Uzasadnienie
W dniu [...] kwietnia 1995 r. Urząd Skarbowy W. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego "B." sp. z o.o. w W., prowadzonego przez Bank [...] w W. SA. W okresie od dnia [...] maja do dnia [...] października 1995 r. Bank przekazał na rachunek organu egzekucyjnego kwotę 572.409,63 zł.
M. M. i B. W. złożyli do Urzędu Skarbowego W. pismo z dnia [...] czerwca 2001 r. zatytułowane "skarga na czynność zajęcia przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego Nr: [...], [...], [...], [...], [...]. Skarżący, określający się jako "wierzyciele zobowiązań B. Sp. z o.o. z tytułu należności za pracę..." wnieśli o "zwrot - przez Bank [...] w W. SA do organu egzekucyjnego wpłaconych – łącznie kwoty 573.034,66 zł". Skarżący wskazali na wady tytułów wykonawczych, a także zarzucili organowi egzekucyjnemu i bankowi dokonanie rozszerzającej wykładni art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.).
Zdaniem Skarżących przepis ten, z uwzględnieniem treści zmieniających się przepisów Prawa bankowego, nie pozwala Bankowi na przekazywanie organowi egzekucyjnemu kwot innych np. niższych niż kwota zobowiązania wskazana w tytule wykonawczym stanowiącym podstawę zajęcia rachunku. Stawiają zarzut naruszenia art. 3 ww. ustawy, nie uzasadniając go jednak. Skarżący powołują się na wyrok Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 1999 r. sygn.akt [...] rozstrzygający kwestię "nieważnego przelewu pomiędzy" pomiędzy powodem B. sp. z o.o. w W. a pozwanym Skarbem Państwa Urzędem Skarbowym W. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...], opartym na art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oddalił skargę. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący błędnie interpretują przepisy art. 80 i 81 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zdaniem organu egzekucyjnego, na podstawie tych przepisów bank zobowiązany jest przekazywać niezwłocznie i w każdej kwocie środki z zajętego rachunku do kwoty wynikającej z zajęcia. Powołał wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] grudnia 1999 r. sygn.akt [...], którym oddalono powództwo Skarżących skierowane przeciwko Skarbowi Państwa i Bankowi [...] SA w W. Sąd podzielił tu stanowisko organu egzekucyjnego co do interpretacji i stosowania art. 80 i 81 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Organ egzekucyjny stwierdził także, iż "nie rozpatruje z powodów formalnych zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego wniesionych przez Skarżących w piśmie z dnia [...].06.2001 r., bowiem nie są one skargą na czynność egzekucyjną. Prawo wnoszenia zarzutów przysługuje tylko zobowiązanemu".
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucają organowi I instancji błędną wykładnię art. 80 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i "zaprzeczenie istnienia" art. 23 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.), z którego wynika, że pierwszeństwo zaspokojenia zobowiązań podatkowych nie ma zastosowania do wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę. Ich zdaniem organ egzekucyjny uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Opierając się na braku zmian art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżniają pojęcia "na poczet" i "na pokrycie" użyte w jej treści. Bank wpłacając pieniądze "na poczet" egzekwowanej należności bezprawnie pozbawił B. sp. z o.o. środków na wypłaty bieżących wynagrodzeń za pracę, uniemożliwiając rozporządzanie nimi stosownie do art. 81 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Wywodzą, że skoro B. sp. z o.o. na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 1999 r. odzyskała "kwotę wpłaconą przez bank w czasie zajęcia rachunku bankowego w wysokości nie przewidzianej w ustawie", to nie jest możliwe "wpłacenie zaliczek na poczet". Powołują się na pisma Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 1995 r, [...] października 1996 r. i [...] stycznia 1997 r. dotyczące odmowy zwolnienia wierzytelności spod egzekucji.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu egzekucyjnego. Jego zdaniem zakres zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje kwoty wystarczające na zaspokojenie egzekwowanej należności. W przypadku, gdy kwota na rachunku nie wystarcza na pokrycie należności, zajęcie obejmuje także kwoty wpłacone na rachunek już po jego dokonaniu. Stosownie do art. 81 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wypłata wynagrodzenia za pracę następuje bez zgody organu egzekucyjnego, po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dokumentu.
