Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./ i na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, po rozpatrzeniu odwołania S. H.-P W.-B. w B., Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 1 kwietnia 1999 r. o odmowie umorzenia wpłat na Fundusz i odsetek za zwłokę.
W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowi przepis art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, który warunkuje umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej czy odsetek za zwłokę od zaistnienia przypadku uzasadnionego ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Kwestię zaistnienia takich okoliczności oraz ich znaczenia ustawodawca pozostawił ocenie organu podatkowego. Po wnikliwym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego organ odwoławczy uznał za trafną dokonaną przez organu I instancji ocenę sytuacji gospodarczej S. oraz podzielił stanowisko tego organu, iż w stosunku do strony nie zachodzą względy uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, o których mowa w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej.
Minister Pracy stwierdził też, iż zasadą jest płacenie podatków, a instytucja umorzenia zaległości podatkowej stosowana jest wyjątkowo w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Przedstawione przez stronę argumenty, że po stronie S. istniały także nadpłaty, które nie były na bieżąco kompensowane, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy umorzenia należnych wpłat na Fundusz. Zgodnie bowiem z przepisem par. 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 25 czerwca 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad obniżenia wpłat pracodawców na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - w przypadku gdy kwota wynagrodzeń przewyższa wysokość wpłaty na Fundusz, do której obowiązany jest pracodawca w danym miesiącu, różnicę zalicza się na obniżenie wpłaty z tego tytułu w następnych miesiącach. Wynika z tego, że nadpłaty z tytułu ulg pokrywać mogą jedynie bieżące zobowiązania a nie zaległości.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 1994 r. /SA/Gd 1071/93/, w którym Sąd wskazał, iż umorzenie zaległości podatkowej to instytucja nadzwyczajna i wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadniające jej zastosowanie powinny odznaczać się tą samą cechą, a więc mieć nadzwyczajny charakter, nie można bowiem z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z płacenia podatku.
W ocenie organu odwoławczego był on zobowiązany do wzięcia pod uwagę nie tylko ważnego interesu podatnika, ale również interesu publicznego, jakim są ustawowe cele, którym ma służyć Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Nadmierne uszczuplenie środków tego Funduszu mogłoby doprowadzić do znacznego ograniczenia finansowania zadań w zakresie integracji osób niepełnosprawnych ze społeczeństwem. Finansowanie ze środków Funduszu - między innymi - tworzenia nowych i utrzymania istniejących miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych w skali całego kraju, jest ważnym interesem publicznym, uzasadniającym nie zmniejszanie tych środków w sposób nadmierny.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca S. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należnych na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wpłat w kwocie 5.579,60 zł. i odsetek w wysokości 8.460,40 zł. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że S. już od 1996 r. posiadała nadpłaty powstałe na podstawie powołanego w zaskarżonej decyzji par. 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 25 czerwca 1998 r., które to nadpłaty nie były zaliczane na obniżenie wpłat w następnych miesiącach. Nadpłaty te na koniec 1996 r. wynosiły 1.867,26 zł., zaś niedopłaty za ten sam okres wyniosły 5.579,63 zł. Powyższe świadczy o tym, że przy prawidłowym zaliczeniu nadpłat niedopłata na koniec 1996 r. wyniosłaby tylko 3.712,37 zł. Konsekwencją sukcesywnego dokonywania zaliczeń nadpłat na poczet niedopłat byłyby mniejsze odsetki naliczone za ten okres. W tej sytuacji umorzenie należności nie spowoduje po stronie PFRON żadnych niekorzystnych skutków finansowych ponieważ skarżąca S. posiada nadpłatę, która zrównoważy kwoty objęte wnioskiem o umorzenie.
Ponadto w skardze podniesiono, że S. pomimo szkolenia uczniów nie korzystała z przysługujących z tego tytułu ulg. Powyższa okoliczność, jak i fakt, że powstałe nadpłaty są efektem współpracy z zakładami pracy chronionej może spowodować, że konieczność wpłat objętych zaskarżoną decyzją może doprowadzić zaprzestania przez S. współpracy z zakładami pracy chronionej, co spowoduje utratę miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych i zwiększy procent bezrobotnych.
