Uzasadnienie
Urząd Skarbowy w M. prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do Jana T. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 15 września 1998 r. wystawionego przez Urząd Celny w R. w celu wyegzekwowania należności celnych w kwocie 5.040,60 zł.
W wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego w dniu 3 marca 1999 r. dokonano zajęcia samochodu osobowego marki Opel Kadett oraz przyczepy marki Sanok.
W dniu 5 marca 1999 r. dłużnik wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. postanowieniem z dnia 31 marca 1999 r. odmówił uznania za uzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku oraz postanowieniem z dnia 31 marca 1999 r. zwolnił spod egzekucji zajętą przyczepę marki "Sanok". Organ egzekucyjny przed rozpatrzeniem zarzutów zobowiązanego zażądał od Urzędu Celnego w R. ustosunkowania się do kwestii nieistnienia obowiązku oraz zasadności zawieszenia prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Urząd Celny, pismem z dnia 18 marca 1999 r. poinformował Urząd Skarbowy, że zarzuty podniesione przez dłużnika nie zasługują na uwzględnienie oraz brak jest podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu z dnia 31 marca 1999 r. w sprawie rozpatrzenia zarzutów, wniosła zażalenie.
Izba Skarbowa w W. postanowieniem z dnia 22 kwietnia 1999 r. utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.
Na powyższe postanowienie Izby Skarbowej Jan T. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której podniósł następujące zarzuty:
1/ Naruszono zasadę uprzedniego zagrożenia wynikającą z art. 15 par. 1 ustawy z dnia 17 marca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zobowiązanemu nie doręczono pisemnego upomnienia do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Kolejne organy egzekucyjne ustaliły miejsce zamieszkania zobowiązanego, co pozwala wnosić, że podmiot egzekucji jest nieoznaczony. Czynności członka rodziny /żony/ uczestniczącego w postępowaniu egzekucyjnym powinny być pominięte, gdyż nie był on stroną w tym postępowaniu.
2/ Organ egzekucyjny użył najbardziej uciążliwego środka, przez co naruszył art. 7 i art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.
W toku czynności egzekucyjnych dokonano zajęcia przyczepy Sanok oraz samochodu osobowego OPEL Kadett. Organ II instancji podniósł, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego określa się nie według miejsca zamieszkania, lecz według miejsca położenia mienia zobowiązanego. W przypadku ruchomości takich jak przyczepa lub samochód, miejsce położenia mienia zgodnie z logiką jest w miejscu zamieszkania. Organ egzekucyjny zajął ruchomości podatkowe rażąco naruszając art. 22 ustawy.
Urząd Skarbowy w M. naprawił swój błąd i wyłączył przyczepę Sanok spod egzekucji postanowieniem z dnia 31 marca 1999 r., a nadto zawiesił postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia 11 marca 1999 r. Środek egzekucyjny, jakiego użył organ egzekucyjny, jest najbardziej uciążliwy dla skarżącego. Zajęty samochód OPEL Kadett jest jedyną rzeczą jaką on posiada. Wartość rynkowa samochodu obecnie jest niższa od naliczonych przez Urząd Celny w R. dodatkowych należności celnych w kwocie 5.040,60 zł. Samochód stanowi jedyne źródło ewentualnego dochodu skarżącego. Nie posiada on majątku, nieruchomości /gruntu/ ani ruchomości. Jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Mieszka na wsi w regionie objętym dużą skalą bezrobocia. Ewentualna utrata samochodu spowoduje niepowetowaną szkodę dla skarżącego oraz jego rodziny.
3/ W postępowaniu egzekucyjnym powinna być zachowana zasada poszanowania minimum egzekucji. Gwarantują ją art. 8 i art. 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Aktualnie skarżący wystąpił do organu administracji samorządowej stopnia podstawowego o wstrzymanie egzekucji na podstawie art. 24 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podnosząc celowość umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Postępowanie powinno być umorzone zgodnie z dyspozycją art. 59 par. 1 pkt 9 ustawy.
Trudną sytuację materialną strony skarżącej potwierdza fakt zwolnienia go od kosztów sądowych przez NSA w I SA/Po 1130/98.
W ocenie skarżącego brak wyrażonego podmiotu postępowania egzekucyjnego dyskwalifikuje całe to postępowanie.
Zgodnie z art. 45 ustawy organ egzekucyjny miał obowiązek wstrzymać egzekucję.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w W. wniosła o jej oddalenie.
Ustosunkowując się do zarzutów skarżącego Izba Skarbowa zajęła następujące stanowisko:
Zarzut naruszenia art. 15 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Urząd Celny w R. przesłał zobowiązanemu upomnienie z dnia 3 czerwca 1998 r. którego odbiór został potwierdzony przez Jana T. w dniu 5 czerwca 1998 r., natomiast tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu 15 września 1998 r. W wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez Urząd Skarbowy w C. poborca sporządził raport o niemożliwości dokonania czynności egzekucyjnych, ponieważ zobowiązany zamieszkuje w miejscowości U. gm. S., co zostało potwierdzone przez sołtysa wsi M. W związku z powyższym dalsze postępowanie egzekucyjne prowadzone było przez Urząd Skarbowy w M. jako organ właściwy. Wobec wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w dniu 3 marca 1999 r. dokonano zajęcia samochodu osobowego marki Opel Kadett oraz przyczepy marki Sanok. Protokół zajęcia ruchomości został podpisany przez żonę zobowiązanego Agnieszkę T.
