Uzasadnienie
Paweł T. wystąpił z wnioskiem o umorzenie I i II raty podatku rolnego za 1987 r. w łącznej wysokości 37.959 zł, co motywował tym, że jesienią 1986 r. przejął gospodarstwo rolne od rodziców bez żadnego zabezpieczenia finansowego, gdyż pieniądze za sprzedane produkty ze zbiorów 1986 r. zatrzymali rodzice. Wcześniej jeszcze zakupili oni ciągnik, co pochłonęło wszystkie oszczędności. W kwietniu 1987 r. nadszedł termin spłaty I raty za nabyty ciągnik, co spowodowało jego trudną sytuację finansową.
Naczelnik Gminy w F., po zbadaniu warunków gospodarstwa rolnego, nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności podatkowej, a w związku z odwołaniem wniesionym przez Pawła T. Dyrektor Wydziału Finansowego Urzędu Wojewódzkiego we Włocławku decyzją nr Fn.II-8254/58/87 z dnia 13 sierpnia 1987 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy w F. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji wskazał, że w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, iż w gospodarstwie Pawła T. nie wystąpiły żadne okoliczności, które miałyby wpływ na osłabienie zdolności produkcyjnej i mogłyby uzasadniać zastosowanie umorzenia przewidzianego w art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./. W szczególności nie uznano przejęcia gospodarstwa od rodziców oraz spłaty kredytu pobranego na kupno ciągnika za negatywne zdarzenia losowe, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia zaległości podatkowych.
Decyzję organu II instancji Paweł T. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając, że nie wzięto pod uwagę, iż gospodarstwo przejął od ojca liczącego 65 lat i będącego inwalidą II grupy, po zawale serca, który nie mógł należycie uprawiać ziemi. W związku z tym Paweł T. przejął ziemię zaniedbaną, a brak środków finansowych uniemożliwił mu zakup odpowiednich środków ochrony roślin, w wyniku czego plantacje ogórków, pomidorów i ziemniaków uległy zniszczeniu. Drzewa owocowe poprzedniej zimy wymarzły. Kolejna spłata raty kredytu na zakup ciągnika spowoduje, że zostanie bez środków finansowych, a w razie zapłacenia podatku nie będzie mógł zakupić nawozów na rok przeszły. Decyzje odmawiające umorzenia byłoby zrozumiałe, gdyby przejął gospodarstwo w należytym stanie. Uważa, że jako młody rolnik, zasługuje na pomoc w postaci umorzenia zaległości podatkowych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wydziału Finansowego Urzędu Wojewódzkiego we Włocławku, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentację podaną w zaskarżonej decyzji, a ponadto, powołując się na materiał zgromadzony w aktach, poinformował, iż gospodarstwo przejęte przez skarżącego było i jest prowadzone na wysokim poziomie gospodarczym. Oprócz podstawowej produkcji w gospodarstwie skarżący zajmuje się także uprawną i sprzedażą warzyw i kwiatów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pełni respektując uznaniowy charakter decyzji dotyczących umorzenia zaległości podatkowych, wydawanych na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./, zauważyć jednak należy, że uznanie to jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom, podatkowym rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym wypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie. Właściwa ocena występowania bądź braku takich względów w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego /art. 80 Kpa/, a poprzedzić ją powinno wyczerpujące zebranie tego materiału /art. 77 par. 1 Kpa/ oraz dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych /art. 7 Kpa/. W ocenie Sądu postępowanie przeprowadzone w niniejszej sprawie warunków tych nie spełniło.
Jak wynika z akt, decyzja organu I instancji została wydana wyłącznie na podstawie protokołu opisu warunków gospodarstwa rolnego z dnia 31 maja 1987 r., który sporządzono na urzędowym druku. Dane zawarte w protokole nie pozwalały na właściwe ustosunkowanie się do argumentacji zawartej we wniosku o umorzenie. Protokół ten zawierał tylko ogólnikowe zapisy dotyczące areału poszczególnych rodzajów użytków rolnych, stanu budynków i inwentarza oraz stanu rodzinnego podatnika. Osoba sporządzająca ten protokół /nie podano jej stanowiska służbowego/ stwierdziła, że "były wydatki i podatnik nie jest w stanie go /to jest podatku/ spłacić" i wnioskowała o umorzenie podatku w 50 procent.
