Orzeczenie SN z 12 grudnia 1997 r., III RN 93/97

Sprawa

sprawy ze skargi (...) na decyzję Wojewody (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 1997 r. IV SA 1204/96

Teza

Obowiązek prawidłowego zawiadomienia przez sąd uczestników postępowania o rozprawie, tak aby każdemu z nich umożliwić w niej udział, także wtedy, gdy stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe /art. 48 ustawy z dnia 11 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, stanowi rękojmię realizacji konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd /art. 45 ust. 1 Konstytucji RP/.

Oznacza to, że naruszenie tego obowiązku posiada znamiona rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie.

Sentencja

1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę NSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 11 czerwca 1996 r. Wojewoda W., po rozpoznaniu odwołania małżeństwa Wandy i Romana K. zamieszkałych w W. przy ul. S. oraz Prokuratora Prokuratury Rejonowej Dzielnicy W.-M. od decyzji prezydenta Gminy W.C. - Dzielnica M. z dnia 21 września 1995 r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w zakresie wydania pozwolenia na budowę - wykonywania robót związanych z dokończeniem rozbudowy budynku bliźniaczego mieszkalnego na działce położonej w W. przy ul. S. Na tę decyzję małżeństwo Wanda i Romana K. złożyli w dniu 3 lipca 1996 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa oraz wnosząc o jej uchylenie i o spowodowanie merytorycznego rozpoznania sprawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda W. wniósł o jej oddalenie. W dniu 11 kwietnia 1997 r., w wyniku rozprawy sądowej, w której nie uczestniczyli skarżący, po dokonaniu przez Sąd ustalenia, że skarżący zostali prawidłowo zawiadomieni o terminie rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok oddalający skargę (...). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że wydana na podstawie art. 105 par. 1 Kpa decyzja Wojewody W. o umorzeniu postępowania w sprawie była prawidłowa, skoro w toku postępowania ustalono, że rozbudowa budynku bliźniaczego mieszkalnego na działce położonej w W. przy ul. S. została zakończona w stanie surowym zamkniętym, a zatem prowadzenie postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę stało się w tym wypadku oczywiście bezprzedmiotowe.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 9 października 1997 r. (...) złożył rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając mu rażące naruszenie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 42 i art. 44 Kpa, a także art. 105 par. 1 Kpa i art. 27 ust. 1 ustawy o NSA oraz na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że z akt sprawy wynika, iż skarżący nie byli prawidłowo zawiadomieni o rozprawie, a odmienne domniemanie jakie w tej kwestii przyjął w czasie rozprawy w dniu 11 kwietnia 1997 r. Naczelny Sąd Administracyjny jest bezzasadne i sprzeczne z postanowieniami art. 42 i art. 44 Kpa, a także z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 grudnia 1970 r. w sprawie doręczania pism sądowych przez pocztę / Dz.U. nr 31 poz. 266 /. Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę pod nieobecność skarżących, pozbawił ich możliwości obrony i prezentowania przed Sądem własnych racji i naruszył zasadę równości stron w postępowaniu. W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną Wojewoda W. wniósł o jej oddalenie, podnosząc w szczególności, że zarzut skarżących uniemożliwienia im obrony w postępowaniu przed Sądem, z uwagi na ich nieobecność na rozprawie, jest niesłuszny, bowiem zgodnie z art. 21 - art. 23 ustawy o NSA Sąd bada jedynie legalność zaskarżonych decyzji w oparciu o materiały dowodowe zebrane już w toku postępowania administracyjnego. Także zarzut nierozpoznania sprawy w trybie art. 40 ustawy - Prawo budowlane z 1994 r. jest w danej sprawie nietrafny, skoro rozstrzygnięcie dotyczy umorzenia postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Zasady i tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym określają przepisy art. 42 - art. 44 Kpa w związku z art. 59 ustawy o NSA. Stosownie do postanowienia art. 44 Kpa, w razie niemożności doręczenia pisma procesowego adresatowi osobiście /art. 42 Kpa/ lub innej osobie wskazanej w ustawie /art. 43 Kpa/, pismo takie składa się na okres siedmiu dni w urzędzie pocztowym lub urzędzie gminy i równocześnie zawiadomienie o tym należy umieścić na drzwiach mieszkania adresata /na drzwiach innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe/ lub w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy; jedynie w wypadku zadośćuczynienia powyższym wymaganiom przyjmuje się domniemanie z mocy prawa /ex lege/, że doręczenie zostało dokonane z upływem ostatniego dnia wspomnianego okresu siedmiodniowego /art. 44 in fine Kpa/.

Dokumentacja zgromadzona w rozpoznawanej sprawie jednoznacznie wskazuje, że wysłane przez Naczelny Sąd Administracyjny do skarżących - małżeństwa Wandy i Romana K. zawiadomienie o wyznaczonym terminie rozprawy przed tym Sądem nie zostało im doręczone w trybie określonym przepisami art. 42 i art. 43 Kpa. Natomiast na odwrocie druku zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia o posiedzeniu sądu, doręczyciel podkreślił i potwierdził własnym podpisem tekst pkt 2 lit. "a" zamieszczonej tam instrukcji dotyczącej trybu doręczenia pisma, z czego wynika, że pismo pozostawił w Urzędzie Pocztowym (...); równocześnie na tej samej stronie zwrotnego potwierdzenia odbioru przybite zostały stemple o następującej treści: "awizo mieszkanie zamknięte" oraz "zwrot nie podjęto w terminie" (...). Jest natomiast znamienne, że na odwrocie druku zwrotnego potwierdzenia odbioru doręczyciel nie zakreślił treści umieszczonego tam pkt 3 instrukcji dotyczącej trybu doręczenia pisma, która odpowiada wymogom doręczania pism sądowych określonym w art. 44 Kpa i brzmi, jak następuje: "Ponieważ nie mogłem doręczyć pisma w sposób wyżej opisany, pozostawiłem pismo w Urzędzie Pocztowym (...) o czym umieściłem zawiadomienie na drzwiach mieszkania adresata - w skrzynce listowej". W tej sytuacji, jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny przyjął jakoby zawiadomienie o terminie rozprawy zostało dokonane, mimo że nie zostały spełnione wymogi formalnoprawne wyraźnie określone w art. 44 Kpa, to oczywiście naruszył tym samym powołany przepis, który dopuszcza możliwość przyjęcia fikcji prawnej doręczenia pisma wyłącznie jako wyjątku od zasady i już z tej przyczyny nie może być interpretowany rozszerzająco. Odmienna interpretacja prowadziłaby do naruszenia podstawowych praw uczestników postępowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje zasada rozpoznawania skarg na rozprawie /art. 47 ust. 1 ustawy o NSA/, czyli w trybie umożliwiającym spotkanie w jednym miejscu i czasie wszystkich uczestników postępowania, w celu bezpośredniego, w tym także ustnego, dokonania niezbędnych czynności procesowych przed sądem. Szczególny obowiązek Sądu prawidłowego zawiadomienia uczestników postępowania o rozprawie, tak aby każdemu z nich umożliwić udział w rozprawie, także wtedy, gdy stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe /art. 48 ustawy o NSA/, stanowi przy tym także rękojmię realizacji konstytucyjnego prawa każdego do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd /art. 45 ust. 1 Konstytucji RP/. Oznacza to, że naruszenie tego obowiązku posiada znamiona rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Tymczasem takie naruszenie obowiązującego prawa miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189/ oraz art. 393[13] Kpc orzekł jak w sentencji.