Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15 listopada 1989 r. Urząd Skarbowy w Ł. ustalił dywidendę należną Skarbowi Państwa od Rejonowego Przedsiębiorstwa Melioracyjnego w G. za I półrocze 1989 r. w wysokości 52.748.200 zł. Dywidenda została ustalona od funduszu założycielskiego z dnia 1 stycznia 1989 r., wynoszącego 414.740.000 zł. Przedsiębiorstwo ustaliło fundusz założycielski według danych na dzień 31 grudnia 1983 r., naruszając art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych. Z dniem 31 grudnia 1988 r. bowiem do Przedsiębiorstwa włączono Ekspozyturę Rejonową w G., wyłączoną z Przedsiębiorstwa Sprzętu i Transportu Wodno-Melioracyjnego w B. na podstawie zarządzenia nr 55 Prezesa Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1988 r. w sprawie podziału niektórych przedsiębiorstw państwowych, należało zatem ustalić fundusz założycielski na podstawie danych z dnia 31 grudnia 1988 r., a nie 31 grudnia 1983 r.
W odwołaniu od tej decyzji Rejonowe Przedsiębiorstwo Melioracyjne w G. wyraziło pogląd, że w wyniku włączenia do niego Ekspozytury Rejonowej nie doszło do powstania nowego przedsiębiorstwa, a powstałą sytuację można porównać do nabycia nowych składników. Na skutek tego włączenia nie zmieniła się również rodzajowo działalność Przedsiębiorstwa, zwiększył się jedynie zakres świadczonych usług. Nie nastąpiło zatem "przekształcenie" w rozumieniu art. 19 ust. 2 cytowanej ustawy, a zatem wyliczenie funduszu założycielskiego na podstawie stanu z bilansu otwarcia na dzień 1 stycznia 1989 r. było wadliwe. Zdaniem odwołującego się, "przekształcenie" oznacza jeden ze sposobów utworzenia przedsiębiorstwa w wyniku połączenia lub podziału przedsiębiorstwa. Odwołujący się wyjaśnił również, na czym polega podział przedsiębiorstwa. Ustalenie dywidendy w takiej wysokości jak w decyzji doprowadziło do sytuacji paradoksalnej. Włączenie nowego mienia zamiast poprawić sytuację Przedsiębiorstwa pogorszyło ją, gdyż przewidziany zysk z przejętego majątku nie pokryje obliczonej od tego majątku dywidendy. W tej sytuacji Przedsiębiorstwo wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i zmianę funduszu założycielskiego według stanu funduszy Przedsiębiorstwa na dzień 31 grudnia 1983 r. oraz o stosowne zmniejszenie dywidendy.
Izba Skarbowa w Ł., po rozpoznaniu odwołania, decyzją nr OP iI 732/21/89 z dnia 14 grudnia 1989 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przedsiębiorstwa istniejące w 1983 r. /a więc i Przedsiębiorstwo w G./, które w okresie od dnia 1 stycznia 1984 r. do dnia 31 grudnia 1988 r. podlegały łączeniu lub podziałowi na mocy ustawy z dnia 11 maja 1988 r. o nadzwyczajnych uprawnieniach i upoważnieniach dla Rady Ministrów /Dz.U. nr 13 poz. 98/ lub zarządzonemu przez organ założycielski, przyjmują za podstawę do ustalenia funduszu założycielskiego na dzień 1 stycznia 1989 r. dane z bilansu otwarcia po dokonaniu podziału lub połączenia. Dotyczy to wszystkich przedsiębiorstw, które w tym okresie podlegały podziałowi lub połączeniu, bez względu na to, czy pokazywały, czy przejmowały majątek. Przejęte zatem przez Przedsiębiorstwo środki trwałe i obrotowe oraz odpowiadające im fundusze na mocy zarządzenia nr 55 Prezesa Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1988 r. nie mogą być traktowane jako nowo nabyte w 1989 r. Izba Skarbowa powołała się przy tym na zasadzie interpretacji wymienionej wyżej ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. ustalone przez Ministerstwo Finansów.
W skardze na powyższą decyzje Rejonowe Przedsiębiorstwo Melioracyjne w G. podniosło zarzut naruszenia art. 19 ust. 2 cytowanej ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, powtarzając argumentacje zawartą w odwołaniu i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego, interpretacja Ministerstwa Finansów, nazywająca "przekształceniem przedsiębiorstw" wszelkie zmiany organizacyjne przedsiębiorstw, bez względu na to, czy łączą się z powstaniem nowego przedsiębiorstwa, nie znajduje podstaw w treści cytowanej ustawy.
Izba Skarbowa w Ł. wniosła o oddalenie skargi, wyjaśniając, że także po nowelizacji cytowanego art. 19 przez ustawę z dnia 27 grudnia 1989 r. /Dz.U. nr 74 poz. 437/ nie byłoby podstaw do wyceny funduszu założycielskiego według stanu na dzień 31 grudnia 1983 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W związku z powołaniem się skarżącego na rozprawie sądowej na znowelizowany - ustawą z dnia 27 grudnia 1989 r. - art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych /Dz.U. nr 3 poz. 10 ze zm./ wyjaśnić należy zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych.
