Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 9 grudnia 1997 r., III SA 151/96

Sprawa

w sprawie zwolnienia od podatkówi odraczających pobór podatków za lata 1990 i 1991.

Sentencja

1. oddala skargę w przedmiocie wygaśnięcia decyzji

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 11 grudnia 1990 r. Urzędu Skarbowego w O. Lidia S. została zwolniona od opłacania podatków obrotowego i dochodowego w okresie od dnia 21 grudnia 1990 r. do dnia 20 grudnia 1992 r. na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego podatników osiągających przychody z niektórych rodzajów nowo uruchomionej działalności gospodarczej /Dz.U. nr 35 poz. 203 ze zm./.

W uzasadnieniu decyzji podano m.in., że zwolnienie następuje pod warunkiem, że przez dwa lata po upływie okresu zwolnienia podatniczka nie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Kolejnymi dwiema decyzjami Urząd Skarbowy w O. z dnia 26 września 1991 r. i 17 czerwca 1992 r. odroczył pobór podatków obrotowego i dochodowego za lata 1990 r. i 1991 r. Firma prowadzona przez Lidię S. przechodziła różne przekształcenia - początkowo była to firma jednoosobowa - sklep spożywczo-przemysłowy i kawiarnia "Adria", później firma przekształciła się w spółkę cywilną.

Decyzją z dnia 7 września 1994 r. Prezydent O., na wniosek wspólników w tym Lidii S. wykreślił z ewidencji gospodarczej z dniem 7 września 1994 r. wpis dotyczący spółki cywilnej prowadzącej delikatesy "Adria" i kawiarnię-bar wobec rezygnacji wspólników i wykonywania dalszej działalności gospodarczej.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej już od 31 lipca 1994 r., pobierając zasiłek dla bezrobotnych.

Urząd Skarbowy w O. decyzją z dnia 2 września 1995 r. wydaną na podstawie art. 162 par 1 pkt 2 Kpa w związku z par. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. stwierdził wygaśnięcie własnej decyzji z dnia 11 grudnia 1990 r. dotyczącej zwolnienia od podatków oraz decyzji z dnia 26 września 1991 r. i 17 czerwca 1992 r. odraczających pobór naliczonych podatków. W uzasadnieniu powołano treść par. 6 ust. 1, 2, 3, 4 i 5 rozporządzenia z dnia 18 maja 1990 r. i podano, że w związku z niedopełnieniem warunku zwolnienia od podatków stwierdzono wygaśnięcie decyzji zwalniającej i decyzji odraczających pobór podatków za lata 1990 i 1991.

W odwołaniu od tej decyzji Lidia S. wnosiła o jej uchylenie podając, że do prowadzenia działalności w Spółkę zmusiła ją nasilająca się choroba oraz, że zaskarżona decyzja jest wynikiem "braku rozeznania" osoby, która po raz pierwszy w życiu podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej. Odwołująca podała także, że samotnie wychowuje 6 letnie dziecko oraz że Urząd Skarbowy nie poinformował jej o skutkach podjętej decyzji.

W aktach sprawy znajdują się dwa zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że skarżąca od około dwóch lat leczy się na przewlekle schorzenia kobiece. Izba Skarbowa w W. decyzją z dnia 18 grudnia 1995 r. (...) utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu ponowiono dotychczasową argumentację i dodatkowo podano, że przedłożone zaświadczenia świadczą o ambulatoryjnym leczeniu się od dwóch lat, a w piśmie z dnia 22 sierpnia 1994 r. skarżąca nie podała przyczyn likwidacji działalności i niewystępowała o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji dotyczących wygaśnięcia decyzji wymiarowych po likwidacji działalności z powodu choroby - w piśmie tym odwołująca przesłanka rozliczenie za lipiec 1994 r. i spis towarów i wyposażenia na dzień likwidacji działalności. Jeżeli chodzi o zarzut braku stosownej informacji ze strony Urzędu Skarbowego, to podano, że stosowna informacja zawarta była w decyzjach odraczających pobór podatków i odwołująca likwidując działalność powinna liczyć się z poniesieniem konsekwencji w postaci uiszczenia odroczonych warunkowo zobowiązań podatkowych.

