Uzasadnienie
W toku kontroli przeprowadzonej w czerwcu 1991 r. przez pracownika Izby Skarbowej w Rejonowej Spółdzielni Rolniczo-Handlowej w R. ustalono m.in., że Spółdzielnia począwszy od lipca 1990 r. podwyższała trzykrotnie cenę mleka spożywczego o zawartości tłuszczu 2 proc. i w 1991 r. podwyższyła ceny chleba, nie informując o powyższym Izby Skarbowej, mimo obowiązku wynikającego z zarządzenia nr 72 Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 1988 r. w sprawie wprowadzenia obowiązku informowania przez jednostkę gospodarczą /sprzedawcę/ izb skarbowych o zamiarze podwyższenia ceny umownej /Dz.Urz. Cen nr 1 poz. 2 ze zm./.
Należy nadmienić, że jak wynika z protokółu z kontroli Spółdzielnia w drugiej połowie 1990 r. stosowała na mleko marże kwotowe, nie miała natomiast ustalonych przez Radę Nadzorczą marż procentowych. W protokóle podano również, że ustalona na podstawie art. 21 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach "kwota sankcyjna" wynosi 30.099.000 zł. Ustosunkowując się do wystąpienia pokontrolnego Izby Skarbowej Spółdzielnia wnosiła o "anulowanie" powyższej kwoty, gdyż jeżeli chodzi o mleko, to z marży urzędowej wartościowej, Spółdzielnia przeszła na marżę procentową, tak jak na inne artykuły spożywcze, natomiast jeżeli chodzi o chleb, to Spółdzielnia poinformowała Izbę Skarbową o zmianie ceny chleba staropolskiego, uważając iż obowiązek powiadamiania dotyczy tylko chleba gatunku podstawowego. Nadmieniono ponadto, że zmiana cen chleba była spowodowana czynnikami zewnętrznymi /podwyżka cen mąki, energii elektrycznej i węgla/. (...) Urząd Skarbowy decyzją z dnia 31 grudnia 1991 r., wydaną na podstawie art. 27 ustawy o cenach ustalił Spółdzielni kwotę sankcyjną w wysokości 30.099.000 zł. W uzasadnieniu decyzji powołano się na ustalenia kontroli.
W odwołaniu od tej decyzji wyrażono pogląd, że intencją wprowadzenia obowiązku informowania izb skarbowych o zamierzonych podwyżkach cen na niektóre artykuły było przeciwdziałanie tylko nieuzasadnionym podwyżkom cen. Ponadto ponowiono argumentację podnoszoną w odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne, nadmieniono, że zmiana cen chleba dotyczyła chleba pytlowego i baltonowskiego, którego nabywcami są nieliczni konsumenci, że Spółdzielnia naliczała przy sprzedaży mleka 15 proc. marżę, tj. taką, jaka była naliczana, gdy na mleko obowiązywała marża urzędowa.
Izba Skarbowa w W. decyzją z dnia 4 kwietnia 1992 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że przewidziany w ustawie o cenach obowiązek informacyjny nie był jedynie formalnością, gdyż izby skarbowe były zobowiązane do negocjowania poziomu nowych cen, a także mogły wstrzymywać wprowadzenie ich w życie. Nadmieniono także, że przeprowadzona kontrola nie zajmowała się ekonomiczną stroną podwyższenia cen mleka i chleba, lecz jedynie kwestią wywiązania się Spółdzielni z nałożonego na nią obowiązku. Skargę na tę decyzję wniosła Spółdzielnia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie, ponieważ została wydana z naruszeniem prawa materialnego i nie wyjaśniono wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skargi ponowiono argumentację podnoszoną w odwołaniu i zarzucono, że organy finansowe poprzez niewykazanie, że zmiana ceny chleba baltonowskiego i pytlowego oraz mleka spożywczego o zawartości 2 proc. tłuszczu nastąpiła w nieuzasadnionym stopniu, nie tylko nie uwzględniły celu ustawy o cenach, ale także przepisów Kpa, a w szczególności rozdziału drugiego. Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, ponawiając argumentację tak jak w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna. Bezspornym w sprawie jest, że Spółdzielnia w drugiej połowie 1990 r. trzykrotnie zmieniała kwotę marż na mleko spożywcze o zawartości 2 proc. tłuszczu, a w pierwszych miesiącach 1991 r. ceny chleba, bez powiadomienia o tych faktach Izby Skarbowej, mimo ciążącego na Spółdzielni takiego obowiązku wynikającego z zarządzenia nr 72 Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 1988 r. w brzmieniu nadanym zarządzeniami nr 6 Ministra Finansów z dnia 23 stycznia 1990 r. /Dz.Urz. Cen nr 2 poz. 14/ i nr 39 Ministra Finansów z dnia 29 czerwca 1990 r. /Dz.Urz. Cen nr 5 poz. 32/. Powołane zarządzenie nr 72 zostało wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o cenach, stanowiącego, iż Minister Finansów może wprowadzić obowiązek informowania przez sprzedawcę izb skarbowych o zamiarze podwyższania ceny umownej i regulowanej w terminie 21 dni przed datą wprowadzenia jej w życie.
