Uzasadnienie
Stanisława H. wystąpiła w dniu 25 marca 1999 r. z wnioskiem o umorzenie drugiej, trzeciej i czwartej raty podatku od nieruchomości, powołując się na nieuleczalne choroby, na które cierpi wraz z mężem oraz na trudną sytuację materialną, związaną z niskimi emeryturami obojga małżonków i koniecznością zakupu leków.
Decyzją z dnia 2 czerwca 1999 r. Prezydent Miasta R. odmówił "zaniechania poboru III i IV raty podatku od nieruchomości za 1999 r. w kwocie 200,40 zł". W uzasadnieniu podniósł, że skoro dnia 17 maja 1999 r. wnioskodawczyni zapłaciła drugą ratę podatku, to na dzień wydania decyzji nie istnieje zaległość podatkowa co do drugiej raty. W stosunku do pozostałych dwóch rat należało natomiast rozważyć instytucję zaniechania poboru podatku.
Badając sprawę pod tym kątem Prezydent Miasta R. ustalił, że wnioskodawczyni ma 72 lata, jest inwalidką II grupy, utrzymuje się z emerytury w kwocie 369,07 zł, choruje na nadciśnienie tętnicze i niewydolność wieńcową, a w lutym 1999 r. doznała złamania prawego przedramienia. Mąż zobowiązanej ma 83 lata, pobiera emeryturę w kwocie 681,51 zł, przebył udar mózgu, porusza się o kulach i wymaga opieki osób trzecich. Oboje małżonkowie przeznaczają około 200 zł miesięcznie na zakup leków. Mieszkają w drewnianym budynku o powierzchni 40 m2.
Prezydent Miasta R. uznał, że trudna sytuacja bytowa podatnika spowodowana niskimi, ale stałymi dochodami, sama przez się nie stanowi podstawy do zwolnienia z zapłaty podatku. Umorzenie lub zaniechanie poboru podatku uzasadnione jest - zdaniem organu I instancji - jedynie w wypadku wystąpienia czynników, na które podatnik nie miał wpływu.
Taka sytuacja - w przekonaniu Prezydenta - nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Prezydent podkreślił natomiast, że w 1998 r. umorzył już wnioskodawczyni dwie raty podatku. Dodał wreszcie, że problemy zdrowotne nie mogą skutkować umorzeniem ani zaniechaniem poboru podatku. Jako podstawę prawną decyzji powołał art. 22 par. 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 /Dz.U. nr 150 poz. 983/.
Wnioskodawczyni odwołała się od decyzji Prezydenta i zarzuciła, że nie zostały wzięte pod uwagę jej warunki materialne, natomiast oparto się na fakcie zapłaty przez nią dwóch rat podatku od nieruchomości.
Decyzją z dnia 15 września 1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, wyrażając pogląd, że art. 233 par. 3 pkt 1 Ordynacji podatkowej uprawniał je jedynie do oceny decyzji pod względem formalnym, bez możliwości wpływu na jej merytoryczną treść. Jednocześnie Kolegium podzieliło pogląd Prezydenta Miasta R., że fakt zapłaty przez podatniczkę I i II raty podatku od nieruchomości za 1999 r. uniemożliwił zastosowanie wobec niej instytucji umorzenia. Kolegium nie stwierdziło naruszenia przepisów prawa przez organ I instancji.
Stanisława H. wniosła skargę na decyzję Kolegium, akcentując, że powoływanie się przez organy obu instancji na fakt zapłaty przez nią dwóch rat podatku w 1999 r. jest "(...) nie na miejscu". Wniosła o umorzenie III i IV raty podatku za 1999 r. oraz podatku za lata następne.
Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd nie jest władny umarzać jakiejkolwiek raty podatku. Rola Sądu ogranicza się do zbadania, czy w sprawie o umorzenie podatku organy administracyjne nie naruszyły prawa /art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Badając sprawę pod tym kątem stwierdzić należy, że błędny jest pogląd Kolegium, jakoby art. 233 par. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ uprawniał je jedynie do oceny decyzji pod względem formalnym. Przepis ten nie pozwala wprawdzie Kolegium orzec co do istoty sprawy, ale nie oznacza to, że Kolegium nie bada sprawy merytorycznie. Wprost przeciwnie - Kolegium ma obowiązek zbadania między innymi czy nie zostało naruszone prawo materialne, a także, czy odmowa umorzenia podatku była zasadna w świetle materiału zebranego w sprawie. Poprzez ewentualne uchylenie decyzji Kolegium ma również wpływ na merytoryczną treść rozstrzygnięcia organu jednostki samorządu terytorialnego.
Skoro w sprawie rozpatrywanej Kolegium ograniczyło się do oceny decyzji pod względem formalnym, już z tej przyczyny decyzja Kolegium podlegała uchyleniu.
Błędny był także pogląd organów obu instancji, jakoby zapłacenie drugiej raty podatku od nieruchomości uniemożliwiało rozpoznanie wniosku podatniczki o umorzenie tej raty. Należy bowiem zwrócić uwagę, że wniosek Stanisławy H. w tym przedmiocie pochodził z dnia 25 marca 1999 r., kiedy to rata nie była jeszcze zapłacona. Zapłata nastąpiła dopiero 17 maja 1999 r., a zatem w toku wszczętego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że zapłata podatku po wszczęciu postępowania o zaniechanie jego poboru lub o umorzenie podatku nie zwalnia organu podatkowego od obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 1995 r. /III ARN 51/95 - OSNAPU 1996 nr 11 poz. 151/.
W świetle przytoczonych wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 powołanej wyżej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA. Wniosek podatniczki wymaga ponownego rozpoznania.