W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie z argumentacją jak w motywach zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z nieco innych przyczyn niż w niej wywiedzione.
W myśl przepisu art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./ do wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu.
Zgodnie z art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej czy odsetek za zwłokę może nastąpić na wniosek podatnika. Przepis ten nie przewiduje zatem żadnych działań organu z urzędu, bez wniosku podatnika, czy z przekroczeniem zakresu żądania wniosku.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że w pierwszym piśmie opatrzonym datą 29 października 1998 r., S. wniosła o zaliczenie wykazanej w uzgodnieniu salda za 1997 r. nadpłaty na PFRON w kwocie 7.299,90 zł. na poczet wykazanej w tym samym dokumencie "niedopłaty" w kwocie 8.640,92 zł. oraz o "anulowanie" odsetek od tej niedopłaty wyliczonych na kwotę 4.037,51 zł. W następnym piśmie z dnia 26 listopada 1998 r. skarżąca S., powołując się na uzgodnienie salda na dzień 20 grudnia 1997 r. z wykazanymi identycznymi kwotami niedopłaty i odsetek, rozszerzyła i sprecyzowała poprzednie żądanie jako wniosek o umorzenie całej powyższej należności w łącznej kwocie 12.678,43 zł. Na uzasadnienie tego wniosku w obu wymienionych pismach S. podawała jednoczesne istnienie po jej stronie nadpłat na Fundusz oraz nie korzystanie z ulg z tytułu faktycznie wykonywanego kształcenia uczniów, a ponadto w drugim z tych pism podniosła swoją trudną sytuację finansową.
W kolejnym piśmie z dnia 23 stycznia 1999 r. S. podała inne kwoty należnych wpłat i nadwyżek, niż wynikające z wezwania PFRON z dnia 13 stycznia 1999 r. do potwierdzenia salda, oraz zarzuciła nieuwzględnienie nadwyżek ulg nad zobowiązaniami w miesiącach sierpień, listopad i grudzień 1998 r., a także powróciła do pierwotnej wersji wniosku, wnosząc o zaliczenie nadwyżek ulg na poczet należności głównej /a nie o umorzenie tej należności/ i o anulowanie odsetek.
Wobec tak sformułowanego ostatecznie wniosku S. H.-P. W.-B. /obecnie: S. "B."/ trudno uznać, iż decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 1 kwietnia 1999 r., odmawiająca umorzenia należnych wpłat w kwocie 5.579,60 zł., została wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku strony na podstawie cyt. wyżej art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, skoro treść rozstrzygnięcia zdecydowanie wykracza poza granice ostatecznie sformułowanego wniosku strony o zaliczenie nadwyżek ulg na poczet należności głównej. Należy przy tym zauważyć, iż podana w decyzji organu I instancji kwota należnych wpłat /5579,60 zł./ jest nawet inna niż kwota należności głównej objęta wcześniejszym /nieaktualnym w tej części/ wnioskiem strony o umorzenie należności na rzecz PFRON, w tym należności głównej w kwocie 8.640,92 zł. /pismo z dnia 26 listopada 1998 r./.
Powyższa decyzja została więc wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 120, art. 122, art. 165 par. 1 i 3, art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej, a także uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów stawianych przepisem art. 210 par. 4 tej ustawy, bowiem zarówno zakres prowadzonego postępowania, jak również rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie faktyczne, nie odpowiadają treści sformułowanego ostatnio wniosku strony. Ponadto w decyzji podano, że rozstrzygnięcie dotyczy wpłat za okres od kwietnia do lipca 1996 r., zaś w treści kolejnych wniosków S. nawiązała do uzgodnień sald za lata 1997 i 1998, natomiast z wniosków tych nie wynika, z jakiego okresu pochodzą wymienione w nich należności.
W tej sytuacji z naruszeniem przepisów postępowania została wydana także zaskarżona decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2000 r., którą utrzymano w mocy niezgodną z prawem decyzję Prezesa Zarządu PFRON. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego omówione uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz orzec o zwrocie kosztów postępowania zgodnie z art. 55 ust. 1 i 3 tej ustawy.