidującego Izba Odwoławcza nie jest odrębnym organem kolegialnym wyposażonym w kompetencje do wzruszenia decyzji /także postanowień/ Urzędu Patentowego a w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nową decyzję /postanowienie/ wydaje Urząd Patentowy. Z tego względu podpisanie jej jednoosobowo przez osobę uprawnioną do wydania decyzji /postanowień/ w imieniu Urzędu Patentowego nie narusza art. 107 par. 1 Kpa. Jeżeli Urząd Patentowy jako centralny organ administracji rządowej rozpoznaje ponownie sprawę w postępowaniu będącym formą samokontroli /art. 127 par. 3 Kpa/, to nie ma postępowania instancyjnego uzasadniającego zastosowanie art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizja nadzwyczajna swymi zarzutami nie objęła ustalonych w zaskarżonym wyroku okoliczności faktycznych. Ustaleniami tymi Sąd Najwyższy jest związany /por. art. 393[11] par. 2 Kpc odpowiednio stosowany/. Na tle tych bezspornych ustaleń, które dotyczą ponownego rozpatrzenia sprawy w Izbie Odwoławczej wynikają w sprawie dwa zagadnienia. Pierwsze -czy postanowienie wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy może być podpisane tylko przez przewodniczącego zespołu orzekającego i drugie - czy w skład zespołu orzekającego może wchodzić osoba która wcześniej rozpoznawała tę sprawę wydając w imieniu Urzędu Patentowego postanowienie. Po rozpatrzeniu dwóch stanowisk - tego z negatywną odpowiedzią wyrażoną w wyroku NSA i przeciwstawnego - przedstawionego w rewizji nadzwyczajnej Prezesa Urzędu Patentowego, Sąd Najwyższy podzielił racje wyroku.
Wnioskom wynikającym z oceny prawnej ustawowo ukształtowanego modelu rozpatrywania spraw należących do Izby Odwoławczej nie można skutecznie przeciwstawić argumentu dotyczącego przyjętego w ustawie sposobu organizacji Izby Odwoławczej, że jak to z nieuzasadnioną dezynwolturą zostało napisane:
"tzw. Izba Odwoławcza nie jest nawet odrębną komórką organizacyjną Urzędu Patentowego /art. 275 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej/". Dlaczego brak wyodrębnienia Izby Odwoławczej w strukturach "komórki organizacyjnej" miałby powodować niemożność wyposażenia jej we właściwą kompetencję i odpowiadającą jej formę postępowania? Tego rewizja nadzwyczajna przekonywująco nie uzasadniła. Wydaje się w związku z tym potrzebne rozważenie wynikających z rewizji nadzwyczajnej kwestii prawnych w kontekście następujących regulacji. Wśród zadań w sprawach własności przemysłowej należących do Urzędu Patentowego mieszczą się takie, które ustawa z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo własności przemysłowej /nazywana dalej ustawą/ w art. 261 ust. 2 pkt 2 i 3 określa jako "orzekanie" /w sprawach udzielania patentów na wynalazek i praw ochronnych na wzory użytkowe oraz znaki towarowe, a także praw z rejestracji wzorów przemysłowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych/ oraz "rozstrzyganie" /spraw w postępowaniu spornym w zakresie określonym ustawą/.
Stosownie do art. 264 ust. 1 ustawy orzekanie w sprawach, o których mowa w art. 261 ust. 2 pkt 2 i 3 a także w sprawach dokonywania wpisów do rejestrów należy do osób wyposażonych w określone uprawnienia i powołanych przez Prezesa Urzędu Patentowego /ekspertów/. Ekspert orzeka jednoosobowo, chyba, że przewidziane jest orzekanie w większym składzie ekspertów.
Z unormowań ustawy określających zasady orzekania należy zwrócić uwagę zwłaszcza na to, że eksperci podlegają tylko ustawom a nadzór Prezesa Urzędu Patentowego nie może wkraczać w zakres orzekania /art. 269/.
Jeżeli chodzi o Izbę Odwoławczą to jej ustroju dotyczą przepisy osobnego rozdziału /4/ w tytule VIII Działu I ustawy poświeconym organom. Prezes Urzędu Patentowego tworzy Izbę Odwoławczą do rozpatrywania spraw w trybie ponownego rozpatrzenia na skutek wniosku strony /art. 275 ust. 1 i art. 244/ oraz w trybie rozpatrzenia skargi przesłanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w celu wypowiedzenia się co do jej zasadności /art. 275 ust. 1 i art. 249/. W skład Izby Odwoławczej wchodzą osoby upoważnione do orzekania /art. 275 par. 2 ustawy/. Izbą Odwoławczą kieruje i sprawuje nad nią nadzór administracyjny Przewodniczący Izby Odwoławczej /art. 276 ustawy/. Sprawy w Izbie Odwoławczej rozpoznaje się w zespołach orzekających w składach trzech lub pięciu osób wyznaczonych przez Przewodniczącego Izby Odwoławczej /art. 277 ustawy/ na posiedzeniach, a w uzasadnionych przypadkach na rozprawie /art. 278 ust. 1 i 2 ustawy/.
Tylko niektóre czynności postępowania w razie potrzeby i na podstawie zlecenia przewodniczącego zespołu mogą być przeprowadzone nie przez cały zespół orzekający ale przez jednego z jego członków /art. 278 ust. 3 ustawy/. Jest raczej oczywiste, że "delegacja" do wykonywania "niektórych czynności związanych z toczącym się postępowaniem" nie może dotyczyć wydania orzeczenia. Z powyższego przeglądu przepisów ustawy określających ustrojowo-organizacyjne aspekty Izby Odwoławczej wynika, że jest to po pierwsze organ Urzędu Patentowego przez ustawę wyposażony w kompetencje do rozpatrywania określonych spraw z zakresu właściwości Urzędu Patentowego i po drugie, że Izba Odwoławcza ma też ustawowo ukształtowaną strukturę w tym także w zakresie organizacji sprawowanego nad nią nadzoru administracyjnego.
