Uzasadnienie
Zygmunt O., zamieszkały w B.P., pismem z dnia 18 lipca 1991 r. zwrócił się do właściwego urzędu celnego o zwrot cła i podatku obrotowego, zapłaconego w cenie kupna samochodu marki "Trabant", przystosowanego dla inwalidów. Do pisma wnioskodawca dołączył fotokopię orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 25 lipca 1990 r., z którego wynika, że jest inwalidą pierwszej grupy ze schorzeniami narządu ruchu, oraz fakturę zakupu samochodu z dnia 15 lutego 1991 r. Faktura została wystawiona przez PHU "I.-T." w J.G. i znajduje się w niej informacja, że sprzedający jest "płatnikiem" podatku obrotowego. W razie zwolnienia sprzedanego samochodu z opłaty celnej i podatku obrotowego sprzedawca kwotę tę zwróci kupującemu.
W aktach sprawy znajduje się decyzja dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia 4 października 1991 r., odmawiająca zwolnienia od cła samochodu marki "Trabant", gdyż samochód został nabyty w Polsce w PHU "I.-T.", które dokonało obrotu towarowego z zagranicą we własnym imieniu i na własny rachunek.
Z podobnych powodów odmówił zwrotu podatku obrotowego w nie określonej wysokości, zapłaconego w cenie kupna samochodu marki "Trabant", Urząd Skarbowy w P. decyzją z dnia 17 października 1991 r. W decyzji powołano się ponadto na rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 marca 1990 r. w sprawie opodatkowania podatkiem obrotowym niektórych towarów sprowadzonych przez osoby fizyczne lub nadesłanych tym osobom z zagranicy /Dz.U. nr 20 poz. 122/.
W odwołaniu od tej decyzji Zygmunt O. zarzucił, że z par. 2 ust. 2 rozporządzenia powołanego w decyzji organu podatkowego wynika "dość wyraźnie i bezspornie", iż jest zwolniony od obowiązku zapłaty podatku obrotowego, oraz poinformował, że w kwietniu 1988 r. złożył wniosek o przydział należnego mu samochodu inwalidzkiego przez Wydział Zdrowia Urzędu Wojewódzkiego w S. W styczniu 1991 r. Urząd ten poinformował go, że samochody inwalidzkie marki "Trabant" rozprowadza Przedsiębiorstwo "I.-T." w J.G. Pismo to potraktował jako "przydział" i w dniu 15 lutego 1991 r. zakupił samochód. Odwołujący się nadmienił także, że w fakturze wystawionej przez sprzedawcę znajduje się klauzula o opłacanym podatku obrotowym, a z treści pieczątki wystawcy nie wynika, aby było to przedsiębiorstwo prywatne.
Izba Skarbowa w S. decyzją z dnia 17 grudnia 1991 r. nr ISI-2/732/75/91 utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, w jakich sytuacjach miało zastosowanie zwolnienie od podatku obrotowego przewidziane w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 19 marca 1990 r., i poinformował, że gdyby odwołujący się otrzymał przydział samochodu inwalidzkiego z Wydziału Zdrowia, to wtedy miałby możność zakupu takiego samochodu w Przedsiębiorstwie Techniczno-Handlowym Motoryzacji "Polmozbyt" po cenie nie zawierającej podatku obrotowego, zgodnie z przepisami zarządzenia nr 4 Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1991 r. w sprawie zaniechania ustalania zobowiązań podatkowych w podatku obrotowym w związku ze sprzedażą niektórych samochodów osobowych /Dz. Urz. Min. Fin. Nr 1 poz. 2/, uchwały nr 179 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1989 r. w sprawie sprzedaży samochodów osobowych objętych obowiązkowym pośrednictwem w obrocie /Mon. Pol. Nr 44 poz. 351/ i zarządzenia nr 1 Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia 22 stycznia 1990 r. w sprawie wyznaczenia jednostek obowiązkowo pośredniczących w obrocie samochodami osobowymi /Dz. Urz. Min. Rynku Wewn. Nr 1 poz. 3/.
Skargę na tę decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zygmunt O., zarzucając, że od jego samochodu został pobrany podatek, "a nie powinien". Jednocześnie skarżący nadmienił, że "jeżeli ponosi ktoś winę, że nastąpiło tu ominięcie prawa, to tylko władze z Wydziału Zdrowia Urz. Wojewódzkiego w S. Tylko oni mogli wprowadzić mnie w błąd, wysyłając to pismo, które potraktowałem jako przydział".
