Uzasadnienie
Krystyna B. prowadząca w E. działalność gospodarczą w zakresie kupna i sprzedaży samochodów zwróciła się do Urzędu Kontroli Skarbowej w E. pismem z 15 stycznia 1999 r. o rozłożenie na 60 miesięcznych rat zapłaty zaległości podatkowych wraz z odsetkami w podatku od towarów i usług określonych na kwotę 44.420 zł w decyzji inspektora kontroli skarbowej z dnia 28 maja 1998 r.
W uzasadnieniu wniosku podała, że nawet rozszerzenie prowadzonej dotychczas działalności na naprawy pojazdów, ich mycie i sprzedaż części nie pozwoli jej spłacać zaległości podatkowej wraz z odsetkami w kwocie 2.000 zł, przy ogólnym dochodzie ok. 3.000 zł. Wnioskodawczyni ponadto podała, że nie dysponuje żadnym majątkiem poza lokalem własnościowym o pow. 50 m2 oraz że negatywne załatwienie wniosku będzie równoznaczne z ogłoszeniem upadłości firmy. Z informacji o stanie majątkowym wnioskodawczyni wynika, że jej mąż otrzymuje rentę w wysokości 354 zł. Urząd Skarbowy w E. decyzją z dnia 18 lutego 1999 r., wydaną na podstawie art. 207, art. 48 par. 1 pkt 2, art. 53 par. 1 i art. 57 par. 1-4 Ordynacji podatkowej oraz par. 1 ust. 1 pkt 6 lit. "b", par. 11 ust. 1 i par. 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, rozłożył spłatę zaległości podatkowych w VAT za okres od stycznia do września 1996 r. w kwocie 44.420 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 58.088,60 zł na 12 rat miesięcznych i ustalił opłatę prolongacyjną w wysokości 50 procent odsetek za zwłokę, tj. 4.865,20 zł. Wynikająca z decyzji miesięczna rata spłaty należności wniosła więc ok. 8.000 - 9.000 zł. W uzasadnieniu podano, że przeprowadzone postępowanie wykazało wystąpienie w sprawie przesłanek do częściowego uwzględnienia wniosku uzasadnionego ważnym interesem strony. W szczególności wzięto pod uwagę, że treść decyzji ograniczającej pobór VAT od sprzedaży samochodów używanych do wysokości 22 procent różnicy między ceną sprzedaży a ceną zakupu mogła być przez podatnika niewłaściwie zinterpretowana /podatniczka ulgowo traktowała także sprzedaż innych samochodów i części samochodowych/ oraz trudną sytuację finansową podatniczki i przychylono się częściowo do prośby o rozłożenie płatności zaległości podatkowych na raty. Z tym jednak, że mając na względzie, iż zaistniały stan faktyczny został zawiniony przez podatniczkę i dokonując oceny jej sytuacji majątkowej, ograniczono liczbę rat do dwunastu. W odwołaniu od tej decyzji Krystyna B. wniosła o jej zmianę i rozłożenie zaległości podatkowych z odsetkami na 60 rat miesięcznych. W uzasadnieniu ponowiła argumentację zawartą we wniosku inicjującym postępowanie i zarzuciła dodatkowo brak uzasadnienia dla przyjętego okresu spłaty oraz "kompletny brak logiki" w sformułowaniach uzasadnienia decyzji. Skoro bowiem stwierdza się, że podatniczka osiąga dochody na poziomie 1.000 zł, to niezrozumiałe jest rozłożenie spłaty zaległości na 12 rat.
Izba Skarbowa w O. Ośrodek Zamiejscowy w E. decyzją z 31 maja 1999 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślono wyjątkowość ulg podatkowych i podano, że stałe dochody męża odwołującej, jak również dochód z prowadzonej działalności /jak podano w 1998 r. - dochód ten wyniósł 10.133,09 zł/ stwarzają szansę na poprawę sytuacji materialnej i realność spłaty zaległości podatkowej w ustalonych w decyzji 12 ratach. Nadmieniono też, że małżonkowie są współużytkownikami wieczystymi nieruchomości oraz że w sprawie nie zaistniały zdarzenia losowe.
Zwrócono także uwagę, iż odwołująca nie ewidencjonowała przychodów osiąganych z działalności gospodarczej.
