Uzasadnienie
Naczelny Dyrektor Okręgu Dróg Publicznych w L. decyzją z 22 kwietnia 1997 r. powołując się na przepisy par. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 123 poz. 578/ oraz rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów /Dz.U. 1996 nr 155 poz. 772/, obciążył Tadeusza R. opłatą drogową w wysokości 14.325 zł. Po rozpoznaniu sprawy w wyniku odwołania, Generalny Dyrektor Dróg Publicznych decyzja z dnia 23 maja 1997 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Obydwa organy uznały, że wymierzenie opłaty jest obligatoryjne i zgodne z powyższymi rozporządzeniami.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Tadeusz R. podniósł, iż nałożona opłata jest zbyt wysoka i przewyższa dochód jaki osiągnął w 1996 r. W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Dróg Publicznych stwierdził, iż opłata została ustalona w oparciu o par. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 123 poz. 578/, który nie przewiduje możliwości różnicowania wysokości tej opłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 1997 r., II SA 826/97 uchylił decyzje obu instancji. W ocenie Sądu organ administracyjny przed wydaniem decyzji powinien zgodnie z art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3 Kpa zebrać i wszechstronnie rozważyć materiał dowodowy sprawy, a zatem w przedmiotowej sprawie decyzja taka winna zawierać nie tylko stwierdzenie naruszenia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. i Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 lutego 1993 r., ale także szczegółowo wykazywać sposób wyliczenia opłaty drogowej, która obciążono skarżącego za jazdę pojazdem nienormatywnym. W ocenie Sądu opłaty za przejazdy po drogach publicznych pojazdów samochodowych o wymiarach, masie całkowitej i naciskach osi przekraczających dopuszczalny normy określone w przepisach o ruchu drogowym, ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przebiegu i współczynników przeliczeniowych wymienionych w par. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 19976 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 123 poz. 578/. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie określono jaka liczbę kilometrów przebiegu przyjęto za podstawę tych wyliczeń, a ma to zasadnicze znaczenie dla oceny w tym zakresie.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje w rażącej sprzeczności z unormowaniem zawartym w par. 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych.
Zgodnie z par. 4 ust. 2 opłaty ustala i pobiera zarząd drogi, na terenie którego dokonano kontroli pojazdu nienormatywnego, za każde przekroczenie parametrów oddzielnie, bez względu na długość przejechanej trasy. W ocenie Ministra Sprawiedliwości Naczelny Sąd Administracyjny błędnie przyjął, iż opłata jaką obciążono Tadeusza R. za prowadzenie pojazdu nienormatywnego, powinna być ustalona na podstawie par. 2 ust. 1 rozporządzenia tj. przy uwzględnieniu iloczynu km przebiegu i określonych w tym przepisie współczynników przeliczeniowych.
Naczelny Sąd Administracyjny, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, pominął fakt, że Tadeusz R. nie posiadając zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego przewoził nim ładunek z przekroczeniem dopuszczalnych nacisków osi na drogę oraz ładowności co uzasadnia zastosowanie par. 4 ust. 1 rozporządzenia i pobraniem opłaty drogowej bez względu na ilość przejechanych km.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. nr 14 poz. 60 ze zm./ opłaty drogowe mogą być pobierane za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Stosownie zaś do przepisu art. 61 ust. 11 ustawy z dnia 18 grudnia 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ przejazd takiego pojazdu, zwanego pojazdem nienormatywnym, jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia. Z kolei przepis art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych stanowi, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym pobiera się opłaty podwyższone. Z treści tych przepisów wynika, że za przejazd pojazdu nienormatywnego, na który uzyskano zezwolenie określone w przepisach Prawa o ruchu drogowym, mogą być pobierane opłaty zwykłe, zaś w przypadku stwierdzenia przejazdu pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu, właściwy organ administracji publicznej jest obowiązany pobrać opłaty podwyższone.
W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że organy administracji dróg publicznych wymierzyły Tadeuszowi R. opłatę drogową za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia z przekroczonymi dopuszczalnymi naciskami osi składowych na drogę i przekroczona dopuszczalna wielkością masy całkowitej. W świetle powołanych na wstępie przepisów ustawy o drogach publicznych i Prawa o ruchu drogowym nie ulega wątpliwości, że wymierzenie opłaty drogowej podwyższonej było zgodne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny błędnie przyjął, że do ustalonego bezspornie stanu faktycznego sprawy miał zastosowanie przepis par. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 123 poz. 528 ze zm./. Tymczasem przepis ten stanowiący, że opłaty za przejazdy po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych ustala się jako iloczyn kilometrów przebiegu i współczynników przeliczeniowych określonych w tabeli, odnosi się do sytuacji, w której przejazd pojazdu nienormatywnego odbywa się na podstawie i w granicach zezwolenia wymaganego Prawem o ruchu drogowym. W przypadku zaś, gdy, jak w rozpoznawanej sprawie, przejazd pojazdem nienormatywnym odbywa się bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami zezwolenia, wówczas wysokość opłaty drogowej podwyższonej ustala się ściśle według przepisu par. 4 ust. 1 rozporządzenia.
Zarząd drogi ustalający wysokość takiej opłaty jest związany określonymi w tym przepisie parametrami i jest obowiązany, zgodnie z par. 4 ust. 2 rozporządzenia, wymierzyć opłatę drogowa za każde przekroczenie parametrów oddzielnie, bez względu na długość przejechanej trasy. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.