W skardze na tę decyzję wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Lidia S. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r., a w szczególności par. 6 ust. 5 tego rozporządzenia. W uzasadnieniu ponowiono argumentację podnoszoną w odwołaniu. Dodatkowo zarzucono niewyjaśnienie wszystkich okoliczności, które zmusiły skarżącą do zaprzestania działalności gospodarczej, a w szczególności wpływu długoletniej choroby na możliwość samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącej Izba Skarbowa w ogóle nie odniosła się do złożonych zaświadczeń, a jedynie potwierdziła fakt ich złożenia. Skarżąca podała także, że obecnie jest zatrudniona jako ekspedientka w sklepie przemysłowym z wynagrodzeniem 305 zł oraz, że w okresie prowadzenia działalności spłaciła zaciągnięty kredyt bankowy. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji.

Sąd w dniu 18 czerwca 1997 r. rozprawę odroczył wobec informacji skarżącej, że była wydana decyzja, w której okres zwolnienia od podatku uległ skróceniu do 20 grudnia 1991 r., zobowiązując skarżącą do nadesłania tej decyzji.

Skarżąca w piśmie z dnia 2 lipca 1997 r. poinformowała, że wspomnianej decyzji nie posiada, sugerując, że decyzję taką posiada Urząd Skarbowy w O. Na rozprawie w dniu 17 września 1997 r. skarżąca na pytanie Sądu wyjaśniła, że w styczniu 1992 r. informowała Urząd Skarbowy o utracie prawa do zwolnienia od podatków, gdyż wstąpiła w spółkę i przypuszczała, że wobec braku reakcji /protestów/ informacja ta została zaakceptowana, a skarżąca opłacała w 1992 r. jakieś podatki.

Wobec niemożliwości wyjaśnienia omawianej problematyki na rozprawie ze względu na niewstawiennictwo pełnomocnika Izby Skarbowej, rozprawa została odroczona, przy jednoczesnym zobowiązaniu pełnomocnika Izby Skarbowej do nadesłania stosowanych dokumentów i wyjaśnienia czy skarżąca powiadamiała o utracie prawa do zwolnienia w 1992 r. jakie było w tym zakresie stanowisko organu podatkowego i czy opłacała w 1992 r. podatki. W odpowiedzi nadesłano pismo Urzędu Skarbowego w O. z dnia 14 października 1997 r., z którego wynika, że Urząd nie posiada żadnych dokumentów, z których wynikałoby powiadomienie przez skarżącą w 1992 r. o utracie prawa do zwolnienia od opłacania podatków.

Podano jednocześnie, że skarżąca w 1992 r. wpłaciła podatek obrotowy zaś w związku z poniesioną stratą z działalności gospodarczej nie było zobowiązania w podatku dochodowym za 1992 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Na wstępie należało przypomnieć jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie wyrażoną w art. 16 par. 1 Kpa zasadę trwałości decyzji administracyjnej. Zgodnie z tą zasadą decyzjom od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne, a ich uchylenie, zmiana, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie. Decyzja do chwili jej zmiany lub uchylenia przez właściwy organ i z zachowaniem obowiązującego trybu postępowania jest aktem obowiązującym, który powinien być wykonywany.

W toku postępowania sądowego skarżąca podniosła, że decyzja Urzędu Skarbowego w O. w przedmiocie zwolnienia jej od opłacenia podatków została zmieniona w ten sposób, że okres zwolnienia uległ skróceniu do 20 grudnia 1991 r. Skarżąca, mimo że to na niej ciążył ciężar udowodnienia tego faktu wobec wywodzenia z niego skutków prawnych nie przedłożyła decyzji zmieniającej okres zwolnienia.