Oczywiście obowiązek taki miał na celu zapobieganie "niekorzystnym zjawiskom społeczno-gospodarczym, aczkolwiek w powołanym przepisie, w odróżnieniu od zawartego w ust. 1 art. 13 ustawy upoważnienia dla Rady Ministrów, celu powyższego nie wymieniono. Konsekwencje niewykonania obowiązku. o którym mowa w art.
13. ust. 2 pkt 2 zostały przewidziane w art. 21 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że sprzedawca, który powyższego obowiązku nie dopełnił jest obowiązany przekazać do budżetu państwa kwotę w wysokości różnicy między ceną pobraną a ceną stosowaną przed dokonaną podwyżką. Jak więc wynika w sposób jednoznaczny z powołanego przepisu, miał on zastosowanie w razie samego naruszenia obowiązku informowania izb skarbowych, niezależnie od przyczyn, które spowodowały podwyższenie ceny. Tym samym organy właściwe w sprawach cen nie były obowiązane do badania, w razie naruszenia obowiązku informowania, zasadności, czy też stopnia podwyżki, lecz jedynie czy określona jednostka była zobowiązana do poinformowania o zamierzonej podwyżce i czy podwyższenie i pobranie wyższej ceny nastąpiło, czy też nie. Przy czym powołany przepis /art. 21 ust. 1 ustawy/ odnosił się do decyzji administracyjnej związanej, co oznacza, że właściwy organ po stwierdzeniu faktu prawotwórczego /niepowiadomienia o zamiarze podwyższenia ceny/ władny był jedynie orzec o przekazaniu do budżetu kwoty w wysokości różnicy między ceną pobraną a ceną stosowaną przed dokonaniem podwyżki. Jak to już wspomniano, z akt sprawy w sposób bezsporny wynika podwyższenie przez Spółdzielnię cen na mleko i dwa rodzaje chleba, bez uprzedniego poinformowania o tych zamierzeniach właściwej izby skarbowej, przy czym powołane zarządzenie nr 72 w brzmieniu nadanym zarządzeniem nr 6 wprowadziło obowiązek informowania o zamierzonych podwyżkach wszystkich gatunków chleba, a nie tylko gatunku, czy też gatunków podstawowych. Natomiast jeżeli chodzi o podwyższenie cen /marż/ na mleko spożywcze o zawartości 2 proc. tłuszczu, to - jak wynika z protokółu kontroli - Spółdzielnia w II połowie 1990 r. nie stosowała marż procentowych, lecz marże kwotowe i marże te były podwyższane, począwszy od 13 lipca 1990 r., od kwoty 100 zł do kwot - 130, 150 i 250 zł. W tych warunkach organy właściwe w sprawach cen miały podstawy do stwierdzenia, że skarżąca Spółdzielnia naruszyła obowiązek wynikający z zarządzenia nr 72 i w konsekwencji do ustalenia kwoty, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy. Mając powyższe na względzie i nie stwierdziwszy zarzucanych naruszeń rozdziału 2 Kpa, które by miały wpływ na wynik sprawy, stosownie do treści art. 207 par. 5 Kpa oddalono skargę.