Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 14 listopada 1994 r., III SA 286/94

Teza

Art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ daje prawo podatnikom do ubiegania się na ich wniosek o rozłożenie zaległości podatkowych na raty. Jednak jest to decyzja uznaniowa organów podatkowych.

Sentencja

1. oddala skargę w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku obrotowym.

Uzasadnienie

Tadeusz i Barbara K. prowadząc działalność w zakresie produkcji nadkoli, w 1990 r. rozszerzyli działalność poprzez zawiązanie Spółki cywilnej "J.", która rozpoczęła działalność w branży poligraficznej.

30 grudnia 1992 r. Spółka zwróciła się z wnioskiem do Urzędu Skarbowego w P. o rozłożenie na raty zaległości w podatku obrotowym za 1992 r. Jako uzasadnienie podano trudną sytuację finansową firmy, na którą wpłynęły: przedłużający się cykl inwestycyjny, duże zakupy surowców, nieterminowe regulowanie zobowiązań przez dłużników oraz odejście niesolidnego wspólnika.

Decyzją z dnia 11 stycznia 1993 r. Urząd Skarbowy w P. odmówił rozłożenia na raty zaległości w podatku obrotowym ustalając, że za lata 1991-1992 wynoszą one 129.155.900 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że podatek obrotowy ma charakter cenotwórczy, jego odprowadzanie nie zmniejsza dochodów podatnika. Jego zaś zatrzymywanie świadczy o przeznaczeniu go poprzez podatnika na inne cele. Urząd stwierdził też, że analiza zachowania się podatnika świadczy o jego całkowitym braku zainteresowania regulacją zobowiązań podatkowych.

Od decyzji tej właściciele Firmy "J." złożyli 18 stycznia 1993 r. odwołanie do Izby Skarbowej w C. Podkreślili w nim, że Firma musi spłacać wszystkie zobowiązania byłego wspólnika oraz wskazali na podjęte starania o poprawę sytuacji Firmy: podjęcie rozmów z bankami i nowe umowy na sprzedaż swoich wyrobów.

W wyniku odwołania Izba Skarbowa, decyzją z dnia 2 marca 1993 r. uchyliła w całości zaskarżoną decyzję Urzędu Skarbowego i rozłożyła zaległość w podatku obrotowym za lata 1991-1992 na dwie raty: płatną do 31 marca 1993 r. i płatną do 31 maja 1993 r. W uzasadnieniu podano, że w świetle odwołania trudności płatnicze Firmy "J." wystąpiły przejściowo a rozłożenie zaległości w podatku obrotowym na raty przyczyni się do poprawy sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa i wywiązywania się w przyszłości z zobowiązań podatkowych.

W dniach 3 i 10 września Firma "J." złożyła w Urzędzie Skarbowym w P. dwa wnioski o rozłożenie na raty spłaty zaległości w podatkach za lata 1991-1993, nie precyzując, o jakie zaległości chodzi. W uzasadnieniu podano, że zła sytuacja finansowa Firmy spowodowana jest egzekucją komornika należności bankowych oraz ogólną sytuacją w kraju. Do wniosków dołączono liczne dokumenty w postaci: wariantów spłaty zadłużenia, zawartych umów i porozumień z wierzycielami i kontrahentami itp. W drugim wniosku przedstawiono Urzędowi Skarbowemu propozycję rozłożenia na 3 lata, począwszy od grudnia 1993 r. spłaty zaległości podatkowych Firmy.

Decyzją z dnia 13 października 1993 r. Urząd Skarbowy w P. odmówił rozłożenia na raty zaległości podatkowych Firmie "J." precyzując, że chodzi o zaległości podatku obrotowego za lata 1991-1993 w kwocie 155.883.900 zł oraz podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 1993 r. w kwocie 11.517.000 zł plus odsetki. W uzasadnieniu Urząd Skarbowy w P. stwierdził, że załączone do wniosku dokumenty dotyczące wysokości zadłużenia świadczą o bardzo trudnej sytuacji finansowej Firmy. Przedstawiony zaś plan naprawy nie pozwala na wysunięcie wniosku, iż trudności płatnicze wystąpiły tylko przejściowo i rozłożenie na raty powstałej zaległości przyczyni się do radykalnej poprawy sytuacji ekonomicznej. Urząd podkreślił też wyjątkową opieszałość i brak zainteresowania podatnika terminową realizacją zobowiązań podatkowych.

Firma "J." złożyła na tę odmowę odwołanie do Izby Skarbowej w C. 27 października 1993 r. W obszernym uzasadnieniu podniesiono, że trudności finansowe firmy wiążą się z ogólną sytuacją w kraju, złą instalacją maszyny, co opóźnia uruchomienie produkcji, zrywaniem przez kontrahentów ustnych umów, koniecznością spłaty niedoborów i długów pozostawionych przez wspólnika. Wskazuje się też na możliwości produkcji i zbytu wyrobów "J.".

