Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą)z 10 maja 2001 r., sygn. akt III SA 2066/99

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 16 kwietnia 1999 r. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd nałożyła karę pieniężną w wysokości 350.000 zł na spółkę VII Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego S.A., z powodu nie wykonywania obowiązków określonych w art. 81 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi /Dz.U. nr 118 poz. 754 ze zm./.

W uzasadnieniu Komisja stwierdziła, że w dniach 20 i 25 sierpnia 1997 r. Spółka przekazała raporty bieżące informujące, że w tychże dniach sprzedała bankowi w Bazylei /SBC/ 80.000 i 120.000 Powszechnych Świadectw Udziałowych za łączną kwotę 9,2 mln USD. Średnia cena jednego świadectwa wynosiła wówczas około 174 PLN. W raportach bieżących nie podano, że transakcja sprzedaży nie ma charakteru ostatecznego. Nie podano również, że Spółka otrzymała jedynie zaliczkę w wysokości 8 procent wartości transakcji, a sama transakcja mogła zostać przez kontrahenta "odwrócona" w ciągu roku od jej zawarcia.

Komisja zauważyła nadto, że w informacji dodatkowej do raportu za III kwartał 1997 r., przekazanej dnia 14 listopada 1997 r., Spółka przedstawiła kwotę 5.489.000 PLN, jako zrealizowany zysk ze sprzedaży wspomnianych 200.000 świadectw. Treść informacji dodatkowej do raportu za III kwartał 1997 r. mogła więc wprowadzić w błąd inwestorów, podejmujących decyzje na rynku papierów wartościowych.

Komisja stwierdziła, że dnia 31 grudnia 1997 r. Spółka dokonała korekty księgowań, przenosząc kwotę 5.489.000 PLN na przychody przyszłych okresów. Spółka utworzyła też rezerwę w kwocie 1.964.000 PLN na stratę z tytułu wykonania przez Bank w Bazylei opcji odsprzedaży świadectw Spółce. Tymczasem w komentarzu do raportu za IV kwartał 1997 r., przekazanym do publicznej wiadomości dnia 16 lutego 1998 r., Spółka poinformowała, że w sierpniu 1997 r. zaksięgowała zysk w kwocie 5.489.000 PLN.

Wreszcie w raporcie z dnia 23 stycznia 1998 r. Spółka poinformowała, że Bank w Bazylei przeniósł z powrotem na Spółkę własność wszystkich 200.000 świadectw, a tym samym nie spłacił pozostałych zobowiązań /3.659.577,32 + 5.568.235,99 USD/. Wygasły wszelkie zobowiązania i roszczenia stron z umów sprzedaży świadectw.

W oparciu o powyższe ustalenia Komisja doszła do wniosku, że Spółka naruszyła obowiązki informacyjne w raportach bieżących, gdyż zgodnie z par. 2 zarządzenia Przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych z dnia 1 kwietnia 1997 r. w sprawie rodzaju, formy i terminów przekazywania informacji bieżących i okresowych przez emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu /M.P. nr 21 poz. 213/, zobowiązana była do przekazywania informacji o wszelkich zdarzeniach, które mogłyby w sposób znaczący wpłynąć na cenę lub wartość papieru wartościowego. Komisja uznała, że kwestia dodatkowych warunków umowy sprzedaży, przemilczanych w raportach bieżących, stanowiła niezwykle istotny element zawartych umów.

Spółka po zapoznaniu się z decyzją, wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy na podstawie art. 127 par. 3 Kpa. Zarzuciła naruszenie art. 107 Kpa, między innymi poprzez niepodanie w którym momencie obowiązek informacyjny został naruszony i w którym momencie się zakończył. Zarzuciła także, że w chwili rzekomego naruszenia obowiązku informacyjnego ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. jeszcze nie obowiązywała. W konsekwencji, według wnioskodawcy, nie istniał ustawowy obowiązek informowania Komisji.

Decyzją z dnia 2 lipca 1999 r. wydaną w trybie art. 138 par. 1 pkt 1 w związku z art. 127 par. 3 Kpa Komisja Papierów Wartościowych i Giełd utrzymała w mocy swoją decyzję z dnia 16 kwietnia 1999 r. Powołała się na art. 189 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, według którego do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy tej ustawy. Nie podzieliła poglądu, jakoby w sprawie naruszono art. 107 Kpa. Odnosząc się do niektórych pism Spółki, zgłoszonych w toku postępowania, Komisja zwróciła między innymi uwagę, że:

a/ w raporcie audytora, zawartym w piśmie z dnia 11 lutego 1998 r., audytor wypowiedział się na temat księgowania transakcji i również - podobnie jak Komisja - zwrócił uwagę, że zysk ze sprzedaży świadectw był zyskiem warunkowym i nie powinien zostać uznany w rachunku zysków i strat do czasu wygaśnięcia opcji odsprzedaży;

b/ jakkolwiek umowy zawarte przez Spółkę nie miały charakteru "znaczących" w rozumieniu zarządzenia Przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych z dnia 1 kwietnia 1997 r., to skoro Spółka sama uznała fakty zawarcia tych umów za istotne, informując o nich w raportach bieżących, to powinna przekazać te informacje rzetelnie i wyczerpująco.

