Uzasadnienie
Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Doświadczalne Robotów Przemysłowych wystąpiło do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o zaliczenie na poczet zobowiązań Przedsiębiorstwa wobec Skarbu Państwa za 1993 r. kwoty 223.926.900 zł zasądzonej na jego rzecz od Instytutu Mechaniki Precyzyjnej wyrokiem Sądu z 7.12.1993 r. /art. 28 - ustawy o zobowiązaniach podatkowych/.
Decyzją z 24.5.1994 r. Urząd Skarbowy na podstawie art. 105 Kpa umorzył postępowanie wszczęte powyższym wnioskiem. W uzasadnieniu decyzji Urząd Skarbowy wyjaśnił, że art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych przewiduje wprawdzie możliwość zapłaty zobowiązania podatkowego przez potrącenie z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa, jednak takiemu potrąceniu mogą podlegać jedynie bezsporne i wymagalne zobowiązania państwowych jednostek budżetowych finansowanych w 100 procent z budżetu państwa. Instytut Mechaniki Precyzyjnej nie jest państwową jednostką budżetową, ale jednostką badawczo-rozwojową finansowaną przez Komitet Badań Naukowych, który przyznaje Instytutowi środki na działalność statutową, oraz przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu, które przyznaje środki na działalność ogólnotechniczną.
W odwołaniu od decyzji Urzędu Skarbowego Przedsiębiorstwo zarzuciło, że Urząd Skarbowy zawęził pojęcie "jednostek budżetowych" użyte w art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych do "finansowanych" w 100 procent i takie zawężające ograniczenie nie mogło stanowić podstawy odmownej decyzji. Ponadto art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych mówi o możliwości potrącenia należności za usługi "na rzecz państwowych jednostek budżetowych", nie mówi natomiast o należnościach "od państwowych jednostek budżetowych". Zatem ustawa dopuszcza potrącanie należności - jak w tym przypadku - za usługi, za które zapłacić ma państwowa jednostka budżetowa, mimo że z usług tych wprost nie korzysta i nie na jej rzecz są one bezpośrednio świadczone.
Skoro Instytut Mechaniki Precyzyjnej jest finansowany przez Komitet Badań Naukowych i Ministra Przemysłu i Handlu, to dostarczane Instytutowi usługi są finansowane przez te organy. Należności za te usługi może Instytut pokryć tylko z dotacji tych organów. Zatem de facto usługodawca świadczy na rzecz jednostki budżetowej i w razie powstania wymagalnej wierzytelności ma prawo - zgodnie z art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych - żądać przewidzianego tam potrącenia. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do zgody na wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec budżetu państwa. Przedsiębiorstwo bowiem - jako wierzyciel posiadający tytuł wykonawczy - może zgłosić do komornika wniosek o egzekucję wobec Instytutu, który jest jednostką państwową. Może też żądać np. egzekucji z nieruchomości, co byłoby niedopuszczalne. Finansujące Instytut państwowe jednostki budżetowe będą musiały zaspokoić wierzyciela.
Faktycznie zatem wydatek ten poniesie budżet, czyli nastąpi potrącenie, o którym mowa w art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Pomijając sprawę kosztów egzekucyjnych byłaby to droga nieprawidłowa. Dlatego potrącenie powinno nastąpić w myśl wniosku złożonego przez Przedsiębiorstwo.
Izba Skarbowa utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję stojąc na stanowisku, że Urząd Skarbowy słusznie umorzył postępowanie w tej sprawie, ponieważ wierzytelność, o którą tu chodzi, nie jest wierzytelnością wobec Skarbu Państwa. Instytut Mechaniki Precyzyjnej nie jest państwową jednostką budżetową w rozumieniu art. 15 ustawy - Prawo budżetowe /t.j. Dz.U. 1993 nr 72 poz. 344/, który stanowi, że "państwowe jednostki budżetowe pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a uzyskane dochody odprowadzają do tego budżetu" /i w tym znaczeniu Urząd Skarbowy użył określenia, że są finansowane w 100 procent z budżetu państwa/.
Instytut Mechaniki Precyzyjnej jest jednostką badawczo-rozwojową posiadającą osobowość prawną i prowadzi działalność zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194/, której przepisy stanowią m.in., że jednostka:
- - gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia ogólnonarodowego oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków /art. 13 ust. 1/,
- - występuje w obrocie we własnym imieniu i na własny rachunek /art. 14 ust. 1/,
- - pokrywa koszty bieżącej działalności z uzyskiwanych przychodów /art. 14 ust. 2/,
- - odpowiada za swoje zobowiązania, nie odpowiada za zobowiązania Skarbu Państwa, ani innych osób prawnych. Skarb Państwa nie odpowiada za zobowiązania jednostki /art. 14 ust. 3 i 4/.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 cyt. ustawy Instytut Mechaniki Precyzyjnej jest wyposażony w środki niezbędne do prowadzenia działalności statutowej - przez Komitet Badań Naukowych, a działalności ogólnotechnicznej - przez Ministra Przemysłu i Handlu.