Z kolei z informacji uzyskanych w Urzędzie Skarbowym w O. /pismo z dnia 14 października 1997 r./ wynika, że żadna decyzja zmieniająca decyzje z dnia 11 grudnia 1990 r. poprzez skrócenie okresu zwolnienia do 20 grudnia 1991 r. nie była wydawana. W tych warunkach należało przyjąć, że termin dwuletni, o którym mowa w par. 6 ust. 5 rozporządzenia z dnia 18 maja 1990 r. należało liczyć od dnia 20 grudnia 1992 r. tj. od dnia, w którym upływał okres zwolnienia.

Przechodząc do zarzutów zawartych w skardze, to należało uznać, że nie są one zasadne. Skarżąca zarówno w decyzji z dnia 11 grudnia 1990 r. dotyczącej zwolnienia od podatków, jak i w decyzjach z dnia 26 września 1991 r. i z dnia 17 czerwca 1992 r., którymi odroczono pobór naliczonych podatków "była informowana, że zwolnienie następuje pod warunkiem niezaprzestania działalności przez dwa lata po upływie okresu zwolnienia oraz, że pobór podatków jest odroczony pod warunkiem niezaprzestania do dnia 20 grudnia 1994 r. na stale wykonywania działalności gospodarczej.

W tych warunkach zarzut braku należytej informacji co do skutków zaprzestania działalności jest oczywiście chybiony. Nie jest też zasadny zarzut nie poinformowania z urzędu skarżącej o skutkach zlikwidowania przez nią, i wspólników działalności w sytuacji, gdy organy podatkowe zostały powiadomione o fakcie likwidacji działalności już po jej zlikwidowaniu. Art. 9 Kpa nakłada na organy administracji państwowej obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.

Nie można jednak czynić zarzutu braku informacji w sytuacji, gdy we, właściwym czasie nikt o taką, informację się nie zgłaszał i w dodatku w sytuacji, gdy strona będąc zwolniona od opłacania podatków na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego podatników osiągających przychody z niektórych rodzajów nowo uruchomionej działalności gospodarczej /Dz.U. nr 35 poz. 203 ze zm./ przez ponad 3 i pól roku działalności nie zapoznała się z przepisami regulującymi jej prawa i obowiązki wynikające z faktu zwolnienia od opłacania podatków. Jeżeli chodzi o zarzut dotyczący nie przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie wpływu choroby skarżącej na możliwość prowadzenia działań gospodarczych, to okoliczność choroby została podniesiona dopiero w odwołaniu. Poprzednio skarżąca z wnioskiem w trybie par. 6 ust. 7 - po noweli z dnia 8 lipca 1991 r. /Dz.U. nr 64 poz. 276/ - nie występowała, a postępowanie w tym trybie mogło toczyć się tylko na wniosek podatnika.

Z przedłożonych zaś w dniu 20 października 1995 r. zaświadczeń lekarskich wynika jedynie, że skarżąca od ponad 2 lat - zaświadczenia są z października 1995 r. leczy się ambulatoryjnie.

Z zaświadczeń tych nie wynika natomiast, podobnie zresztą, jak i z innych dowodów w sprawie aby choroba skarżącej miała jakikolwiek wpływ na rozwiązanie 3 osobowej spółki cywilnej prowadzącej działalność gospodarczą, pod firmą, "Adria".

Mając powyższe na względzie Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja naruszała prawo nie tylko w stopniu rażącym ale nawet istotnym mającym wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzekł, jak w sentencji.

Na marginesie sprawy należało zauważyć, że poza zakresem rozpoznawanej sprawy znajdowała się problematyka możliwości płatniczych skarżącej. Problematyka ta będzie mogła być rozważana przy okazji rozpatrywania przez właściwy organ sprawy ewentualnego umorzenia zaległości podatkowych skarżącej.