Uzasadnienie
Emil S. wystąpił z żądaniem przyznania odszkodowania w wysokości 2.000 zł za wyrządzoną mu szkodę w uprawach rolnych w związku z niewłaściwą eksploatacją i utrzymaniem przez Państwo urządzeń wodnych. Kierownik Urzędu Rejonowego w K. decyzją z dnia 14 listopada 1996 r. wydaną na podstawie art. 50 oraz art. 86 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ orzekł o odmowie przyznania żądanego odszkodowania. Wojewoda K. decyzją z dnia 20 stycznia 1997 r. utrzymał w mocy decyzję Urzędu Rejonowego w K. W skardze na decyzję Wojewody K., wniesioną przez pełnomocnika Emila S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wniósł o uchylenie wydanych w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych obu instancji, którym zarzucił naruszenie art. 86 ustawy - Prawo wodne oraz art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa i równocześnie określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 2.500 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1997 r. (...) odrzucił powyższą skargę. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że ponieważ zaskarżoną decyzją odmówiono skarżącemu przyznania odszkodowania za zalanie gruntów, to żądana należność pieniężna nie została określona w postępowaniu administracyjnym i nie jest oczywista. W tej sytuacji składający skargę, zgodnie z postanowieniem par. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej /Dz.U. nr 117 poz. 563/, powinien uiścić wpis stały w kwocie 10 zł. Natomiast, stosownie do art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych /Dz.U. nr 24 poz. 110 ze zm./ w związku z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, środek zaskarżenia, który podlega opłacie stałej, został wniesiony przez adwokata lub radcę prawnego bez jej uiszczenia, należy odrzucić bez wezwania do uiszczenia takiej opłaty.
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 1 września 1997 r. (...) złożył rewizję nadzwyczajną od tego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając, że narusza ono w sposób rażący art. 17 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i par. 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne czynności z zakresu administracji publicznej oraz w trybie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie powyższego postanowienia. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że skoro w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 2.500 zł, a uprzednio w postępowaniu administracyjnym sam skarżący określał ją na kwotę 2.000 zł, to oznacza to, że w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie nie powołany w postanowieniu Sądu, dotyczący wpisu stałego par. 3 ust. 2, ale dotyczące tzw. wpisu stosunkowego przepisy par. 2 i par. 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej. Dlatego, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, błędne zakwalifikowanie przez Sąd wniesionej skargi jako podlegającej wpisowi stałemu, zamiast stosunkowemu, spowodowało, że doszło do odrzucenia skargi, mimo że w tym wypadku należało uprzednio wezwać adwokata strony skarżącej do uiszczenia wpisu stosunkowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Stosownie do art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ od skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego pobiera się wpis. Wysokość i zasady pobierania wpisu określa, wydane na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 36 ust. 2 ustawy o NSA, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej /Dz.U. nr 117 poz. 563/. Od skarg na decyzje administracyjne pobiera się wpis stosunkowy albo stały /par. 1 rozporządzenia/, a przewodniczący wydziału /lub prezes ośrodka zamiejscowego/: "wzywa do uiszczenia wpisu po wniesieniu skargi" /par. 7 rozporządzenia/.
Równocześnie art. 36 ust. 3 ustawy o NSA stanowi, że w sprawach skarg do Naczelnego Sądu Administracyjnego: "stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych", czyli przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych /Dz.U. nr 24 poz. 110 ze zm./. W myśl przepisów tej ustawy, opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie /art. 15 ustawy o kosztach sądowych/. Zasadą jest, że w sytuacji, gdy nie uiszczono wymaganej opłaty od wniesionego do sądu pisma, przewodniczący ma obowiązek wezwać wnoszącego pismo o uiszczenie stosownej opłaty pod rygorem zwrotu pisma /art. 16 ustawy o kosztach sądowych/. Jednakże pisma lub środki zaskarżenia wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które podlegają opłacie stałej, podlegają bez wezwania zwrotowi lub odrzuceniu, jeżeli nie zostały należycie opłacone /art. 17 ustawy o kosztach sądowych/.
W orzecznictwie sądowym zarysowała się istotna różnica stanowisk w odniesieniu do sposobu interpretacji powyższego stanu prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 17 lutego 1997 r. /OPS 14/96/ stanął na stanowisku, że: "skoro ustawodawca w art. 36 ust. ustawy o NSA przyjął unormowanie, iż w sprawach skarg stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, to ogólne upoważnienie do określenia zasad pobierania wpisu zawarte w art. 36 ust. 2 ustawy o NSA nie może być rozumiane jako upoważnienie do zmiany unormowań wynikających z ustawy o kosztach. (...) Z tych względów przepis par. 7 rozporządzenia nie może być interpretowany w ten sposób, iż zmienia unormowania wynikające z ustawy o kosztach. (...) Interpretacja przepisu par. 7 rozporządzenia uwzględniająca przepisy normujące zasady ponoszenia opłat sądowych, które mają odpowiednie zastosowanie z mocy art. 36 ust. 3 ustawy o NSA w sprawach skarg oznacza zatem, że przepisowi temu nie można nadawać treści - niezależnej od innych unormowań dotyczących kosztów sądowych - iż na podstawie tego przepisu został zniesiony obowiązek ustawowy, określony w art. 17 ustawy o kosztach, albowiem takie rozumienie tego przepisu prowadziłoby do wniosku, że unormowanie zawarte w par. 7 rozporządzenia wykracza poza granice upoważnienia ustawowego". W konsekwencji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wpis stały od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego należy uiścić bez wezwania, a to na podstawie art. 15 i art. 17 ustawy o kosztach sądowych w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o NSA.