Zgodnie z art. 98 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji protokół zajęcia ruchomości podpisuje poborca skarbowy, jeżeli przy zajęciu jest obecny zobowiązany i świadkowie powinni również oni podpisać protokół zajęcia, zatem bezpodstawny jest zarzut, że żona zobowiązanego nie jest stroną w sprawie i jej czynności procesowe w postaci podpisania protokołu winny być pominięte. Wobec powyższego, protokołu zajęcia ruchomości nie można pozbawić mocy prawnej.
Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka przez organ egzekucyjny również nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ egzekucyjny nie mógł zastosować innego środka, gdyż zobowiązany nie posiadał innego majątku, z którego było możliwe prowadzenie egzekucji, co potwierdza treść wniesionej skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 101 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązanemu, jak i domownikom służy prawo zwykłego używania zajętych ruchomości, co również potwierdza bezzasadność podniesionego zarzutu.
Zgodnie z art. 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji właściwość organu egzekucyjnego przy egzekucji należności pieniężnych określa się również według miejsca położenia mienia zobowiązanego, ponadto, zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole o stanie majątkowym, matka zobowiązanego oświadczyła, że syn zamieszkuje wraz z żoną i dzieckiem u swoich rodziców w U., wobec powyższego Urząd Skarbowy w M. był właściwy do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku.
Zwolnienie spod egzekucji zajętej przyczepy marki Sanok nie było spowodowane błędnym działaniem organu egzekucyjnego, gdyż dokumentacja rejestracyjna, jak wynika to z pisma Urzędu Rejonowego w C. z dnia 29 września 1998 r., potwierdzała, że Jan T., zam. w M., jest właścicielem zajętej przyczepy marki "Sanok", natomiast po dokonaniu zajęcia przez poborcę skarbowego w dniu 3 marca 1999 r. dłużnik złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji zajętej ruchomości załączając kserokopię umowy sprzedaży z dnia 24 lutego 1999 r. W wyniku rozpatrzenia żądania organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 31 marca 1999 r. zwolnił spod egzekucji zajętą przyczepę.
Mimo uzyskania dochodu ze sprzedaży przyczepy, zobowiązany nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległości objętej tytułem wykonawczym.
Wniosek o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 par. 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu w administracji nie znajduje uzasadnienia, gdyż na podstawie ww. przepisu umorzenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe, jeśli w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, ponadto umorzenie postępowania egzekucyjnego bez uprzedniej zgody wierzyciela byłoby działaniem na jego szkodę.
Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zarzuty podniesione w skardze należało uznać za bezzasadne z następujących powodów:
Nie ma podstaw do przyjęcia, że egzekucja w tej sprawie została skierowana do podmiotu nieoznaczonego. Upomnienie Urzędu Celnego w R. odebrał osobiście skarżący w miejscu zameldowania, tj. we wsi M., o czym świadczyło znajdujące się w aktach potwierdzenie odbioru tego upomnienia.
3 marca 1999 r. poborca skarbowy Działu Egzekucyjnego Urzędu Skarbowego w M. dokonał czynności egzekucyjnych we wsi U., tj. w miejscu faktycznego pobytu skarżącego, doręczając odpis tytułu wykonawczego wraz z klauzulą o skierowaniu go do egzekucji, postanowieniem o zastosowaniu środka egzekucyjnego i pouczeniem o prawie wniesienia zarzutów żonie skarżącego, który w tym czasie był nieobecny. Protokół zajęcia samochodu osobowego Opel Kadett oraz przyczepy podpisała żona skarżącego. Było to zgodne z art. 98 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w myśl którego to przepisu, jeżeli przy zajęciu jest obecny zobowiązany i świadkowie, powinni również oni podpisać protokół zajęcia, obok poborcy skarbowego.
Niesłuszny był zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów o właściwości miejscowej. Zgodnie bowiem z art. 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przy egzekucji należności pieniężnych właściwość miejscową określa się również według miejsca położenia mienia zobowiązanego i taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.
Skoro skarżący sam stwierdził, że nie posiada innego majątku oprócz samochodu Opel Kadett, to obowiązkiem organu egzekucyjnego było dokonanie jego zajęcia, gdyż tylko w ten sposób możliwe było prowadzenie egzekucji. Nie można więc uznać za słuszny zarzutu, iż w niniejszej sprawie zastosowany został środek egzekucyjny nadmiernie uciążliwy, zwłaszcza że skarżącego nie pozbawiono możliwości zwykłego używania zajętego samochodu.
Odnośnie zarzutu skarżącego, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone, należy zauważyć, iż powinnością organu egzekucyjnego jest prowadzenie egzekucji, a nie ocena istnienia bądź braku obowiązku po stronie dłużnika. O tym decydować może tylko wierzyciel. W tej sprawie organ egzekucyjny, w związku z zarzutami podniesionymi przez skarżącego, zwrócił się do wierzyciela, tj. Urzędu Celnego w R., który potwierdził istnienie obowiązku po stronie skarżącego. Nie było więc żadnej podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Należy też zauważyć, że art. 45 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na który skarżący powołał się w końcowej części skargi, określa sytuacje, w których organ egzekucyjny jest obowiązany odstąpić od czynności egzekucyjnych. Żadna z sytuacji wymienionych w tym przepisie nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzekł jak w sentencji.