W skardze na tę decyzję wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Krystynę B. żądano jej uchylenia, jako wydanej z naruszeniem art. 48 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez oparcie decyzji na dowolnych ustaleniach, nie znajdujących potwierdzenia w przesłankach faktycznych. W uzasadnieniu ponowiono dotychczasową argumentację i podano, że jeżeli organ, ze względu na ważny interes podatnika, uzna za celowe wydanie decyzji w trybie art. 48 Ordynacji podatkowej, to rozstrzygnięcie powinien oprzeć na stanie faktycznym i rzetelnej ocenie możliwości płatniczych podatnika, nie pomijając przy tej ocenie logiki i zdrowego rozsądku. Zdaniem skarżącej intencją ustawodawcy, przewidującego możliwość rozkładania zapłaty zaległości podatkowych na raty, na pewno było, aby decyzje wydawane w tym trybie były od początku wykonalne. Zdaniem skarżącej organ podatkowy w uzasadnieniu decyzji powinien wykazać związek między możliwościami płatniczymi płatnika a wysokością ustalonych rat.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. W uzasadnieniu powołano się na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 48 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz zasadę powszechności opodatkowania. Ponadto podano, że orzekające organy nie dostrzegły zagrożenia egzystencji skarżącej, gdyż znajdujące się w aktach sprawy protokoły o stanie majątkowym podatnika nie wskazują na krytyczną sytuację jego i jego rodziny i nadmieniono, że działalność gospodarcza podatniczki nie jest jedynym źródłem jej utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Decyzja o rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej /bądź odmowie rozłożenia na raty/ wydana na podstawie art. 48 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, jak trafnie to strony zauważają, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż do organu administracyjnego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli organ administracyjny stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 48 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, tj. ważny interes podatnika, przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Dopiero wystąpienie takiej przesłanki nakazuje rozważanie czy w ogóle, a jeżeli tak - na ile rat podatek /zaległość/ może być rozłożona. W rozpatrywanej sprawie organy orzekające uznały, iż wystąpił ważny interes podatnika, przemawiający za zastosowaniem wnioskowanej ulgi w zapłacie zaległości podatkowych. Uwzględnienie wniosku podatnika o rozłożenie zapłaty podatku czy zaległości podatkowej na raty co do zasady oczywiście nie stwarza po stronie organu obowiązku rozłożenia podatku /zaległości/ na taką liczbę rat, jaką proponuje podatnik. W każdym jednak razie organ powinien przeprowadzić dokładną analizę stanu materialnego podatnika w celu rozłożenia zapłaty podatku /zaległości podatkowej/ na taką liczbę rat, która byłaby możliwa do zapłaty w aktualnej sytuacji finansowej podatnika.
Ustalenie wysokości rat w kwotach niemożliwych do zapłacenia czyni iluzorycznym uwzględnienie wniosku i narusza podstawowe zasady postępowania podatkowego wyrażone w art. 121 i art. 191 Ordynacji podatkowej /zasada zaufania do organów podatkowych i zasada swobodnej oceny dowodów/.
W rozpatrywanej sprawie naruszono także, i to w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla załatwienia sprawy - art. 210 par. 4 Ordynacji podatkowej przez zamieszczenie w uzasadnieniu sformułowań nie tylko bardzo ogólnych, a nawet ogólnikowych, ale wręcz powodujących irytację skarżącej, jako sprzecznych z logiką i zdrowym rozsądkiem. Tak bowiem należy ocenić zamieszczone na str. 2 uzasadnienia decyzji zdanie, że "stałe dochody męża /renta/ jak również dochód z prowadzonej działalności przez odwołującą stwarzają szansę na poprawę sytuacji materialnej i realność spłaty zaległości podatkowej w ustalonych w decyzji 12 ratach" - w sytuacji gdy renta wynosi 354 zł, dochód za cały 1998 r. wyniósł ok. 10.000 zł, zaś każda z rat wynosi ok. 8.000-9.000 zł. Jeżeli organ nie ma zamiaru rozłożenia zapłaty podatku /zaległości podatkowej/ na raty w sposób pozwalający na faktyczne skorzystanie z ulgi, to nie powinien dawać zbędnych nadziei, lecz powinien skorzystać z możliwości dokonania wyboru, o jakim była mowa na wstępie uzasadnienia rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na względzie, stosownie do art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, uchylono zaskarżoną decyzję.