Spółka Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny imienia Kazimierza Wielkiego wniosła skargę na decyzję Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, zarzucając naruszenie art. 107 par. 3 Kpa oraz art. 81 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. W szczególności zarzuciła niespójność uzasadnienia zaskarżonej decyzji, z którego miało wynikać, iż Fundusz "nie wykonał obowiązków, przekazując w raportach bieżących niepełne informacje, a przez to nie dopełnił obowiązku pełnego i rzetelnego informowania inwestorów o sytuacji Funduszu". Ponowiła zarzut, że w chwili wykonywania obowiązków informacyjnych obowiązywała jeszcze ustawa z dnia 22 marca 1991 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych.

Skarżąca Spółka podniosła następnie, że Komisja nie podniosła następnie, że Komisja nie powołała przepisów zarządzenia Przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych z dnia 1 kwietnia 1997 r., a zatem nie sposób stwierdzić, jakie przepisy tego zarządzenia zostały naruszone. Zdaniem Spółki, przepisem wykonawczym do powołanego przez Komisję art. 81 ust. 1 pkt 3 ustawy o publicznym obrocie papierami wartościowymi jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie rodzaju, formy i zakresu informacji bieżących i okresowych oraz terminów ich przekazywania przez emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu /Dz.U. nr 163 poz. 1160/. W świetle par. 4 ust. 1 pkt 1 i par. 2 ust. 1 pkt 36 tego rozporządzenia Spółka nie miała obowiązku przekazania raportu o zbyciu lub nabyciu aktywów, bo aktywa te nie były aktywami znacznej wartości.

Kolejnym zarzutem skarżącej było twierdzenie, że z opinii Departamentu Prawnego Komisji wynika, iż nie istniał obowiązek przekazywania raportu bieżącego na temat spornych transakcji. Nieomówienie pisma Departamentu Prawnego w zaskarżonej decyzji było - zdaniem skarżącej - naruszeniem art. 107 par. 3 Kpa i art. 80 Kpa. Poza tym skarżąca zarzuciła, że Komisja nie dokonała ustaleń na temat upływu naruszenia obowiązków informacyjnych na giełdową cenę akcji Funduszu. Według skarżącej w drugiej połowie 1997 r. miał miejsce ogólny trend wzrostowy kursów akcji wszystkich Narodowych Funduszy Inwestycyjnych.

Komisja Papierów Wartościowych i Giełd wniosła o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Biorąc pod uwagę, że zarzucone Spółce uchybienia miały miejsce między innymi w dniach 20 i 25 sierpnia 1997 r. /przekazanie raportów bieżących/ oraz dnia 14 listopada 1997 r. /przekazanie informacji dodatkowej do raportu za III kwartał 1997 r./, stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, że Spółka naruszyła obowiązki określone w ustawie, która weszła w życie dnia 4 stycznia 1998 r. /art. 192 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi - Dz.U. nr 118 poz. 754/, stanowiło nieporozumienie. Wbrew poglądowi Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, podstawy do takiego stwierdzenia nie dawał jej art. 189 ust. 1 tej ustawy. Zawarte we wspomnianym przepisie polecenie stosowania przepisów nowej ustawy do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia jej w życie może odnosić się wyłącznie do przepisów o charakterze proceduralnym. Nie sposób przyjąć, aby przepis ten pozwalał stosować materialnoprawne przepisy w odniesieniu do czynności dokonanych przed ich wejściem w życie. Naruszałoby to zasadę lex retro non agit.

Wspomniany błąd Komisji nie uzasadniał jednak uchylania zaskarżonej decyzji, gdyż nie miał wpływu na wynik sprawy. W 1997 r. nie obowiązywała wprawdzie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, jednakże istniały obowiązki, których naruszenie zarzucała Komisja Spółce. Wynikały one z ustawy z dnia 22 marca 1991 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych /Dz.U. 1994 nr 58 poz. 239 ze zm./.

W szczególności art. 52 par. 2 tej ustawy nakazywał emitentowi papierów wartościowych przekazywać Komisji bieżące i okresowe informacje, których rodzaj, formę oraz terminy określić miał przewodniczący Komisji. Przepis ten był więc odpowiednikiem powołanego przez Komisję art. 81 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 późniejszej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Również sankcja za naruszenie obowiązków była identyczna, jeśli uwzględni się denominację /por. art. 52b par. 1 ustawy z dnia 22 marca 1991 r. oraz art. 85 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r./.

W 1997 r. obowiązywało zarządzenie Przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych z dnia 1 kwietnia 1997 r. w sprawie rodzaju, formy i terminów przekazywania informacji bieżących i okresowych przez emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu /M.P. nr 21 poz. 213/, wydane na podstawie art. 52 par. 2 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych z dnia 22 marca 1991 r. Par. 2 tego zarządzenia zobowiązywał emitenta do informowania w raportach bieżących o wszelkich zdarzeniach /podkreślenie Sądu/, które mogłyby w sposób znaczący wpłynąć na cenę lub wartość papieru wartościowego.

