Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 kwietnia 1992 r. nr PO 4.7615/8/92 Minister Finansów odmówił Antoniemu P. - właścicielowi przedsiębiorstwa prywatnego "M." w K. ustalenia ceny zbytu spirytusu bez podatku obrotowego. Chodziło o spirytus przeznaczony do produkcji whisky w S. Przyczyną odmowy był fakt, iż przedsiębiorstwo nie ma zakładu produkcyjnego do wytwarzania wódek, zweryfikowanego pod względem wymagań szczególnego nadzoru podatkowego. Tym samym nie spełniono warunku ustalonego w punkcie 5 decyzji nr 829 Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 listopada 1991 r., udzielającej koncesji na produkcję wódek. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /Dz.U. 1988 nr 27 poz. 195 ze zm./ w związku z uchwałą, nr 95 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1990 r. w sprawie określenia wykazu towarów i usług, na które ustala się ceny urzędowe /M.P. nr 25 poz. 192/.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję pełnomocnik właściciela wniósł o jej uchylenie oraz o zobowiązanie Ministerstwa Finansów do ustalenia ceny zbytu spirytusu bez podatku obrotowego. Zarzucił naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 lutego 1982 r. /Dz.U. nr 9 poz. 68 ze zm./ bez wskazania tytułu aktu prawnego oraz konkretnego przepisu, który miał zostać naruszony. Podniósł ponadto zarzut "sprzeczności ustaleń z oczywistym stanem faktycznym i prawnym". Co do punktu 5 decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej skarżący podniósł, że wystąpił do Izby Skarbowej w S. o objęcie zakładu szczególnym nadzorem podatkowym i uzyskał odpowiedź, iż nadzór będzie sprawowany z chwilą zgłoszenia przez przedsiębiorstwo gotowości rozlewni w S. do produkcji alkoholu. Wniosek o ustalenie ceny spirytusu pozostawał przez kilka miesięcy bez odpowiedzi.
Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podkreślając, że w dniu wydania decyzji zakład w S. jeszcze nie działał, a ustalenie ceny zbytu spirytusu dla nie istniejącego zakładu nie było możliwe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wychodząc poza granice skargi /art. 206 Kpa/, przede wszystkim należy rozważyć, czy w obowiązującym stanie prawnym możliwe jest w ogóle ustalenie ceny dla indywidualnego podmiotu.
Powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /Dz.U. 1988 nr 27 poz. 195 ze zm./ ma charakter wyłącznie kompetencyjny, gdyż stanowi, że ceny urzędowe i marże handlowe ustala Minister Finansów. Z kolei art. 3 ust. 1 tej ustawy wyjaśnia, iż cenami urzędowymi są ceny ustalone przez właściwe organy administracji państwowej.
Sama cena jest wielkością wyrażoną w jednostkach pieniężnych, którą nabywca obowiązany jest zapłacić sprzedawcy za towar lub usługę /art. 1 /.
Upoważnienie zawarte w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /Dz.U. 1988 nr 27 poz. 195 ze zm./ nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że ceny urzędowe ustala się na towary i usługi; przepis ten nie pozwala określać cen urzędowych dla konkretnych podmiotów prawnych.
Jeżeli zatem wydana na podstawie wspomnianego upoważnienia uchwała nr 95 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1990 r., podana w podstawie prawnej decyzji, przesądziła, że ceny urzędowe ustala się między innymi na spirytus surowy i rektyfikowany /par. 1 ust. 2/, to Minister Finansów władny był aktem generalnym jedynie przedmiotowo określić ceny na poszczególne rodzaje spirytusu. Nie ma przy tym przeszkód, aby zróżnicować cenę na spirytus przeznaczony do spożycia i spirytus stanowiący surowiec do wyrobu win i wódek, jak również na spirytus przeznaczony do wytwarzania leków, octu itp.
Ustawodawca jednak nie upoważnił Ministra Finansów do określania cen dla konkretnych jednostek gospodarczych, na przykład dla Przedsiębiorstwa Przemysłu Spirytusowego "P." w danym mieście czy też dla innych podmiotów. Jeżeli więc Minister Finansów nie może podmiotowo różnicować cen urzędowych w akcie generalnym, to tym bardziej nie ma podstaw prawnych do wszczynania indywidualnych spraw, o jakich mowa w art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej.
Więcej nawet, wszczynając sprawę z wniosku Antoniego P. "o ustalenie ceny zbytu spirytusu bez podatku obrotowego", Minister Finansów naruszył także art. 4 ust. 5 cytowanej ustawy o cenach, jednoznacznie stwierdzający, że podatek obrotowy powinien być w cenie urzędowej uwzględniony, jeżeli sprzedaż podlega obciążeniu tym podatkiem. O wliczeniu zatem podatku do ceny decydują przepisy prawa, a nie uznanie Ministra Finansów.
Wobec braku trybu prawnego do rozpatrywania tego typu wniosków, jaki zgłosił Antoni P., wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło bez podstawy prawnej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji Ministra Finansów na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
O kosztach postępowania postanowiono zgodnie z art. 208 Kpa.