Przechodząc do kwestii proceduralnych należy wstępnie zauważyć, że postępowanie w sprawach takich jak ta, której dotyczy rozpatrywana rewizja nadzwyczajna, to jest podlegających w Urzędzie Patentowym orzekaniu w rozumieniu wspomnianego wyżej art. 261 ust. 2 pkt 2 ustawy zostało uregulowane w przepisach tytułu VI Postępowanie Zgłoszeniowe i Rejestrowe.
Przepisy te, łącznie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, które podlegają zastosowaniu jeżeli ustawa nie zawiera szczególnego określenia /por. art. 252/ obejmują całą problematykę proceduralną.
Z punktu widzenia rozważanych w sprawie kwestii, istotne wydaje się podkreślenie zasady ponownego na wniosek strony rozpatrywania sprawy w Izbie Odwoławczej /art. 244 ust. 1 i ust. 3 ustawy/.
Strona dysponuje uprawnieniem do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w określonym terminie, uprawnieniem podobnym do tego - jakie w "zwykłym" procesie administracyjnym" zapewnia stronie odwołanie do wyższej instancji. Decyzja Urzędu Patentowego, tak jak decyzja organu pierwszej instancji, przed upływem terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podlega wykonaniu /art. 244 ust. 5 ustawy/. Ze względu na pozycję Urzędu Patentowego w hierarchii organów administracji rządowej /por. art. 259 ustawy w związku z art. 5 par. 2 pkt 4 Kpa/, jego decyzje nie podlegają kontroli instancyjnej ale nie są decyzjami ostatecznymi a sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu w postępowaniu, podobnym do postępowania odwoławczego.
Jest to, co trzeba podkreślić postępowanie z udziałem stron prowadzone z zachowaniem ogólnych zasad procesu administracyjnego przed organem orzeczniczym o ustawowo ukształtowanej strukturze.
Jeżeli w rewizji nadzwyczajnej przywołuje się porównanie z instytucją "samokontroli" określoną w art. 127 par. 3 Kpa, to warto nie tracić z pola widzenia, wspomnianych wyżej specyficznych dla rozpatrywania spraw należących do Izby Odwoławczej, odrębnych regulacji, mających pierwszeństwo przed analogicznymi, ale inaczej uregulowanymi instytucjami Kodeksu /por. art. 252 ustawy/.
Stosownie do art. 245 ust. 1 ustawy, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w Izbie Odwoławczej. Urząd Patentowy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla ją w całości lub w części i rozstrzyga co do istoty sprawy. Na tle tego przepisu w rewizji nadzwyczajnej wyrażono stanowisko według którego w postępowaniu wynikającym z wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy, rola Izby Odwoławczej polegałaby na "rozpatrzeniu sprawy" a podejmowanie orzeczenia /decyzji lub postanowienia/ nie należałoby już do zespołu orzekającego, który w Izbie Odwoławczej sprawę rozpoznawał lecz do Urzędu Patentowego. Takie "rozdwojenie" postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zdaniem Sądu Najwyższego, nie ma podstaw w przedstawionych wyżej przepisach ustawy Prawo własności przemysłowej. Stanowisko rewizji nadzwyczajnej pozostaje w sprzeczności z określonym w tej ustawie modelem ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu przed zespołem "orzekającym" Izby Odwoławczej.
W konsekwencji powyższych ustaleń jeżeli zespół orzekający po rozpatrzeniu sprawy na posiedzeniu /rozprawie/ w swym odpowiednim składzie /por. art. 277 i art. 278 ust. 1 i ust. 2 ustawy/ wydał orzeczenie /w tym wypadku postanowienie/, to jest to orzeczenie tego składu orzekającego i nie może budzić wątpliwości, że powinno być ono podpisane przez wszystkie osoby, które brały udział w jego wydaniu. Zastosowaniu bowiem podlega zasada podpisywania orzeczenia przez każdą z osób która orzeczenie /decyzję lub postanowienie - por. art. 107 par. 1 i art. 124 par. 1 Kpa/ wydała.
Wbrew argumentacyjnej sugestii rewidującego, w przepisach ustawy Prawo własności przemysłowej, nie ma regulacji odmiennej /por. art. 252 ustawy/, która umożliwiłaby odstępstwo w tym zakresie od przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Rozstrzygnięcie drugiej z rozważanych w sprawie kwestii po myśli zaskarżonego wyroku, również stanowi konsekwencję ustawowo ukształtowanego modelu postępowania w Izbie Odwoławczej podobnego - jak to wyżej przedstawiono - do zasadniczych aspektów odwoławczego postępowania instancyjnego.
Jeżeli zgodnie z regułami postępowania odwoławczego, wyklucza się dopuszczalność udziału w tym postępowaniu osoby która uczestniczyła w wydaniu orzeczenia w niższej instancji, to zakaz ten /por. art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa/ - jak to zasadnie przyjęto w zaskarżonym wyroku - powinien mieć odpowiednie zastosowanie do postępowania w sprawach własności przemysłowej, które zostały ukształtowane ustawowo z określeniem organów /osób, zespołów orzekających/ rozpoznających sprawę i wydających orzeczenia w imieniu Urzędu Patentowego.
Zasada ochrony istoty postępowania odwoławczego, którą wyraża art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa, odnosi się z tych samych względów - do postępowania w Izbie Odwoławczej.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna nie miała usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym orzekł stosownie do art. 393[12] Kpc.