Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 14 stycznia 1992 r., III SA 1432/91

Teza

Dla uznania księgi podatkowej za nierzetelną bez znaczenia są przyczyny, które spowodowały, że nie odpowiada ona stanowi rzeczywistemu, jak tego wymaga par. 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 88 poz. 516/. Nierzetelna będzie zarówno księga, do której nie wpisano dokonanej transakcji w celu ukrycia rzeczywistego obrotu, jak i księga, do której takiej transakcji nie wpisano przez zapomnienie czy przeoczenie.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Wincentego W. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 13 sierpnia 1991 r. w przedmiocie stwierdzenia utraty prawa do zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 10 czerwca 1991 r. Urząd Skarbowy w W., na podstawie par. 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego podatników osiągających przychody z niektórych rodzajów nowo uruchomionej działalności gospodarczej /Dz.U. nr 35 poz. 203 ze zm./, stwierdził, że Wincenty W., prowadzący sprzedaż artykułów przemysłowych, utracił prawo do tego zwolnienia od dnia 1 stycznia 1991 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podatnik prowadził nierzetelnie księgę podatkową przychodów i rozchodów, zaniżając w dwóch wypadkach kwoty zakupów łącznie o 60 tys. zł oraz nie wpisując obrotu na sumę 330 tys. zł.

W odwołaniu od tej decyzji podatnik podniósł, że księga prowadzona była zgodnie z wymaganiami prawa oraz ze stanem rzeczywistym. Stwierdzone w czasie kontroli trzy błędy wynikały z przeoczenia, a dwa z nich miały wpływ na zaniżenie kosztów. Były wynikiem zmęczenia i przepracowania, a nie działania celowego, powodowanego chęcią zysku. W tej sytuacji podatnik wniósł o unieważnienie zaskarżonej decyzji.

Izba Skarbowa w W., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 13 sierpnia 1991 r. nr IS. PGo/3254/58/91 utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Podzielając argumentację podaną przez organ I instancji, organ odwoławczy stwierdził, że przepisy regulujące warunki zwolnienia od podatków są wiążące, natomiast wskazane w odwołaniu przyczyny nie stanowią okoliczności usprawiedliwiających stwierdzone nierzetelności ksiąg.

W skardze na powyższą decyzję Wincenty W. podniósł, że stwierdzone przez kontrolującego trzy błędy nie oznaczają, iż księga podatkowa była prowadzona nierzetelnie. Utożsamianie niezgodności zapisów ze stanem faktycznym z nierzetelnością księgi jest "całkowicie wadliwe". O nierzetelności ksiąg można mówić tylko w razie celowego działania lub zaniechania. Przepisy rozporządzenia powołanego w decyzji nie wiążą z wadliwością księgi wynikającą z błędu skutków w postaci utraty przez podatnika prawa do zwolnienia podatkowego. W dalszych wywodach skargi Wincenty W. powtórzył argumenty podniesione już w odwołaniu i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Izba Skarbowa w W. wniosła o oddalenie skargi, wskazując na par. 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 88 poz. 516/.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Rozbieżność stanowisk organu podatkowego i podatnika wynika z odmiennego rozumienia przez nich treści pojęcia "nierzetelność", o której mowa w / 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego podatników osiągających przychody z niektórych rodzajów nowo uruchomionej działalności gospodarczej /Dz.U. nr 35 poz. 203 ze zm./. Skarżący wiąże to pojęcie z subiektywnym stosunkiem podatnika do popełnionych uchybień /celowe działanie lub zaniechanie/ i przypisuje mu znaczenie, jakie ma ono w języku potocznym.

Takie rozumienie "nierzetelności" byłoby do przyjęcia jedynie w sytuacji, gdyby nie było ono zdefiniowane przez prawodawcę. Tymczasem - na co trafnie zwrócono uwagę w odpowiedzi na skargę - definicję rzetelności /a contrario także nierzetelności/ zawiera par. 9 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 88 poz. 516/. W myśl tej definicji rzetelność to zgodność ze stanem rzeczywistym. Jest to zatem, co już wielokrotnie podkreślał Sąd w swych wyrokach, kryterium o charakterze obiektywnym. Oznacza to, że dla uznania księgi za nierzetelną bez znaczenia są przyczyny, które spowodowały, iż nie odpowiada ona stanowi rzeczywistemu, jak tego wymaga powyższy przepis. Nierzetelna będzie zarówno księga, do której nie wpisano dokonanej transakcji w celu ukrycia rzeczywistego obrotu, jak i księga, do której takiej transakcji nie wpisano przez zapomnienie czy przeoczenie. Wyjątek może dotyczyć oczywistych omyłek /np. rachunkowych/, które kontrolujący może z łatwością zauważyć bez potrzeby konfrontacji zapisów w księdze z innymi dowodami /np. rachunkami/.

W związku z tym brak było podstaw do stwierdzenia, że uznanie prowadzonej przez podatnika księgi przychodów i rozchodów za nierzetelną było wadliwe.

Skutkiem tej nierzetelności jest - zgodnie z par. 7 ust. 5 cytowanego rozporządzenia z dnia 18 maja 1990 r. - utrata prawa do zwolnienia od podatków. Decyzja stwierdzająca taką utratę nie ma charakteru decyzji uznaniowej, lecz jest tak zwaną decyzją związaną, na co trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Decyzja ta odpowiada prawu, a tym samym skarga, jako bezzasadna, podlega oddaleniu /art. 207 par. 5 Kpa/.