Sąd kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem /art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa/. Chodzi tu oczywiście o prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, a nie o prawo, które zaczęło obowiązywać po tej dacie. Uchylenie decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności /art. 207 par. 1 Kpa/ następuje w sytuacji, gdy organ administracji państwowej naruszył prawo. Nie można takiego zarzutu postawić organowi, który orzekł zgodnie z obowiązującym aktualnie prawem, z tej przyczyny, że prawo to zostało następnie zmienione. Gdyby Sąd uwzględnił nowy - zmieniony - stan prawny, prowadziłoby to do sytuacji, w której Sąd nie ocenia legalności zaskarżonej decyzji, lecz - wkraczając w kompetencje organu administracji państwowej - samodzielnie rozstrzyga sprawę. W granicach określających zakres sądowej kontroli nie jest to dopuszczalne.
Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wymaga rozważenia, czy w rozpatrywanej sytuacji włączenie do skarżącego Przedsiębiorstwa Ekspozytury Rejonowej w G., wyłączonej - w wyniku zarządzonego przez Prezesa Rady Ministrów podziału - z innego przedsiębiorstwa, stanowi "przekształcenie", o którym mowa w art. 19 ust. 2 cytowanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji.
Zagadnienia tego nie można rozpatrywać w oderwaniu od przepisów wyżej wymienionej ustawy o nadzwyczajnych uprawnieniach i upoważnieniach dla Rady Ministrów, których realizacja doprowadziła do zmian w majątku i organizacji nie tylko podzielonego, ale i skarżącego Przedsiębiorstwa.
Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, że na użytek cytowanej ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych pojęcie "przekształcenie", umieszczone w nawiasie posłowie "utworzenie", należy rozumieć jako jeden ze sposobów utworzenia przedsiębiorstwa. W takim bowiem wypadku dodatek ten byłby niepotrzebny, skoro obydwa pojęcia miałyby mieć to samo znaczenie w zakresie wyczerpującym treść jednego z nich /nadrzędność pojęcia "utworzenie" w stosunku do pojęcia "przekształcenie"/. Przeciwnie - przyjęta w tym przepisie technika legislacyjna służy sformułowaniu zasady, że nie ma on zastosowania zarówno do przedsiębiorstw utworzonych /nowych/, jak i do przekształconych /już istniejących/, jeżeli to utworzenie lub przekształcenie miało miejsce pomiędzy dniem 31 grudnia 1983 r. a dniem 1 stycznia 1989 r.
Jak to trafnie podniósł skarżący, w przepisach, które miały zastosowanie w sprawie niniejszej, brak jest definicji pojęcia przekształcenia. Oznacza to, że ustawodawca przyjmował jako treść w znaczeniu, jakie ma ono w języku potocznym, nie podejmując próby jego zwężenia do niektórych tylko znaczeń. Tych ostatnich jest wiele /Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, Warszawa 1965/. Najogólniej rzecz ujmując, przekształcenie oznacza zmianę wyglądu, postaci, formy, organizacji itp. czegoś, co już istnieje w określonym kształcie. W rozumieniu omawianej ustawy - w odniesieniu do przedsiębiorstwa - przekształceniem jest zarówno jego podział, jak i wyłączenie części majątku /środków trwałych i obrotowych/ lub włączenie do przedsiębiorstwa majątku /środków/, który do niego uprzednio nie należał.
Proponowana przez skarżącego wykładnia prowadziłaby do sytuacji nie do przyjęcia. Dywidenda powinna być świadczona Skarbowi Państwa od całości użytkowanego przez przedsiębiorstwo majątku, wyrażonego w wielkości funduszu założycielskiego /art. 9 cytowanej ustawy/. Skarb Państwa zatem powinien ja otrzymać także od tej części majątku /funduszu/, która stanowiła składnik przejętej przez skarżące Przedsiębiorstwo Ekspozytury. Brak jest podstaw do obciążenia ta dywidendą przedsiębiorstwa, z którego Ekspozyturę wyłączono, skoro w dniu powstania obowiązku świadczenia dywidendy Ekspozytura nie wchodziła już w skład tego przedsiębiorstwa. Przy takim rozumowaniu także skarżący, jako przejmujący majątek, a wiec użytkujący w działalności gospodarczej w 1989 r. wniesiony do przedsiębiorstwa kapitał, miałby być zwolniony od obowiązku płacenia dywidendy. Pozbawienie Skarbu Państwa powyższej należności, a do tego sprowadzało się żądanie skarżącego, nie dałoby się niczym uzasadnić.
Podniesione w skardze ekonomiczne skutki decyzji nie mają znaczenia dla oceny jej legalności.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł jak w sentencji.