Decyzja organu odwoławczego - jak można wnosić z jej uzasadnienia - oparta została na opinii Urzędu Gminy w F. z dnia 6 sierpnia 1987 r., w której stwierdzono ogólnie, że gospodarstwo było i jest prowadzone na wysokim poziomie gospodarczym; stwierdzenie to powtórzono w uzasadnieniu tej decyzji. W aktach sprawy natomiast brak jest jakiegokolwiek śladu, który wskazywałby, że próbowano dokonać ustaleń pozwalających na ustosunkowanie się do zasadniczych argumentów skarżącego, a mianowicie że przejął gospodarstwo po jesiennych zbiorach, z których dochody zabrali rodzice, że został w ten sposób pozbawiony niezbędnych środków finansowych do dalszego prowadzenia gospodarstwa oraz czy i jaki miało to wpływ na zdolność produkcyjną gospodarstwa w okresie po jego przejęciu przez skarżącego. Do tych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ustosunkowano się.
Należy zgodzić się ze stwierdzeniem, że umorzenie zaległości podatkowych na podstawie art. 31 wymienionej ustawy o zobowiązaniach podatkowych stosuje się wyjątkowo. Jednakże ograniczenie tych wyjątków tylko do sytuacji wynikłych na skutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na osłabienie zdolności produkcyjnej gospodarstwa, nie w każdym wypadku jest uzasadnione. Pojęcie "wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadnione", użyte w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./, ma dosyć szeroki zakres i powinno być interpretowane indywidualnie, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy. Nie można bowiem - na tle tych przepisów - wyłączyć możliwości uznania za wypadek gospodarczo lub społecznie uzasadniony sytuacji, gdy nie występują nieprzewidziane zdarzenia losowe, ale na przykład młody rolnik przejął gospodarstwo zaniedbane, bez środków do dalszego jego racjonalnego prowadzenia. W takiej sytuacji okresowa pomoc finansowa w postaci umorzenia całości lub części zaległości podatkowych mogłaby wypełniać dyspozycję powyższego przepisu.
Warto zwrócić uwagę, że ze wspomnianej opinii Urzędu Gminy wynika, iż wartość sprzedanych produktów rolnych z omawianego gospodarstwa w 1985 r. wyniosła 718.557 zł, a w 1986 r. - 903.880 zł. W piśmie Banku Spółdzielczego z dnia 8 września 1987 r. podano, że skarżący przejął gospodarstwo rolne po ojcu w dniu 14 listopada 1986 r. i od dnia 8 września 1987 r. brak było księgowań na karcie produktów sprzedawanych do jednostek gospodarki uspołecznionej. Przyjmując za prawdziwe twierdzenie skarżącego, że dochody z gospodarstwa za 1986 r. zabrali rodzice /brak na to dowodu przeciwnego/ i wobec braku sprzedaży produktów na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej w 1987 r. jego argumentacja o obniżeniu zdolności produkcyjnej gospodarstwa wskutek przejęcia bez odpowiedniego zabezpieczenia finansowego wydaje się wiarygodna.
Wszystkie te okoliczności jednak powinny być wyjaśnione i rozważone w toku postępowania administracyjnego. W stanie dowodowym, w jakim wydana została zaskarżona decyzja, brak jest możliwości jej oceny z punktu widzenia zgodności z dyrektywami określonymi w art. 31 ust. 1 wyżej powołanej ustawy. Wydanie decyzji w tym stanie stanowiło naruszenie art. 7, 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3 Kpa, które uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. Z tych względów na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 i art. 208 Kpa orzeczono jak w sentencji.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy ustalić, w jakim stanie gospodarczym i finansowym skarżący przejął gospodarstwo rolne od rodziców, czy i jaki miało wpływ na zdolność produkcyjną gospodarstwa i warunki płatnicze skarżącego, i - w zależności od tych ustaleń - wydać stosowaną decyzję, która powinna w pełni odpowiadać wymaganiom określonym w art. 107 Kpa.