Izba Skarbowa w S. w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 175 par. 1 Kpa, jeżeli obliczenie i pobranie podatku odbywa się za pośrednictwem płatnika, a podatnik kwestionuje obliczenie bądź istnienie obowiązku podatkowego, może on w terminie jednego miesiąca od dnia pobrania podatku przez płatnika wystąpić do organu podatkowego z żądaniem sprostowania obliczenia podatku bądź uznania nieistnienia obowiązku podatkowego oraz o zwrot niesłusznie pobranej kwoty. Od decyzji organu podatkowego przysługuje odwołanie. Zgodnie zaś z art. 1 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku obrotowym /Dz.U. 1983 nr 43 poz. 191 ze zm./ w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 28 grudnia 1989 r. /Dz.U. nr 74 poz. 443 - art. 2/ opodatkowaniu podatkiem obrotowym podlegała działalność wytwórcza, usługowa lub handlowa, wykonywana na terenie Polski przez osoby fizyczne, nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej osoby prawne i inne jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, a także towary sprowadzone przez osoby fizyczne lub nadesłane tym osobom z zagranicy. Na osobach wymienionych w powołanych przepisach ciążył obowiązek podatkowy i były one w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ podatnikami w podatku obrotowym. Zgodnie zaś z art. 11 a ust. 1 cytowanej ustawy o podatku obrotowym w brzmieniu nadanym przez nowelizację z dnia, 28 grudnia 1989 r. płatnikami, to jest jednostkami zobowiązanymi do obliczenia podatku obrotowego od towarów sprowadzonych przez osoby fizyczne lub nadesłanych tym osobom z zagranicy, pobrania tego podatku i do wpłacenia go na właściwy rachunek, ustanowione zostały urzędy celne.
W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że skarżący nabył samochód marki "Trabant" w kraju od jednostki krajowej i w dodatku nie będącej obowiązkowym pośrednikiem w obrocie samochodami osobowymi. Tym samym skarżący nie mógł skorzystać z możliwości przewidzianej w zarządzeniu nr 4 Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1991 r. w sprawie zaniechania ustalania zobowiązań podatkowych w podatku obrotowym w związku ze sprzedażą niektórych samochodów osobowych /Dz.Urz. MF nr 1 poz. 2/. Upatruje on jednak swoje uprawnienia do zwolnienia od podatku w par. 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 marca 1990 r. w sprawie opodatkowania podatkiem obrotowym niektórych towarów sprowadzonych przez osoby fizyczne lub nadesłanych tym osobom z zagranicy /Dz.U. nr 20 poz. 122 ze zm./. Zwolnienie to w ogóle nie miało do niego zastosowania, gdyż w świetle powołanych wyżej art. 1 ust. 1 i 5 cytowanej ustawy o podatku obrotowym nie był on podatnikiem w podatku obrotowym.
W niniejszej sprawie podatnikiem w podatku obrotowym, a nie tylko jego płatnikiem /wbrew adnotacji na fakturze nr 0037/91 z dnia 15 lutego 1991 r./ było PHU "I.-T." w J.G. Skoro więc skarżący nie był podatnikiem w podatku obrotowym, to nie mógł w trybie art. 175 Kpa (...) domagać się uznania nieistnienia obowiązku podatkowego w tym podatku i zwrotu pobranej kwoty. Innymi słowy, nie mógł być stroną postępowania /art. 28 Kpa/ w postępowaniu o uznanie nieistnienia obowiązku podatkowego. Organy podatkowe orzekające w sprawie trafnie wychwyciły tę okoliczność, lecz nie wyciągnęły z niej właściwych konsekwencji, gdyż w takich sytuacjach, gdy wnioskodawca /odwołujący się/ nie mógł być stroną postępowania w trybie art. 175 Kpa, należało postępowanie w drodze decyzji umorzyć jako bezprzedmiotowe /art. 105 par. 1 Kpa/, dając wyraz temu, z jakich przyczyn postępowanie zostało umorzone, w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Sygnalizowane uchybienia jednak nie miały wpływu na wynik sprawy. Z tych względów stosownie do art. 207 par. 5 Kpa orzeczono jak w sentencji.
Należało jedynie nadmienić, że zarządzenie nr 1 Ministra Rynku Wewnętrznego, na które powołują się organy podatkowe, z dnia 1 stycznia 1991 r. zostało zastąpione zarządzeniem nr 2 Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia 10 stycznia 1991 r. w sprawie jednostek obowiązkowo pośredniczących w obrocie samochodami /Dz.Urz. MRW nr 1 poz. 1/; sygnalizowane uchybienie nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy.