Orzeczenie SN z 4 listopada 1998 r., III RN 76/98

Sprawa

sprawy ze skargi "Tramwaje Warszawskie" - Zakładu Budżetowego Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 1996 r.

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 1997 r. III SA 470/97 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania NSA w Warszawie.

Teza

Do czasu utworzenia związku komunalnego w celu zarządzania stanowiącym współwłasność gmin warszawskich mieniem, służącym do realizacji zadań publicznych o charakterze infrastrukturalnym /art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy - Dz.U. nr 48 poz. 195 ze zm./, w tym także mieniem Zakładu Budżetowego "Tramwaje Warszawskie", mienie to pozostaje w zarządzie przymusowym sprawowanym przez Zarząd miasta stołecznego Warszawy /art. 37 ust. 4 w związku z art. 9-12 tej ustawy/.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej w zakresie lokalnego transportu zbiorowego należało do tzw. zadań własnych gminy /art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym - t.j. Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74 ze zm./. W celu realizacji tego zadania, Rada m.st. Warszawy, działając na podstawie ówczesnej wersji art. 18 ust. 2 pkt. 9 lit. "i" ustawy o samorządzie terytorialnym oraz art. 16 ust. 7 ustawy z dnia 18 maja 1990 r. o ustroju samorządu miasta stołecznego Warszawy /Dz.U. nr 34 poz. 200/, utworzyła zakład budżetowy pod nazwą Miejskie Zakłady Komunikacyjne. Następnie Rada m.st. Warszawy, uchwałą (...) z dnia 19 lipca 1993 r. w sprawie podziału zakładu budżetowego pod nazwą Miejskie Zakłady Komunikacyjne, postanowiła wyrazić zgodę na dokonanie z dniem 1 stycznia 1994 r. reorganizacji tego zakładu budżetowego poprzez jego podział na:

a/ zakład budżetowy pod tymczasową nazwą Miejskie Zakłady Autobusowe oraz b/ zakład budżetowy pod tymczasową nazwą Miejskie Zakłady Tramwajowe /par. 2 tej uchwały/.

W nawiązaniu do tej uchwały, Zarząd Związku Dzielnic-Gmin Warszawy dokonał odpowiedniego podziału rzeczowego i finansowego majątku działającego dotychczas zakładu budżetowego pomiędzy utworzone na jego bazie dwa nowe zakłady budżetowe /uchwałą z dnia 1 lutego 1994 r./ oraz nadał statut Zakładowi Budżetowemu p.n. Tramwaje Warszawskie /uchwała Zarządu Związku Dzielnic-Gmin Warszawy z dnia 1 lutego 1994 r. wraz z załącznikiem w sprawie Statutu Zakładu Budżetowego p.n. Tramwaje Warszawskie/. Stosownie do postanowień wymienionej uchwały oraz statutu, przedmiotem działania Zakładu Budżetowego p.n. Tramwaje Warszawskie jest prowadzenie komunikacji zbiorowej tramwajowej na terenie m. st. Warszawy i niezbędnej w tym zakresie działalności inwestycyjnej i gospodarczej, a także "prowadzenie innej działalności gospodarczej oraz realizowanie zadań zleconych" /par. 1 statutu/. Przy czym zakład budżetowy p.n. Tramwaje Warszawskie działa na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 stycznia 1991 r. - Prawo budżetowe /Dz.U. nr 4 poz. 18 ze zm./, rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1991 r. w sprawie zakładów budżetowych /Dz.U. nr 42 poz. 183/ oraz wyżej powołanej uchwały i statutu. Z przepisów tych wynika w sposób jednoznaczny, że w sensie prawnym działalność Zakładu Budżetowego p.n. Tramwaje Warszawskie ma charakter działalności gospodarczej /art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej - Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm. oraz art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo budżetowe, a także powołane rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 8 maja 1991 r. w sprawie zakładów budżetowych - Dz.U. nr 42 poz. 183 oraz par. 1 statutu Zakładu Budżetowego p.n. Tramwaje Warszawskie/. W zasadzie zakład budżetowy pokrywa koszty swojej działalności z dochodów własnych /art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo budżetowe/, co jednak nie wyklucza możliwości korzystania z dotacji z budżetu gminy /art. 16 ust. 4 pkt 4 ustawy - Prawo budżetowe/. Ponieważ jednak w rozpoznawanej sprawie chodzi o działalność gospodarczą gminy o charakterze "użyteczności publicznej" /art. 9 ust. 2 ustawy o samorządzie terytorialnym/, to także i z tej przyczyny w par. 6 uchwały nr 520/94 Zarządu Związku Dzielnic-Gmin Warszawy znalazło się postanowienie, w myśl którego:

"1. Wydatki związane z prowadzeniem statutowej działalności Tramwajów Warszawskich pokrywane będą z przychodów uzyskiwanych za świadczone usługi.