Dyrektor Izby Skarbowej podkreśla, że prawidłowość postępowania egzekucyjnego i czynności egzekucyjnych dokonanych na podstawie tytułów wykonawczych [...] była wielokrotnie kontrolowana w postępowaniu odwoławczym i skargowym. Odwołuje się do wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] grudnia 1999 r. i w rezultacie stwierdza "brak podstaw prawnych do uznania skargi stron za słuszną".
Skarżący złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Ponownie zarzucają organom obu instancji uchylenie się od merytorycznego rozpatrzenia ich skargi. Podnoszą obowiązywanie w toku egzekucji zasady pierwszeństwa zaspokojenia należności, określonej w art. 23 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, obowiązującej w dacie dokonania zajęcia. Na poparcie swego stanowiska przywołują art. 80 § 1 pkt 1 i art. 81 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; pismo Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2000 r. [...] i orzeczenie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 1999 r. sygn.akt [...].
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Za bezzasadny uznał również zarzut naruszenia art. 23 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Przepis ten dotyczył bowiem przysługującego Skarbowi Państwa ustawowego prawa zastawu i nie miał zastosowania w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawę przejął do rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który zważył, co następuje:
Stosownie do art. 134 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zaskarżone postanowienie należało uchylić, aczkolwiek z powodów innych niż wskazane przez Skarżących.
Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. wydane zostało na podstawie art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nakazującym w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie stosowanie przepisów tego kodeksu.
Przepis art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że umarza się postępowanie, które z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Jedynym rozstrzygnięciem, jakie może zapaść na podstawie tego przepisu jest umorzenie postępowania. Tymczasem organ egzekucyjny, po rozpatrzeniu skargi na czynność egzekucyjną, postanowił "oddalić skargę".
Istnieje więc oczywista sprzeczność między rozstrzygnięciem organu I instancji, a treścią przepisu prawa, na podstawie którego zostało ono dokonane.
Sformułowanie "oddala skargę" wskazuje na merytoryczną ocenę skargi na dokonaną czynność egzekucyjną tj. zajęcie rachunku bankowego. Jest ono przewidziane w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, normującym właśnie zasady wnoszenia skarg na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego i egzekutora, a także rozpatrywania i zaskarżania wydanych w tym przedmiocie postanowień. Zgodnie z art. 54 § 5 ww. ustawy na postanowienie o oddaleniu skargi służy zażalenie.
W uzasadnieniach postanowień organów obu instancji odniesiono się do zarzutów podniesionych przez Skarżących, a Dyrektor Izby Skarbowej wręcz stwierdził: "brak jest podstaw do uznania skargi stron za słuszną...".
Zarówno sentencja postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, jak i jego uzasadnienie jednoznacznie świadczą o podjęciu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy – zasadności skargi na czynność egzekucyjną.
Przepis art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego wyklucza merytoryczną ocenę zasadności żądań strony. Umarzając postępowanie, organ obowiązany jest wskazać przesłanki czyniące je bezprzedmiotowym. Bezzasadność wniosku strony – nawet oczywista do przesłanek tych nie należy, a to właśnie starały się wykazać organy obu instancji podejmując polemikę z zarzutami skargi na czynność egzekucyjną.
W uzasadnieniu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego zamieszczono również stwierdzenie, że pismo Skarżących z dnia [..] czerwca 2001 r. nie jest skargą na czynności egzekucyjne, ponieważ prawo składania takich skarg służy tylko zobowiązanym, a zatem zarzuty w nim podniesione nie są rozpatrywane ze względów formalnych. Nie usuwa ono jednak sprzeczności między podjętym rozstrzygnięciem, a przepisem prawa na jakim je oparto. Wskazuje natomiast dodatkowo sprzeczność w tym zakresie sentencji postanowienia z jego uzasadnieniem.
W rezultacie powyższego nie jest nawet możliwe stwierdzenie, czy zamiarem organu egzekucyjnego było oddalenie skargi na czynności egzekucyjne jako nieuzasadnionej, czy też umorzenie postępowania z powodu jego niedopuszczalności z przyczyn podmiotowych tj. dotyczących Skarżących.
Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną powinno zapaść z uwzględnieniem tego, że w oparciu o art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego można jedynie umorzyć postępowanie, wskazując przyczyny jego bezprzedmiotowości, natomiast orzeczenie do istoty sprawy wymaga oparcia się na przepisie prawa pozwalającym na takie rozstrzygnięcie – w tym przypadku art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692) należało orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.