Decyzją z dnia 20 stycznia 1994 r. Izba Skarbowa w C. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu podkreślono, że Urząd Skarbowy miał prawo uznać argumenty podniesione w odwołaniu za niewystarczające do udzielenia ulgi. Zdaniem Izby "przedstawiony plan poprawy sytuacji finansowej Spółki "J." w P. nie pozwala na wysunięcie wniosku, iż trudności płatnicze wystąpiły tylko przejściowo (...) Poważne zadłużenia wobec banków z tytułu zaciągniętych kredytów pozwalają sądzić, iż sytuacja finansowa Spółki wręcz się pogorszy, rozłożenie na raty zaległości w podatku obrotowym i VAT nie przyczyni się do radykalnej poprawy sytuacji finansowej. Tym bardziej, że Izba Skarbowa w C. przy poprzednim odwołaniu wykazała dobrą wolę rozkładając na raty zaległość w podatku obrotowym za 1991-92. Powyższe raty nie zostały uregulowane".

Od powyższej decyzji Spółka "J." złożyła skargę w dniu 18 lutego 1994 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie ma w niej formalnych zarzutów co do niezgodności z prawem decyzji Izby Skarbowej, chociaż z treści skargi można wnosić, iż skarżący uważa, że Izba w niedostatecznym stopniu uwzględniła argumenty, podniesione przez Firmę "J.". Uzasadnienie skargi prawie w całości pokrywa się z uzasadnieniem wyżej omówionym w odwołaniu do Izby Skarbowej. W skardze dodatkowo wymienia się potencjalnych odbiorców laminatu aluminiowego, z którymi zostały przeprowadzone rozmowy wstępne.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w C. wnosi o oddalenie skargi. W uzasadnieniu powtarza argumenty zawarte w decyzji odmownej dodając, że wcześniejsze rozłożenie na raty podatku obrotowego i VAT-u za 1991-1992 rok nie przyniosło pozytywnych rezultatów, co podważa wiarygodność Firmy "J." jako podatnika.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga jest niezasadna. Art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych daje podatnikowi prawo do ubiegania się, na jego wniosek, o rozłożenie zaległości podatkowych na raty. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że wniosek ten może, a tym samym nie musi, zostać przez organ podatkowy uwzględniony. Decyzja organów podatkowych w tym zakresie zależy więc od ich swobodnego uznania. Powoływany przepis art. 22 ust. 1 nie daje przy tym żadnych wskazówek, ani nie zakreśla granic dla swobodnego uznania organów podatkowych. Z całokształtu ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, a zwłaszcza z jej art. 8 i art. 31 można wnosić, że rozpatrując wniosek podatnika w sprawie rozłożenia podatku na raty organ podatkowy winien ustalić, czy nie zachodzą wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadnione lub inne szczególne okoliczności. Jeżeli bowiem są to warunki zastosowania przez organ podatkowy większych ulg, to tym bardziej przy ich spełnieniu mogą zostać zastosowane ulgi o mniejszym znaczeniu, o których mówi art. 22 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /tzn. odroczenie terminu płatności lub rozłożenie podatku na raty/. Nawet jednak przy tym rozumowaniu, o tym, czy mamy do czynienia z wypadkiem gospodarczo lub społecznie uzasadnionym lub inną szczególną okolicznością uzasadniającą zastosowanie stosownej ulgi podatkowej decyduje organ podatkowy.

Na organie podatkowym ciąży natomiast obowiązek prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowo-wyjaśniającego, z zachowaniem wymogów przewidzianych w Kpa oraz dokonania prawidłowego ustalenia i oceny stanu faktycznego.

Wychodząc z tych przesłanek Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że w przedmiotowej sprawie organy podatkowe I i II instancji wszechstronnie zbadały sytuację podatnika, a w odmownych decyzjach wzięły pod uwagę wszystkie ważniejsze okoliczności podnoszone przez Firmę "J.", czemu dały wyraz w obszernych uzasadnieniach decyzji. Sąd nie dopatrzył się też naruszenia zasad procedury przy podejmowaniu zaskarżonych decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny, badając w przedmiotowej sprawie zgodność działania organów podatkowych I i II instancji z prawem nie stwierdził jego naruszenia. Natomiast ocena organów podatkowych, z której wynika, że nie należało Firmie "J." rozłożyć płatności podatków na raty, przy braku wyraźnych kryteriów normatywnych w tym zakresie i ustawowym prawie organów podatkowych do swobodnego uznania, nie podlega ocenie Sądu /art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 a contrario/.

Zważywszy całokształt przedstawionych okoliczności, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa - orzeczono jak w sentencji wyroku.