Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 lipca 1999 r., wydaną na podstawie art. 104 Kpa i art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./ Prezydent Miasta E. uznał żołnierza Macieja J. za posiadającego na wyłącznym utrzymaniu żonę Michelę J. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że żołnierz M. J. odbywa zasadniczą służbę wojskową od 2 czerwca 1999 r., związek małżeński zawarł w dniu 3 lipca 1999 r., żona żołnierza nie uzyskuje dochodu i aktualnie jest w szóstym miesiącu ciąży. Spełnione zatem zostały przesłanki określone w art. 128 ust. 2 cyt. ustawy warunkujące uznawanie żołnierzy za posiadających na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny.
Decyzją z dnia 28 października 1999 r., wydaną na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2, art. 157 par. 1 i art. 158 par. 1 Kpa, Wojewoda W.-M. stwierdził z urzędu nieważność powyższej decyzji Prezydenta Miasta E. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że stosownie do przepisu art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej żona pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żołnierza o ile nie uzyskuje dochodu i pozostawała z nim we wspólnym gospodarstwie domowym przed powołaniem go do służby wojskowej.
Jak wynika z akt sprawy związek małżeński został zawarty w dniu 3 lipca 1999 r., zatem nie został spełniony ustawowy wymóg pozostawania żołnierza i jego żony we wspólnym gospodarstwie domowym przed powołaniem go do służby wojskowej w dniu 2 czerwca 1999 r.
W skardze do NSA skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jego żona jest cudzoziemką, przebywa w Polsce od stycznia 1999 r. na podstawie wizy pobytowej i od tego czasu zamieszkiwała wspólnie ze skarżącym, a w dniu 20 października 1999 r. urodziła ich wspólnego syna. Zawarcie związku małżeńskiego opóźniło się z powodu trudności w zgromadzeniu odpowiednich dokumentów oraz dokonywania ich tłumaczeń z języka portugalskiego. Skarżący wskazał też; że jeżeli zastosowana przez Wojewodę interpretacja art. 128 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony jest zasadna, to wówczas nie byłoby podstawy do ubiegania się o uznanie skarżącego za posiadającego na wyłącznym utrzymaniu również syna, z którym z oczywistych względów nie pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym przed powołaniem do służby wojskowej. Podkreślił nadto, iż aktualnie bez jakichkolwiek środków utrzymania pozostaje zarówno jego żona jak i dziecko.
Skarżący zarzucił także, że uniemożliwiono mu udział w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności korzystnej dla niego decyzji Prezydenta Miasta E., w tym składania wyjaśnień, wniosków dowodowych czy zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Wyraził też wątpliwości, czy został prawidłowo pouczony o prawie wniesienia skargi do NSA, gdyż jego zdaniem decyzja Wojewody stwierdzająca nieważność decyzji Prezydenta Miasta jest decyzją wydaną w I instancji, od której przysługiwać powinno prawo do wniesienia odwołania do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda W.-M. wnosił o jej oddalenie oraz stwierdził, że stosownie do postanowień statutu oraz regulaminu organizacyjnego W.-M. Urzędu Wojewódzkiego w O., w zakresie czynności Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców zapisany został ustawowy nadzór nad orzekaniem przez wójtów i burmistrzów /prezydentów miast/ w sprawach uznawania żołnierzy za posiadających na wyłącznym otrzymaniu członków rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę można wnieść po wyczerpaniu środków odwoławczych, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie.
W art. 15 Kpa została ustanowiona zasada, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Wyłączenie ze sfery oddziaływania tego przepisu może wchodzić w rachubę wyłącznie w sytuacjach wyraźnie w ustawie przewidzianych. Takiego wyjątku nie przewiduje wprost żaden z przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./, w szczególności treść art. 127 ust. 4 zdanie drugie tej ustawy nie stwarza podstaw do traktowania jako ostatecznej decyzji wydanej w tym trybie przez wojewodę. Podobna kwestia była przedmiotem uchwały Sądy Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r. III AZP 8/94, podjętej na zapytanie prawne NSA w sprawie SA/Wr 1728/94. Dotyczyła ona co prawda wykładni art. 41 ust. 3 cyt. ustawy, ale te same przesłanki wydanie orzeczenia /decyzji/ z naruszeniem przepisów prawa oraz ten sam tryb /t.j. z urzędu/ należą również do istotnych warunków wydania decyzji na podstawie art. 127 ust. 4 zdanie drugie omawianej ustawy.
Wymieniona uchwala Sądu Najwyższego nie dawała odpowiedzi na pytanie, jaki organ jest instancyjnie kompetentny do rozpatrzenia odwołania /art. 127 par. 2 Kpa/. Analiza przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony pozwala na wysnucie wniosku, że nadzór nad realizacją zadań związanych bezpośrednio z obronnością kraju i administracją wojskową został powierzony ministrowi właściwemu do spraw obrony narodowej /np. art. 14 ust. 5, art. 16 ust. 4, art. 49 ust. 2, art. 54 ust. 2 oraz przepisy Działu III tej ustawy - art. 55 i nast./, natomiast w zakresie zadań powierzonych organom samorządowym, m.in. przeprowadzania rejestracji i poboru obywateli czy określania zdolności do służby wojskowej, ministrem właściwym jest minister spraw wewnętrznych /art. 24 ust. 1 w zw. z art. 23 pkt 1 i 2, art. 31 ust. 7, art. 37 ust. 1/. W świetle treści unormowań zawartych w art. 127 i art. 128 cyt. ustawy nie może budzić wątpliwości, że przewidziane w nich zadania i kompetencje organów samorządu obejmują realizację zadań Państwa powierzonych jednostkom samorządu. Zatem ministra właściwego do spraw wewnętrznych należy uznać za organ właściwy - w rozumieniu art. 127 par. 2 Kpa - do rozpoznania odwołania od decyzji wojewody wydanej na podstawie art. 127 ust. 4 zdanie drugie ustawy o powszechnym obowiązku obrony.
Wobec niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 27 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o NSA.
Natomiast zamieszczenie w zaskarżonej decyzji błędnego pouczenia strony o przysługującym jej prawie, trybie i terminie wniesienia środka odwoławczego, może stanowić przesłankę do uwzględnienia wniosku strony o przywrócenie uchybionego bez jej winy terminu do wniesienia odwołania /por. art. 112 Kpa/, o ile strona skieruje taki wniosek do Wojewody W.-M. w terminie 7 dni od daty doręczenia jej odpisu niniejszego postanowienia oraz złoży odwołanie jednocześnie z tym wnioskiem /art. 58 par. 2 Kpa/.
Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.