Orzeczenie SN z 18 maja 2001 r., III RN 94/00

Sprawa

sprawy ze skargi Kazimierza W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 1 grudnia 1998 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 5 października 1999 r. II SA/Gd 5/99 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.

Teza

Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzja z dnia 3 września 1998 r. pozbawił Kazimierza W. przyznanych w dniu 17 lutego 1976 r. przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w T. uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w utrwalaniu władzy ludowej w okresie od 2 kwietnia 1946 r. do 31 grudnia 1947 r., wskazując jako podstawę prawną decyzji przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzja z dnia 1 grudnia 1998 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję przyjmując, że Kazimierz W. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udział w utrwalaniu władzy ludowej oraz że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowana służbą państwową.

Naczelny Sąd Administracyjny (...) wyrokiem z dnia 5 października 1999 r. II SA/Gd 5/99 uchylił zaskarżoną przez K. W. powyższą decyzję z dnia 1 grudnia 1998 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia 3 września 1998 r. W ocenie Sądu Milicja Obywatelska była niewątpliwie służbą państwową. Jeżeli zaś zmilitaryzowanie rozumieć jako zastosowanie form i metod organizacji militarnej, poddanie rygorom wojskowym, to była także zmilitaryzowana służba państwową. Milicja Obywatelska była bowiem, podobnie jak wojsko, formacją umundurowaną, uzbrojoną i zorganizowana na zasadzie hierarchicznej. Sąd wyraził pogląd, że nowelizacji przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy dokonana ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 68 poz. 436/ nie miała na celu wyłączenie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej walczących z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu spod działania ustawy o kombatantach. Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej walczący z oddziałami UPA niewątpliwie bronili ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami tak samo jak osoby wchodzące w skład tzw. Niszczycielskich Batalionów, a zatem sytuacja prawna tych funkcjonariuszy i osób wchodzących w skład tych Batalionów /art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy/ powinna być równa.

Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów Minister Sprawiedliwości przytoczył argumentację prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999 r. III RN 93/99 /OSNAPU 2000 nr 15 poz. 572/. Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że "mylące w szczególności wydaje się założenie, ażeby w pewnych atrybutach "militarności", takich jak uzbrojenie i hierarchiczna struktura, upatrywać zasadniczych elementów definiujących. Przy takim rozumieniu omawianego przepisu do zakresu działalności kombatanckiej należałaby między innymi służba w organach bezpieczeństwa publicznego, którą przecież w ustawie traktuje się w sposób zasadniczo odmienny /por. przepisy art. 21 ust. 2 pkt 1 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a"/.

Sąd Najwyższy zgodził się z poglądem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, według którego "w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy nie chodzi o wszystkie uzbrojone /milicyjne - od łacińskiego słowa militus/ służby państwowe, ale o takie, które choć w swej zwykłej działalności nie miały charakteru wojskowego (...) - to zostały w określonej sytuacji "zmilitaryzowane" i w ten sposób podporządkowane zadaniom i strukturze wojskowości. Właśnie ten element przejścia w stan zmilitaryzowania wydaje się decydującym, a ma on podstawę w znaczeniu pojęcia "zmilitaryzowane". Przy definiowaniu pojęcia zmilitaryzowania do wykorzystania, zdaniem Sądu Najwyższego, byłaby także "instytucja militaryzacji służb cywilnych w zakresie powszechnego obowiązku obrony, którą obecnie określają przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./. Milicja Obywatelska nie została poddana jakiemuś instytucjonalnemu zmilitaryzowaniu w zasygnalizowanym wyżej sensie. Została natomiast utworzona jako prawnopubliczna formacja służby Bezpieczeństwa Publicznego, podlegająca kierownikowi tego resortu, z zadaniami dotyczącymi ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia oraz mienia społecznego." W ocenie Ministra Sprawiedliwości Milicja Obywatelska miała charakter służby porządkowej nie podporządkowanej Ministrowi Obrony Narodowej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Sąd Najwyższy podziela przedstawioną wyżej argumentację Sądu Najwyższego, zawartą w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 października 1999 r. III RN 93/99 /OSNAPU 2000 nr 15 poz. 572/, na rzecz tezy, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Identyczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 2000 r. OPS 5/00 /ONSA 2001 Nr 1 poz. 3/. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.