Skoro Spółka w raportach z dnia 20 i art. 25 sierpnia 1997 r. zamieściła informację o sprzedaży Powszechnych Świadectw Udziałowych, to znaczy, że uznała, iż zdarzenie to mogłoby wpłynąć na cenę lub wartość emitowanych przez nią papierów wartościowych. Przemilczając fakt możliwości odstąpienia od umowy przez SBC oraz fakt otrzymania zaledwie 8 procent uzgodnionej ceny, Spółka zniekształciła informację, sugerując, że zysk ze sprzedaży został już zrealizowany. Tym samym jej raport nie informował o "wszelkich zdarzeniach", jak tego wymagał par. 2 wymienionego wyżej zarządzenia. Dotyczy to także informacji okresowej za III i IV kwartał 1997 r. Oznacza to, że Spółka naruszyła obowiązki wynikające z art. 52 par. 2 ustawy z dnia 22 marca 1991 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (...) oraz że zasadnie wymierzono jej karę pieniężną, której wysokość mieściła się w granicach zakreślonych przez art. 52b par. 1 tej ustawy.

Przechodząc do innych zarzutów skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie są one zasadne.

W szczególności:

1. Komisja - wbrew zarzutom skarżącej - wskazała moment naruszenia obowiązków informacyjnych. Momentem tym były podane wyżej daty przekazania raportów bieżących z 20 i 25 sierpnia 1997 r. oraz informacji dodatkowej do raportu za trzeci i czwarty kwartał 1997 r.
2. Uzasadnienie Komisji - jakkolwiek zawierające błędy stylistyczne i używające pojęć obcych językowi polskiemu /np. "odwrócenie umowy"/ - nie było niespójne. Nie sposób doszukać się w decyzji sugerowanych przez skarżącą stwierdzeń, że Fundusz "nie poinformował o sprzedaży, a jednocześnie poinformował wadliwie". Z treści uzasadnienia decyzji wynikało jasno, że istota zarzutu polegała na tym, iż skoro już Fundusz informował o sprzedaży Powszechnych Świadectw Udziałowych, to powinien przekazać informacje pełne.
3. Nie ma znaczenia okoliczność, że aktywa nie były aktywami znacznej wartości. Zarzut Komisji nie dotyczył naruszenia par. 2 pkt 1 zarządzenia Przewodniczącego KPW z dnia 1 kwietnia 1997 r., ale naruszenia zdania pierwszego par. 2 /"informacje o wszelkich zdarzeniach, które (...)"/. Jak już wyżej zauważył Sąd, sama Spółka uznała sprzedaż świadectw za zdarzenie mogące wpłynąć na cenę lub wartość przepisu wartościowego. W przeciwnym razie nie informowałaby o sprzedaży w raporcie bieżącym.
4. Z przyczyn podanych między innymi w pkt 3 nie zachodziła potrzeba badań wpływu naruszenia obowiązków informacyjnych na giełdową cenę akcji Funduszu. Przede wszystkim jednak par. 2 zarządzenia dotyczyły zdarzeń, które mogłyby /podkreślenie Sądu/ wpłynąć na cenę lub wartość papieru wartościowego. Chodziło zatem o wpływ potencjalny, a nie faktyczny. Z punktu widzenia rynku papierów wartościowych różnica między uzyskaniem a nie uzyskaniem przez emitenta kwoty rzędu 5,5 mln PLN jest okolicznością, która mogła mieć wpływ na cenę emitowanych papierów.
5. Przepisy zarządzenia Przewodniczącego KPW z dnia 1 kwietnia 1997 r. zostały powołane w decyzji z dnia 16 kwietnia 1999 r. a zatem ich wymienienie w decyzji utrzymującej w mocy wspomnianą wyżej decyzję nie ma istotnego znaczenia.
6. W rozpatrywanej sprawie nie mogły mieć zastosowania przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie rodzaju, formy i zakresu informacji (...) /Dz.U. nr 163 poz. 1160/, gdyż sprawa dotyczyła zdarzeń z 1997 r.
7. Znajdujące się w aktach pismo Dyrektora Departamentu Prawnego KPW /karta 307/ z dnia 20 lipca 1998 r., adresowane do Dyrektora Departamentu Spółek Publicznych i Finansów KPW nie stanowiło dowodu w sprawie - jak błędnie wywodziła skarżąca - lecz zawierało opinię prawną /nawiasem mówiąc opinia nie była kategoryczna/. Tego rodzaju dokument nie musiał być omawiany w uzasadnieniu decyzji w związku z czym zarzut naruszenia art. 107 par. 3 Kpa był chybiony.

Mając na uwadze, że wszystkie zarzuty skargi okazały się bezzasadne, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.