Natomiast Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 1997 r. /III RN 43/97/ zajął odmienne stanowisko w tej sprawie. Sąd Najwyższy wyszedł z założenia, że zasadniczo prawna problematyka pobierania wpisu od skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest na gruncie aktualnego porządku prawnego przedmiotem odrębnej regulacji prawnej, co znalazło wyraz w sposobie sformułowania dyspozycji art. 36 ust. 1 i ust. 2 ustawy o NSA. Integralną częścią tej odrębnej regulacji prawnej dotyczącej "kosztów sądowych w sprawach administracyjnych", odmiennej w stosunku do regulacji prawnej "kosztów sądowych w sprawach cywilnych", są w szczególności także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej, które określają również "zasady pobierania wpisu", a wydane zostały na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego /art. 36 ust. 2 ustawy o NSA w związku z art. 87 ust. 1 oraz art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/. Z tej też przyczyny w art. 36 ust. 3 ustawy o NSA mowa jest jedynie o "odpowiednim" stosowaniu przepisów o "kosztach sądowych w sprawach cywilnych". W tej sytuacji, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że zgodnie z dyspozycją par. 7 rozporządzenia: "ogólnie obowiązującą w postępowaniu sądowo-administracyjnym regułą jest obowiązek wezwania strony do uiszczenia wpisu, chyba iż z treści skargi wynika, że powinna ona zostać odrzucona. Nie stosuje się zaś w tym zakresie przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ustalających nieco inne reguły postępowania w powyższych sprawach /art. 17/, gdy strona reprezentowana jest przez adwokata, a w sprawie należy uiścić stały wpis".
W świetle przedstawionej różnicy poglądów prawnych, w kontekście rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z punktu widzenia stanowiska przyjętego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przewodniczący wydziału /lub prezes ośrodka zamiejscowego/ ma obowiązek wezwania do uiszczenia tzw. wpisu od skargi w każdym wypadku, a więc niezależnie od tego czy wpis ma charakter stały czy też stosunkowy oraz niezależnie od tego przez kogo skarga została wniesiona, czyli także w sytuacji, gdy skargę wniósł adwokat lub radca prawny /par. 1 rozporządzenia/. W konsekwencji każde odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia należnego wpisu, jeżeli nastąpiło bez uprzedniego wezwania do jego uiszczenia, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, stanowi rażące naruszenie prawa.
Z punktu widzenia stanowiska przyjętego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązek przewodniczącego wydziału /lub prezesa ośrodka zamiejscowego/ w zakresie wzywania do uiszczenia tzw. wpisu od skargi podlega zróżnicowaniu. W wypadku tzw. wpisu stałego nie ma obowiązku uprzedniego wezwania do uiszczenia wpisu, jeżeli skargę wnosi adwokat lub radca prawny. Natomiast w pozostałych wypadkach, tzn. wtedy, gdy w grę wchodzi wprawdzie wpis stały, ale skargę wnosi osoba nie będąca adwokatem lub radcą prawnym, a także zawsze wtedy, gdy w grę wchodzi wpis stosunkowy /bez względu na to kto wnosi skargę/, przewodniczący wydziału /lub prezes ośrodka zamiejscowego/ ma obowiązek uprzedniego wezwania do uiszczenia wpisu. W konsekwencji, ocena czy w niniejszej sprawie odrzucenie przez Sąd skargi wniesionej przez adwokata z powodu nieuiszczenia wpisu bez uprzedniego wezwania do jego uiszczenia, stanowi rażące naruszenie prawa, jest zależna od tego, czy w danej sprawie od skargi należało uiścić wpis stały czy też wpis stosunkowy.
W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej trafnie wywiedziono, że w rozpoznawanej sprawie, dotyczącej żądania wypłacenia odszkodowania na podstawie art. 50 i art. 86 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, w której w postępowaniu administracyjnym strona określiła wartość żądania na kwotę 2.000 zł, a następnie pełnomocnik skarżącego w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 2.500 zł, nie powinien być zastosowany powołany w zaskarżonym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis par. 3 ust. 2 rozporządzenia, który dotyczy wpisu stałego, ale przepisy par. 2 i par. 7 rozporządzenia, które dotyczą tzw. wpisu stosunkowego od skarg na decyzje administracyjne. Oznacza to, że w danym wypadku Sąd był obowiązany do uprzedniego wezwania adwokata strony skarżącej do uiszczenia należnego wpisu, natomiast odrzucenie skargi bez dokonania tego wezwania ocenione być musi jako rażące naruszenie postanowienia par. 7 rozporządzenia w związku z art. 36 ust. 2 ustawy o NSA, które w konsekwencji także pozbawiło stronę prawa do sądu /art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189/ w związku z art. 393[13] Kpc orzekł, jak w sentencji.