Uzasadnienie
W dniu 23.01.2003 r. W.K. złożył do Urzędu Gminy w Z. podanie o umorzenie zaległości w podatku rolnym za lata 2000 – 2002 w kwocie 210,40 zł. W uzasadnieniu podania podatnik powołał się na swoją trudną sytuację materialną wynikającą z tego, że jego gospodarstwo rolne ma powierzchnię 1,33 ha przeliczeniowego. Podatnik stwierdził, że jest osobą samotną osiągającą przychód z renty rolniczej wynoszącej około 600,00 zł. kwartalnie, że nie wykorzystuje rolniczo posiadanej ziemi oraz, że zapłata podatku zagrozi jego egzystencji. Do podania dołączony został sporządzony przez sołtysa protokół w sprawie opisu warunków gospodarczych gospodarstwa rolnego podatnika.
Decyzją z dnia....01.2003 r. Wójt Gminy Z. umorzył W.K. 103, 10 zł zaległości podatkowej, jednocześnie wezwał go do zapłaty pozostałej kwoty zaległości podatkowej tj. 107,30 zł. W decyzji wójt zaproponował podatnikowi rozważenie oddania posiadanych gruntów do używania na podstawie umowy dzierżawy, co umożliwiłoby otrzymywanie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego renty rolniczej w pełnej wysokości.
W dniu 20.02.2003 r. W.K. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniu podkreślona została trudną sytuację materialna, która zdaniem podatnika nie pozwala mu na uiszczenie zaległego podatku. Decyzją nr... z dnia....03.2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja o umorzeniu zaległości podatkowych na podstawie art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.) wydawana jest w warunkach uznania administracyjnego, co oznacza, że wyłączne od woli organu podatkowego zależy, czy skorzysta on z możliwości zastosowania wobec podatnika ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Kolegium podkreśliło, że w tego rodzaju sprawach organ podatkowy ma obowiązek przeprowadzenia prawidłowego postępowania zgodnego z przepisami Ordynacji podatkowej.
Zdaniem kolegium organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie w sprawie w sposób zgodny z przepisami prawa. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji pouczył stronę o sposobie ulżenia swojej trudnej sytuacji materialnej poprzez oddanie posiadanych gruntów innym osobom do używania, co umożliwi stronie pobieranie renty rolniczej w pełnej wysokości. Zdaniem kolegium odłogowanie gruntów, z którymi związany jest ciążący na podatniku obowiązek podatkowy nie może być przesłanką umorzenia zaległości podatkowej w podatku rolnym.
W dniu 28.04.2003 r. W.K. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję organu drugiej instancji. W skardze strona skarżącą podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną, która uniemożliwia jej zapłatę zaległego podatku oraz fakt, że nie wykorzystuje gruntów, z którymi związany jest ciążący na stronie obowiązek podatkowy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu trafny jest pogląd wyrażony w decyzji organu odwoławczego, według którego organ wydając decyzję w warunkach tzw. uznania administracyjnego ma obowiązek prawidłowo przeprowadzić postępowanie podatkowe, a wybór rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawie zależy od woli organu. Sąd po przeanalizowaniu akt sprawy doszedł do wniosku, że podatkowe organy samorządowe w sprawie nie przeprowadziły postępowania podatkowego w sposób zgodny z uregulowaniami zawartymi w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz 926 ze zm.) Z akt sprawy wynika, że w sprawie organ pierwszej instancji wydał decyzję bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wójt Gminy Z. włączył do akt sprawy informację z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, która przez ośrodek została opatrzona datą....02.2003 r. Dokument ten zawierał informacje o stanie majątkowym skarżącego i o zakresie udzielonej skarżącemu pomocy.
Organ pierwszej instancji powołał się na informację z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w piśmie z dnia....02.2003 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym zgodnie z treścią art. 227 § 2 Ordynacji podatkowej zawarł swoje ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą w odwołaniu. Z treści odpowiedzi na skargę wynika, że informacje zawarte w piśmie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia....02.2003 r. stanowiły według organu odwoławczego przesłankę faktyczną, która została uwzględniona przez organ odwoławczy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu sposób postępowania organu pierwszej instancji naruszał podstawowy obowiązek organu prowadzącego postępowanie, którego treścią jest zebranie w toku postępowania podatkowego pełnego materiału dowodowego potwierdzającego przesłanki faktyczne, na których oparto decyzję. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji gromadził materiał dowodowy po wydaniu decyzji w trakcie postępowania odwoławczego. Działanie organu pierwszej instancji w opisanym zakresie naruszało art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Fakt uzupełniania przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego po wydaniu decyzji świadczy o tym, że wydając decyzję organ działał z naruszeniem art. 191 Ordynacji podatkowej. Okoliczność tę organ niejako sam przyznał swoim działaniem poprzez dołączenie do akt sprawy dodatkowych dowodów uzyskanych po zakończeniu postępowania podatkowego. Opisane naruszenia prawa w ocenie Sądu miały istotny wpływ na wynik sprawy.
W świetle tych ustaleń, poważnym naruszeniem prawa mającym wpływ na wynik sprawy, w ocenie Sądu było również zaniechanie przez organy obydwu instancji wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Obowiązek ten potwierdza dodatkowo art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, w którym ustawodawca wprowadza do postępowania podatkowego zasadę ogólną tego postępowania, której główną treścią jest czynny udział strony w każdym stadium postępowania. Prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu to przede wszystkim prawo do obrony jej interesów w toczącym się postępowaniu. Realizacji tego uprawnienia ma służyć obowiązek nałożony na organ w art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Brak realizacji tego obowiązku w postępowaniu podatkowym powoduje, że strona przed jego zakończeniem nie ma możliwości zapoznania się z całością materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
Ponadto w takiej sytuacji strona nie wie, że postępowanie zbliża się do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, co również jest niekorzystne z punktu widzenia ochrony interesów strony, gdyż w takiej sytuacji strona nie ma możliwości zgłosić w sprawie dodatkowych wniosków dowodowych. Wszystkie te okoliczności powodują, że udział strony w postępowaniu jest w znacznym stopniu ograniczony. Uniemożliwienie stronie wzięcia udziału w każdym stadium postępowania podatkowego stanowi na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej przesłankę do wznowienia postępowania.
Z tych względów na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) rozstrzygnięto jak w sentencji.