Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 grudnia 1991 r. Urząd Skarbowy w Z. pozostawił bez rozpatrzenia wniosek Ludwika W. o zwolnienie od obowiązku prowadzenia księgi podatkowej przychodu i rozchodu. Wniosek taki, zgodnie z par. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 88 poz. 516/, powinien być złożony w terminie do dnia 30 listopada roku poprzedzającego rok podatkowy, którego dotyczy, podczas gdy podatnik wniosek złożył w Urzędzie Skarbowym dnia 12 grudnia 1991 r.
Jako podstawę prawną postanowienia wskazano art. 123 Kpa.
W zażaleniu na to postanowienie, nazwanym odwołaniem, Ludwik W. wskazał przyczyny, dla których określony w cyt. rozporządzeniu termin nie został przez niego dotrzymany, wnosząc jednocześnie o przywrócenie tego terminu i uwzględnienie wniosku. Izba Skarbowa w Ł., postanowieniem z dnia 31 marca 1992 r. utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że prośbę o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku, stosownie do art. 58 par. 2 Kpa, należało zgłosić w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Wniosek o zwolnienie od obowiązku prowadzenia księgi nie zawierał prośby o przywrócenie terminu do jego złożenia, a gdyby nawet zawierał, to prośba - jako spóźniona - nie mogłaby być uwzględniona.
W skardze na to postanowienie Ludwik W. podniósł, że organy podatkowe "w sposób lekceważący i naganny" podeszły do jego uzasadnionych wniosków. Wniosek o przywrócenie terminu został złożony prawidłowo, z uwzględnieniem przeszkód obiektywnych. Nadto skarżący podniósł, że postanowienie zostało podpisane "tylko przez naczelnika", co "kwalifikuje pismo do odrzucenia"/?/. Nie pouczono skarżącego o przysługujących mu środkach odwoławczych, co m.in. powoduje, że postanowienie "jest nieważne z mocy prawa". W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Izba Skarbowa wniosła o odrzucenie skargi, jako niedopuszczalnej, oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że Naczelnik Wydziału jest upoważniony do podpisywania - w imieniu Dyrektora - decyzji w sprawach objętych zakresem czynności kierowanego przez niego wydziału. Informacja o przysługujących środkach prawnych była zbędna, skoro na postanowienie Izby Skarbowej nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 64 par. 2 Kpa - jeżeli podanie nie czyni zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, pozostawia się je bez rozpoznania. Takim wymaganiem dla wniosku o zwolnienie z obowiązku prowadzenia księgi podatkowej było zachowanie terminu, o którym mowa w par. 4 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów. Złożenie wniosku Urzędowi Skarbowemu po upływie terminu, bez jednoczesnego złożenia prośby o przywrócenie tego terminu, powodowało, że sprawa nie nadawała się do merytorycznego rozpatrzenia, czemu organ I instancji prawidłowo - co do zasady - dał wyraz w postanowieniu z dnia 23 grudnia 1991 r. Wątpliwości może budzić jedynie forma tego rozstrzygnięcia. Czynność procesowa polegająca na pozostawieniu podania bez rozpoznania nie ma określonej formy procesowej /por. B. Adamiak i J. Borkowski: Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 1992, str. 109/.
W wyroku z dnia 16 kwietnia 1986 III SAB 14/85 Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się za formą decyzji, jako że tego rodzaju orzeczenie kończy postępowanie w instancji /OSPiKA 1988 nr 1 poz. 23 - z glosą Z. Kmieciaka/. Sąd w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę zauważa jednak, że pewne argumenty przemawiają za dopuszczalnością zastosowania art. 64 par. 2 Kpa w innej formie. W literaturze prezentowany jest nawet pogląd /W. Dawidowicz: Zarys procesu administracyjnego, PWN, Warszawa 1989, str. 89/, że "pozostawienie podania bez rozpoznania" oznacza stwierdzenie przez organ administracji państwowej /w drodze sporządzenia odpowiedniej adnotacji/, że podanie zawiera wadę określoną w art. 64 Kpa i że wskutek tego stało się ono bezskuteczne z mocy prawa. Nie chodzi tu zatem o jakąkolwiek decyzyjną czynność organu administracji państwowej. Podobny pogląd prezentuje Z. Janowicz w Komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego /PWN 1987, str. 160/.
Sąd w sprawie niniejszej również wyraża pogląd, że "pozostawienie sprawy bez rozpoznania" nie następuje w formie decyzji administracyjnej, co ma ten skutek, że skarga na tę czynność organu administracyjnego nie jest dopuszczalna /art. 196 par. 1 i 3 Kpa/.
Sąd zwraca jednak uwagę, że zamieszczony w zażaleniu na postanowienie Urzędu Skarbowego wniosek o przywrócenie terminu powinien być przez Izbę Skarbową przekazany organowi I instancji, i to bez względu na to, czy Izba uważa ten wniosek za złożony w terminie, czy spóźniony. Nie może bowiem zastępować organu właściwego /art. 59 par. 1 Kpa./ do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu.
Dalszy zatem los podania o zwolnienie od obowiązku prowadzenia księgi podatkowej będzie zależał od rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia tego podania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 204 par. 1 Kpa orzekł jak w sentencji.