2. Niedobór środków obrotowych na prowadzenie statutowej działalności Tramwajów Warszawskich może być pokrywany dotacją budżetu Związku Dzielnic-Gmin Warszawy.
3. Nadwyżka środków obrotowych odprowadzana jest do budżetu Związku Dzielnic-Gmin Warszawy". Nie zmienia to jednak charakteru prowadzonej przez zakład budżetowy działalności jako tzw. działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o działalności gospodarczej, bowiem tzw. faktyczna dochodowość /czyli osiąganie zysku/ nie jest cechą konieczną działalności gospodarczej /por. także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1992 r., III CZP 134/92 - OSNCP 1993 nr 5 poz. 79 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1996 r., II CZP 34/96, OSP 1996 z. 10 poz. 178, a ponadto także obowiązujący aktualnie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej - Dz.U. 1997 nr 9 poz. 43/. Dlatego trafny jest podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut, że przyjęte w zaskarżonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenie, jakoby Zakład Budżetowy p.n. Tramwaje Warszawskie nie prowadził działalności gospodarczej, jest rażąco sprzeczne z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku błędnie przyjął również, co zarzuca także rewizja nadzwyczajna, że Zakład Budżetowy p n. Tramwaje Warszawskie jest jednostką organizacyjną Związku Dzielnic-Gmin Warszawy, który jakoby dysponuje tym majątkiem i na rzecz którego odprowadzane są nadwyżki środków obrotowych /czyli zysk/ z prowadzonej działalności usługowej. Bowiem, na mocy art. 35 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy /Dz.U. nr 48 poz. 195 ze zm./ zniesiono dotychczasowe dzielnice-gminy m.st. Warszawy oraz dotychczasowy Związek Dzielnic-Gmin Warszawy i równocześnie ex lege utworzone zostało miasto stołeczne Warszawa jako związek komunalny w rozumieniu art. 64 ust. 4 ustawy o samorządzie terytorialnym, /art. 1 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy/. Równocześnie sam ustawodawca przesądził expressis verbis, że niepodzielne składniki mienia należącego dotychczas do zniesionego Związku Dzielnic-Gmin Warszawy, które służą realizacji zadań więcej niż jednej gminy, a w szczególności jeżeli służą realizacji zadań publicznych o charakterze infrastrukturalnym i mającym znaczenie dla całego miasta lub kilku gmin /czyli zaliczyć tu należy bez wątpienia także mienie Zakładu Budżetowego p.n. Tramwaje Warszawskie/, stają się z mocy ustawy /ex lege/ wspólną własnością gmin /art. 37 ust. 2 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy/. Jednakże do czasu utworzenia związków komunalnych dobrowolnych /art. 6 ust. 1 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy w związku z art. 64 ust. 1 i następne ustawy o samorządzie terytorialnym/ lub związków komunalnych o charakterze obligatoryjnym /art. 6 ust. 3 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy/, istniejące dotychczas jednostki organizacyjne, w tym także zakłady budżetowe, które podporządkowane były zniesionemu Związkowi Dzielnic-Gmin Warszawy, zostały podporządkowane i będą nadzorowane przez Zarząd m.st. Warszawy /37 ust. 4 w związku z art. 9 - art. 12 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy/. Oznacza to, że do czasu utworzenia związku komunalnego w celu zarządzania mieniem stanowiącym współwłasność gmin warszawskich, które służy realizacji zadań publicznych o charakterze infrastrukturalnym, w tym także w celu zarządzania mieniem Zakładu Budżetowego p.n. Tramwaje Warszawskie, z mocy ustawy mienie to pozostaje w zarządzie przymusowym sprawowanym przez Zarząd m.st. Warszawy. Natomiast, w tej sytuacji brak było podstaw dla uwzględnienia zarzutu rewizji nadzwyczajnej, wedle którego: "składniki majątkowe gmin warszawskich związane z wykonywaniem transportu tramwajowego, zorganizowane w formie zakładu budżetowego (...), położone w części na terenie Gminy Warszawa-Centrum są przedmiotem opodatkowania na rzecz tej Gminy. Gmina ta bowiem pobiera podatek od przedmiotu będącego współwłasnością nie tylko tej Gminy, ale również i pozostałych dziewięciu gmin warszawskich". Abstrahując od tego, że problem ten w ogóle nie był przedmiotem skargi i następnie rozstrzygnięcia w zaskarżonym wyroku, należy również podkreślić, że w odniesieniu do tego zarzutu rewizja nadzwyczajna nie wskazuje jakie przepisy prawne zostały w tym wypadku naruszone, a więc nie czyni w tym względzie wymaganiu, o którym mowa w art. 393[1] oraz art. 393[3] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189/.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy (...) orzekł jak w sentencji.