Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia 1 września 2000 r., wydanym na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./ oraz par. 5 ust. 1 pkt 1, par. 18 ust. 1 i par. 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach/Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./, Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w E. po raz kolejny /po raz pierwszy w dnia 19 marca 1997 r./ uznała Daniela M. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej na okres 12 miesięcy /kat. "B"/.
W uzasadnieniu tego orzeczenia podano, że u badanego rozpoznane zostały schorzenia: wypadanie płatka zastawki dwudzielnej bez zaburzeń hemodynamicznych, obustronne płaskostopie podłużne i paluchy koślawe obustronne, które zostały określone w par. 38 pkt 11, par. 79 pkt 2 i par. 81 pkt 4 Załącznika Nr 1 do wymienionego rozporządzenia. W ocenie Komisji aktualny stan zdrowia badanego czyni go niezdolnym do odbywania zasadniczej służby wojskowej.
W odwołaniu od tego orzeczenia Daniel M. domagał się przyznania mu kategorii "D". Na uzasadnienie podał, że od 1997 r. uzyskuje orzeczenia o czasowej niezdolności do służby wojskowej i odroczenia jej odbywania ze względu na stan zdrowia, który przez ten okres nie uległ zmianom. Podał też, że do 20 roku życia leczył się w Poradni Reumatologicznej w Sopocie, a obecnie leczy się w Przychodni Rejonowej w N. D. G., często miewa skurcze po lewej stronie w okolicy serca i wówczas musi otrzymać lekarstwo rozkurczowe lub zastrzyk.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Okręgowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. orzeczeniem z dnia 12 października 2000 r., wydanym na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i art. 28 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony oraz par. 6 pkt 1 i par. 32 ust. 1-3 rozporządzenia wykonawczego, uchyliła kwestionowane orzeczenie organu I instancji i uznała Daniela M. za zdolnego do służby wojskowej - kategoria "A".
Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ odwoławczy rozpoznał u badanego te same schorzenia, które zostały opisane w orzeczeniu Rejonowej Komisji, jednakże uznał, że schorzenia te nie upośledzają sprawności ustroju w stopniu powodującym niezdolność do służby wojskowej. W związku z tym - zdaniem Okręgowej Komisji - nieuzasadnione jest uznanie przez RWKL Daniela M. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej.
W uzasadnieniu tego orzeczenia podano też, że odwołujący nie przedstawił komisjom żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej dotychczasowego leczenia i wykonywanych badań diagnostycznych, więc odwołanie zostało rozpatrzone na podstawie wyników badań wykonanych w RWKL.
We wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze Daniel M. ponowił argumenty podnoszone. w odwołaniu oraz dodatkowo podał, że cierpi na częste zawroty głowy oraz leczy się w Poradni Urologicznej w G. na żylaki najądrza. Zdaniem skarżącego jego stan zdrowia uzasadnia przyznanie kategorii "D". Do skargi dołączył kopie szeregu dokumentów z leczenia i wyników badań.
W odpowiedzi na skargę Okręgowa Wojskowa Komisja Lekarska wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w motywach zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył co następuje.
Skarga Daniela M. zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wywiedzione.
Rejonowe i okręgowe wojskowe komisje lekarskie, powołane na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony do określania zdolności poborowych do służby wojskowej, są w rozumieniu tych przepisów oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego organami administracji państwowej, a orzeczenia tych komisji o uznaniu poborowego za zdolnego bądź niezdolnego do służby wojskowej i ustaleniu kategorii tej zdolności - są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa. Nie może więc budzić wątpliwości, że w zakresie nieunormowanym przepisami szczególnymi do postępowania w sprawach tego rodzaju mają zastosowanie określone w Kpa ogólne zasady postępowania, m.in. art. 6-7, art. 80, art. 107, a także art. 139.
Szczególne zasady określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwość i tryb postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach zostały unormowane w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 grudnia 1992 r., wydanym na podstawie art. 26 ust. 4 i art. 70 ust. 1 w zw. z art. 29 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Rozdział 6 tego rozporządzenia /par. 30-35/ nie zawiera unormowań, z których wynikałoby bezwarunkowe uprawnienie wojskowego organu odwoławczego do orzekania na niekorzyść wnoszącego odwołanie. W tym zakresie ma więc zastosowanie ogólna zasada reformationis in peius, wyrażona w art. 139 Kpa.
Rozpoznając sprawę niniejszą niezależnie od granic skargi - zgodnie z uprawnieniem przewidzianym w art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - Sąd stwierdził z urzędu, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem wspomnianego art. 139 Kpa Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji /orzeczenia/ na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że kwestionowana odwołaniem decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.
Okręgowa Wojskowa Komisja Lekarska uchyliła orzeczenie organu I instancji, uznające Daniela M. za niezdolnego do odbycia zasadniczej służby wojskowej przez okres 12 miesięcy, po czym rozstrzygnęła sprawę na jego niekorzyść uznając go za w pełni zdolnego do służby wojskowej - kat. "A", i to bez wykazania jakichkolwiek okoliczności, które by uzasadniały uznanie, iż orzeczenie organu I instancji rażąco naruszało prawo czy rażąco naruszało interes społeczny.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie w pełni odpowiada wymogom ustawowym, stawianym decyzji organu II instancji. Zgodnie z par. 19 ust. 1 wymienionego wyżej rozporządzenia orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej powinno zawierać rozpoznanie lekarskie, ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, a w razie stwierdzenia chorób czy ułomności - określenie ich związku ze zdolnością do służby wojskowej, oraz szczegółowe uzasadnienie orzeczenia /podkr. NSA/ i pouczenie o prawie wniesienia odwołania. Z uwagi na zasadę wyrażoną w art. 140 Kpa powyższe wymogi formalne, w tym obowiązek szczegółowego uzasadnienia orzeczenia, mają również zastosowanie do orzeczeń wydanych przez okręgowe wojskowe komisje lekarskie. Ponieważ omawiana ustawa o powszechnym obowiązku obrony ani wydane na jej podstawie rozporządzenie wykonawcze nie precyzują, jakie elementy winno zawierać uzasadnienie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej, należy w tym zakresie stosować przepis art. 107 par. 3 Kpa, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
Podkreślić przy tym należy, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego /art. 15 Kpa/ wynika obowiązek organu odwoławczego do rozpatrzenia sprawy ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że organ II instancji ma obowiązek dokonać merytorycznej /faktycznej i prawnej/ oceny zasadności kwestionowanej decyzji i rozpatrzyć wszystkie żądania strony, w tym podnoszone w odwołaniu, oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojego orzeczenia. Na gruncie przepisów o powszechnym obowiązku obrony wyrazem powyższej zasady dwuinstancyjności jest treść par. 32 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia /por. też art. 138 Kpa/.
Powyższych wymogów nie spełnia uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia, w którym stwierdzono jedynie ogólnikowo, że odwołanie zostało rozpatrzone na podstawie wyników badań wykonanych w RWKL, nie wyjaśniając przyczyn wyprowadzenia z treści tych wyników badań tak diametralnie odmiennych od organu I instancji wniosków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe naruszenia przepisów postępowania niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, została więc spełniona przesłanka przewidziana w art. 22 ust. 2 pkt 3 wspomnianej wyżej ustawy o NSA.
Z przytoczonych względów należało w myśl przepisu art. 22 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o NSA uchylić zaskarżone orzeczenie oraz orzec o kosztach postępowania sądowego zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustaw.