Uzasadnienie
Postanowieniem z 24.6.1996 r. Urząd Skarbowy w S. odmówił uwzględnienia zarzutów zgłoszonych przez syndyka masy upadłościowej spółki z o.o. "D.", w sprawie prowadzenia egzekucji obowiązków określonych tytułem wykonawczym Urzędu Gminy Ś. Wnosząc zarzuty, dłużnik wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na to, że egzekwowana wierzytelność gminy jako podatek podlega zaspokojeniu - w myśl art. 204 i art. 205 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe /t.j. Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512/ - w pierwszej kategorii w miarę wpływania potrzebnych sum do masy.
W wyniku rozpatrzenia złożonego przez syndyka zażalenia Izba Skarbowa w O. postanowieniem z 31.7.1996 r., utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. W jego uzasadnieniu zauważono, że Urząd Skarbowy w S. nie miał podstawy do odmowy wszczęcia egzekucji, bowiem obowiązek, którego dotyczył tytuł wykonawczy, podlega egzekucji administracyjnej.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowano zarzut naruszenia przez postanowienie Izby Skarbowej w O. podstawowej zasady postępowania upadłościowego, którą jest prowadzenie przez sędziego komisarza i syndyka, jako organu powołanego przez sąd, egzekucji o charakterze uniwersalnym, w miejsce egzekucji singularnych poszczególnych wierzycieli. Zasada ta znalazła - w ocenie skarżącego - swój wyraz w treści art. 63 par. 1 prawa upadłościowego. Nakazał on zawieszenie z ogłoszeniem upadłości postępowania egzekucyjnego wszczętego przeciw upadłemu w poszukiwaniu jego długu osobistego, nie zabezpieczonego hipoteką w rejestrze, zastawem ani prawem zatrzymania, a następnie umorzenie tego postępowania po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Wprawdzie przepis ten odnosi się do postępowania egzekucyjnego wszczętego przed ogłoszeniem upadłości, jednak w drodze rozumowania a fortiori należy - jak podkreślono w skardze - uznać, że tym bardziej ma zastosowanie do egzekucji wszczętych po ogłoszeniu upadłości.
Według skarżącego, stosowanie przez wierzycieli pierwszej lub drugiej kategorii egzekucji singularnej wobec syndyka, który - ich zdaniem - nie wypełnia płynącego z art. 205 prawa upadłościowego obowiązku, niweczy ideę prawa upadłościowego w postaci zaspokajania wszystkich wierzycieli zgodnie z prawem upadłościowym i prowadzi do swoistej "egzekucji z egzekucji". W skardze zwrócono również uwagę, iż odczytanie przepisu art. 60 prawa upadłościowego na tle przepisów o podziale funduszów masy w postępowaniu upadłościowym prowadzi do wniosku, iż do spraw wszczętych przeciwko syndykowi należą sprawy o wydanie nie należących do masy przedmiotów, dotyczące zobowiązań masy powstałych po ogłoszeniu upadłości lub wskutek działań syndyka, z wyjątkiem postępowań egzekucyjnych obejmujących wierzytelności masy powstałych po ogłoszeniu upadłości lub wskutek działań syndyka, bo te - po ich ustaleniu w postępowaniu rozpoznawczym - zaspokajane są w drodze podziału funduszów masy upadłości, według sporządzonego przez syndyka planu. Pogląd ten znajduje - o czym wspomniał skarżący - wsparcie w literaturze /opracowanie K. Piaseckiego, Prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym. Komentarz W. Branto, 1992, str. 80 i nast./.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Stwierdzono w niej, że zgodnie z wykładnią przepisów prawa upadłościowego, wierzyciel, któremu służy prawo zastawu, może nie tylko dalej prowadzić egzekucję wszczętą przed ogłoszeniem upadłości, lecz jest władny również po ogłoszeniu upadłości wszcząć egzekucję z przedmiotu objętego zabezpieczeniem.
Izba Skarbowa w O. zaznaczyła następnie, że powołane przez skarżącego przepisy art. 60-63 prawa upadłościowego mają zastosowanie do innych - niż podatkowe - wierzytelności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna. Należy przede wszystkim zauważyć, iż przepis art. 63 par. 1 prawa upadłościowego /w brzmieniu obowiązującym do 3.1.1998 r./ jako przesłankę negatywną uzasadniającą zawieszenie czy też umorzenie postępowania egzekucyjnego przewidział brak zabezpieczenia dochodzonej należności zastawem. Rozumowanie a fortiori, do którego w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego odwołał się syndyk, znajduje więc zastosowanie w sytuacji, w której występuje tak rozumiana przesłanka. Przepis art. 23 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ zastrzegał zaś wyraźnie, że ustawowe prawo zastawu na ruchomościach i prawach zbywalnych osoby zobowiązanej do uiszczenia podatku przysługuje Skarbowi Państwa. Nie odnosi się ono do gminy, co wprost przyznali chociażby autorzy komentarza do wzmiankowanej ustawy - zob. B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska, Zobowiązania podatkowe - komentarz do ustawy, Toruń 1995, str. 106.
Skoro tak, wykładnia przepisu art. 63 par. 1 w zw. z art. 60 prawa upadłościowego prowadzi do konkluzji, iż po ogłoszeniu upadłości spółki niedopuszczalne było wszczęcie egzekucji z rachunków bankowych celem zaspokojenia wierzytelności gminy /egzekucji o charakterze singularnym/.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela tym samym stanowisko skarżącego co do sposobu zaspokajania wierzycieli. Zamieszczone w skardze do sądu administracyjnego, tyczące tej materii, wywody zwalniają z potrzeby wyjaśniania zasad egzekucji uniwersalnej oraz rygorów jej prowadzenia. Trzeba przy tym dodać, iż zaprezentowane stanowisko koresponduje z wcześniejszymi orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym z tezami wyroku z dnia 26 kwietnia 1996 r., SA/Ł 2093/93 /nie publ./. Odpowiada ono też poglądowi wyrażonemu w przytoczonym w skardze opracowaniu autorstwa K. Piaseckiego. Godzi się wreszcie zasygnalizować, iż argumentacja ujawniona w odpowiedzi na skargę opiera się w istocie na założeniu, iż legitymowanym do wszczęcia egzekucji po ogłoszeniu upadłości jest wierzyciel, któremu służy zabezpieczenie w postaci prawa zastawu na ruchomościach i prawach zbywalnych osoby zobowiązanej do uiszczenia podatku.
Jak wykazano, tego rodzaju prawo nie przysługuje gminie, nie sposób zatem zgodzić się z wnioskami organów podatkowych, zasadnie kwestionowanych przez syndyka tak w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i w skardze do sądu administracyjnego.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało uchylić postanowienia obu instancji. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 55 ust. 1 tej ustawy.