Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 26 października 1994 r., III SA 252/94

Teza

Skoro rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego podatników osiągających przychody z tytułu nowo uruchomionej działalności gospodarczej /Dz.U. nr 35 poz. 203 ze zm./, ani też inne akty prawne dotyczące prawa podatkowego nie definiują pojęcia handlu, zgodnie z ogólnymi regułami wykładni przyjąć należy, że ustawodawca posługuje się tym pojęciem w znaczeniu potocznym.

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

P. K. i Z. G. działając w spółce cywilnej, której przedmiotem działalności był handel artykułami spożywczymi i przemysłowymi, złożyli wniosek o zwolnienie spółki od podatków na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 maja 1990 r. w sprawie zwolnienia od podatków obrotowego i dochodowego podatników osiągających przychody z niektórych rodzajów nowo uruchomionej działalności gospodarczej. Zawiadomiono jednocześnie organ podatkowy, że Spółka będzie sprzedawała artykuły pochodzenia zagranicznego, stanowiące własność Przedsiębiorstwa "P.", z którym zawarła umowę konsygnacyjną.

Urząd Skarbowy decyzją z 12.9.1990 r. zwolnił Spółkę na podstawie przepisów powołanego rozporządzenia z 1990 r. od podatków w okresie od 3.8.1990 r. do 2.9.1991 r.

Izba Skarbowa decyzją z 30.1.1991 r., wydaną na podstawie art. 156 par. 1 Kpa stwierdziła nieważność wymienionej wyżej decyzji Urzędu Skarbowego, gdyż - jak podano w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia - prowadzone przez spółkę pośrednictwo w zakresie sprzedaży towarów, nie będących jej własnością, nie jest wymienione w par. 1 pkt 1 i 2 cytowanego rozporządzenia Ministra Finansów i nie podlega zwolnieniu od podatków.

W odwołaniu od tej decyzji zarzucono, że wbrew poglądowi organu I instancji - pojęcie "handel", o którym mowa w par. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia z 1990 r., obejmuje także pośredniczenie przy sprzedaży towarów. Z treści przepisów omawianego rozporządzenia nie wynika bowiem, aby warunkiem prowadzenia handlu była własność wprowadzanych do obrotu towarów. Świadczy to, zdaniem odwołujących się, że słowo "handel" zostało użyte w par. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia w znaczeniu potocznym i powinno być rozumiane jako zawieranie umów sprzedaży, bez względu na to, kto jest właścicielem towaru. Tak też pojęcie "handel" określa Słownik Wyrazów Obcych.

Minister Finansów decyzją wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując w całości jej podstawę faktyczną i prawną.

W skardze do sądu ponowiono zarzuty zawarte w odwołaniu, a ponadto podano, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do twierdzeń skarżących, które podniesiono w odwołaniu, a w szczególności nie wyjaśnił dlaczego i na jakiej podstawie dokonał zawężającej wykładni pojęcia "handel" i przyjął, że jest to sprzedaż własnych towarów.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna nie znalazła podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Jedną z ogólnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych /art. 16 par. 1 Kpa/. Celem tej zasady jest ochrona porządku prawnego oraz nabytych przez stronę praw. Z tych przyczyn możliwość wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych, będąca wyjątkiem od zasady ich trwałości, została w Kodeksie postępowania administracyjnego uregulowana w sposób szczegółowy przez wyczerpujące wymienienie trybów postępowania i stanów faktycznych, w których mogą być one uchylone, zmienione bądź też powinno nastąpić stwierdzenie ich nieważności. Taka ustawowa regulacja prawna chroni stronę przed dowolnością postępowania administracji i daje gwarancję właściwej ochrony jej interesów. Z powyższych uwag wynika, że postępowania, w wyniku których może dojść do wzruszenia decyzji ostatecznych powinny być prowadzone ze szczególną rozwagą i wnikliwością, czego wymaga nie tylko powołana wyżej zasada trwałości decyzji, ale również treść art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa. Analiza akt wskazuje, że organ naczelny przeprowadził postępowanie w sposób naruszający wymienione wyżej zasady.

Z treści decyzji organów obu instancji wynika, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego było przyjęcie, że handlem w rozumieniu par. 1 pkt 1 i 2 cytowanego rozporządzenia z 1990 r. jest wyłącznie kupno i sprzedaż towarów we własnym imieniu i na własny rachunek. Pogląd ten jednak - jako nie posiadający dostatecznego uzasadnienia prawnego - uznać należy za dowolny. Stwierdzić należy przede wszystkim, że ani cytowane rozporządzenie z 1990 r., ani też inne akty prawne dotyczące prawa podatkowego nie definiują pojęcia handlu. W tym stanie rzeczy, zgodnie z ogólnymi regułami wykładni, przyjąć należy, że ustawodawca posługuje się tym pojęciem, na co słusznie zwracali uwagę skarżący, w znaczeniu potocznym. I tak "Słownik języka polskiego" /PWN Warszawa 1982, str. 723/, zawierający współczesne słownictwo typu ogólnego i specjalistycznego, określa "handel" jako "zorganizowaną wymianę dóbr, obrót towarów polegający na kupnie i sprzedaży", a także jako "pośredniczenie między wytwórcami a spożywcami". Za takim rozumieniem pojęcia handlu" wypowiada się również klasyfikacja usług Głównego Urzędu Statystycznego, która do gałęzi usług w zakresie handlu zalicza, oprócz sprzedaży towarów, także pośrednictwo w zawieraniu umów sprzedaży /" Klasyfikacja usług GUS", Zeszyt Nr 57, Warszawa 1992, str. 34-36/.

Przeciwko poglądowi wyrażonemu w zaskarżonej decyzji przemawia także wykładnia celowościowa przepisów omawianego rozporządzenia z 1990 r. Ratio legis tego aktu prawnego polega bowiem na tym, aby skłonić wymienione w nim podmioty do uruchamiania - przy wykorzystaniu własnych środków finansowych - określonej działalności gospodarczej, co w konsekwencji miało przyczynić się do ożywienia gospodarczego kraju. Jeśli więc, jak to wynika z zawartej z "P." umowy konsygnacyjnej, skarżący zobowiązani byli do zorganizowania, prowadzenia i nadzorowania prowadzonego przez siebie punktu sprzedaży, a ponadto ponosili koszty związane ze sprzedażą towarów, zatrudnieniem personelu oraz utrzymaniem lokalu /par. 1 pkt 1 oraz par. 4 pkt 1 umowy/, co łączyło się ze znacznymi wydatkami, to oczywiste jest, że uruchamiając działalność gospodarczą w ramach zawartej umowy konsygnacyjnej - działali zgodnie z intencją i celem ustawodawcy.

W tym stanie rzeczy, skoro, jak to wynika z powyższych uwag, brak było podstaw do uznania, że decyzja Urzędu Skarbowego rażąco narusza prawo, to utrzymanie w mocy decyzji Izby Skarbowej było wadliwe i dlatego na mocy art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchylono zaskarżoną decyzję.