W skardze na decyzję Izby Skarbowej Przedsiębiorstwo uznało stanowisko zawarte w tej decyzji za niezgodne z prawem, ponieważ:
1/ jednostka badawczo-rozwojowa jest specyficznym tworem prawnym, który nie może być traktowany jak przedsiębiorstwo czy inny samodzielny podmiot państwowy; w istocie rzeczy jest to jednostka państwowa, której wydatki pokrywa budżet za pośrednictwem Komitetu Badań Naukowych i Ministra Przemysłu i Handlu;
2/ alternatywną do potrącenia formą zaspokajania roszczeń Przedsiębiorstwa wobec Instytutu Mechaniki Precyzyjnej /poza ew. dobrowolnym ich zaspokojeniem/ będzie egzekucja przez komornika; nastąpi zatem przymusowe ściągnięcie kwot pochodzących ze środków budżetowych na finansowanie Instytutu.
W skrajnej sytuacji może nastąpić egzekucja z nieruchomości Skarbu Państwa, a taka sytuacja nie powinna mieć miejsca, skoro ustawa umożliwia kompensatę zobowiązań podatkowych.
Wobec powyższego powinno nastąpić potrącenie.
W związku z powyższym Przedsiębiorstwo wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wyjaśniła dodatkowo, że dla zastosowania potrącenia na podstawie art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie jest istotne, że działalność Instytutu finansowana jest ze środków budżetowych, natomiast istotny jest status prawny podmiotu zobowiązanego w stosunku do podatnika. Możliwość dokonania potrącenia w trybie tego artykułu należy łączyć z ponoszeniem przez budżet państwa odpowiedzialności za zobowiązania, do wykonania których zobowiązuje go art. 34 Kc. Kompensata oznacza uregulowanie zobowiązania podatkowego przez państwową jednostkę budżetową, a więc poniesienie przez nią wydatku, a odpowiedzialność budżetu państwa za zobowiązania jednostek budżetowych powstaje właśnie w momencie poniesienia przez nie wydatku, co wynika z art. 15 ust. 1 prawa budżetowego. Skoro z uwagi na status prawny Instytutu, wynikający z przepisów powołanych w zaskarżonej decyzji, kompensata w trybie art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie może być dokonana, a na Instytucie ciąży wynikający z wyroku Sądu obowiązek wobec podatnika - Przedsiębiorstwo może dochodzić swoich roszczeń na drodze postępowania egzekucyjnego.
Argument Przedsiębiorstwa, że ewent. egzekucja z nieruchomości będzie egzekucją z nieruchomości Skarbu Państwa nie znajduje podstawy prawnej - gdyż Instytut gospodaruje samodzielnie przydzieloną mu i nabytą częścią mienia ogólnonarodowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę należało uznać za oczywiście bezzasadną.
Art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych pozwala na dokonanie potrącenia wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa, w tym również wynikających z dostawy towarów, wykonywania robót i usług na rzecz państwowych jednostek budżetowych. Nie chodzi tu więc o jednostki w jakikolwiek sposób powiązane z budżetem, lecz o państwowe jednostki budżetowe zdefiniowane w art. 15 ust. 1 prawa budżetowego, według którego to przepisu są to jednostki pokrywające wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a uzyskane dochody odprowadzają do tego budżetu. Państwowe jednostki budżetowe rozliczają się z budżetem tzw. metodą brutto, tzn. że wszystkie ich dochody traktowane są jako dochody budżetu, a ich długi w całości pokrywa budżet. Do takich jednostek nie należy Instytut Mechaniki Precyzyjnej działający na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 lipca 1995 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194/. W myśl przepisów tej ustawy jednostki badawczo-rozwojowe są państwowymi jednostkami organizacyjnie wyodrębnionymi pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym /art. 1 ust. 1/.
Zasady gospodarki tych jednostek określa rozdz. III tej ustawy w przepisach omówionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w szczególności w art. 13 i art. 14.
Nie ma więc żadnych przesłanek prawnych, aby jednostkę badawczo-rozwojową traktować - jak chce tego strona skarżąca - jako "specyficzny byt prawny", skoro status prawny tych jednostek jednoznacznie określa ustawa, i to w sposób nie pozwalający zaliczyć ich do państwowych jednostek budżetowych, o których mowa w art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /i art. 15 ust. 1 prawa budżetowego/.
Z przyczyn prawnych, prawidłowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak również w odpowiedzi na skargę, argumentację strony skarżącej dot. prowadzenia ewent. egzekucji wobec budżetu należy uznać za chybioną.
Mając powyższe na uwadze Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa i w związku z tym, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa, skargę oddalił.