Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem (...) postanowił stwierdzić niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 sierpnia 2001 r. (...) zezwalającej firmie "P.-L." KG z siedzibą w N. na nabycie 51 procent akcji w kapitale zakładowym Spółki Akcyjnej Cukrownia "Z." z siedzibą w Z. /która stanie się "cudzoziemcem" w rozumieniu przepisów ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców/, będącej użytkownikiem wieczystym nieruchomości zabudowanych i nie zabudowanych o łącznej powierzchni 64,3866 ha, wymienionych w Wykazie nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym Cukrowni "Z." S.A. stanowiącym załącznik do decyzji i będącym jej integralną częścią, z powodu braku legitymacji procesowej.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 21 sierpnia 2001 r. wydał decyzję (...) zezwalającą spółce "P.-L." KG na nabycie 51 procent akcji w kapitale zakładowym spółki Cukrownia "Z." S.A.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Tadeusz W. domagając się stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 par. 1 pkt 7 Kpa w związku z art. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o zasadach nabywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa. Wskazał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie uwzględnił przysługujących mu praw najemcy na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. /Dz.U. 2001 nr 4 poz. 24/. Jako najemca jednego z lokali mieszkalnych objętych decyzją o ich zbyciu wnosi na podstawie art. 127 par. 1 Kpa w związku z art. 29 Kpa o wstąpienie w prawa strony. Zmiana właściciela pozbawia go uprawnienia nabycia mieszkania na warunkach opisanych w przepisach. Przepis art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy wyłącza mieszkania zakładowe ze składu majątku przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55[1] Kc. Postanowienia umowy sprzedaży nie wyłączają tych nieruchomości z przedmiotu umowy. Ewentualne jednak wyłączenie zabudowanych nieruchomości budynkami mieszkalnymi z przedmiotu umowy sprzedaży również narusza jego prawa, bowiem nieruchomości te są obciążone hipoteką kaucyjną do wysokości 6 min zł, a nabywca cudzoziemiec nie jest zobowiązany postanowieniami umowy do uregulowania długu, co uniemożliwi zrealizowanie praw wynikających z cytowanej ustawy.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, iż zgodnie z dyspozycją art. 127 par. 3 i art. 129 par. 2 Kpa legitymacja do ubiegania się o ponowne rozpatrzenie sprawy została przyznana jedynie stronom postępowania administracyjnego. Tymczasem, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Tadeusz W. nie jest stroną postępowania.
Minister Spraw Wewnętrznych przedstawił analizę pojęcia "strony" wskazując na treść normatywną i obowiązujące w tym zakresie poglądy doktryny. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie administracyjnej dotyczącej wyrażenia zgody na nabycie akcji Cukrowni "Z." S.A. na rzecz cudzoziemca, Tadeusz W. nie ma żadnych praw, które ograniczałyby możliwość zbycia akcji przez właściciela na rzecz cudzoziemca. Akcjami Cukrowni "Z." może rozporządzać jako właściciel P.-P. Spółka Cukrowa S.A. z siedzibą w P. - jako osoba prawna - poprzez swoje organy. Umowa zbycia akcji kształtuje co najmniej dwie strony postępowania tj. zbywającego właściciela akcji /P.-P. Spółka Cukrowa S.A./ i nabywcę akcji - "P.-L." KG z siedzibą w K. Stroną jest również sama cukrownia Z. S.A., której akcje są przedmiotem transakcji. Wskazano, że zezwolenie MSWiA nie rodzi obowiązku przeprowadzania transakcji przez strony, a jedynie umożliwia jej dokonanie. Brak bezpośredniego wpływu sprawy na sferę prawną skarżącego nie pozwala na uznanie jej za stronę.
Wydanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zgody na nabycie akcji przez cudzoziemca nie dotyczy w tym postępowaniu administracyjnym interesu prawnego najemcy lokalu, do których zalicza się Tadeusz W. i ewentualnych sporów przed sądami powszechnymi pomiędzy najemcami lokali zakładowych, z Cukrownią "Z." S.A. Rozpatrując wniosek Tadeusza W. nie odnaleziono związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Zakres badania transakcji w postępowaniu administracyjnym przed MSWiA w sprawie wydania zezwolenia jest ograniczony i mieści się w ramach uznania administracyjnego, którego granice określają takie pojęcia nieostre jak obronność, bezpieczeństwo państwa, porządek publiczny i interes państwa /art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców/.
Tadeusz W. złożył skargę na powyższe postanowienie. Wskazał, że podnoszone w zaskarżonym postanowieniu zarzuty mające świadczyć o braku po jego stronie interesu prawnego nie wytrzymuje krytyki. Pomiędzy jego prawami lokatorskimi wykazanymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a postępowaniem w sprawie zezwolenia firmie "P.-L." KG na zakup akcji cukrowni Z., istnieje materialne - prawny związek omówiony we wniosku. Odmawiając mu prawa strony w tej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uniemożliwił tym samym ponowne jej rozpatrzenie przy jego udziale w całym zakresie zgłoszonym przez niego wniosków.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
W postępowaniu sądowym zgłosił udział Ogólnopolski Ruch Ochrony Praw Obywatelskich i Walki z Korupcją którego dopuszczono do udziału w postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że pojęcie strony jest zawsze odnoszone do konkretnego postępowania administracyjnego. W postępowaniu tym następuje konkretyzacja żądań strony, mająca swoje odbicie w przepisach prawa materialnego. Dlatego należy zgodzić się z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, że istotną cechą strony jest to, że jest ona podmiotem własnych praw /interesów prawnych/ lub obowiązków. Skarżący uważa, że jest stroną w postępowaniu w sprawie dotyczącej wyrażenia zgody na nabycie akcji Cukrowni "Z." S.A. na rzecz cudzoziemca.
Tymczasem stronami tego postępowania są: zbywający właściciel akcji /P. P. Spółka Cukrowa S.A./ i nabywca akcji - "P.-L." KG z siedzibą w K. Stroną jest także Cukrownia Z. S.A., której akcje są przedmiotem transakcji. W tym postępowaniu administracyjnym skarżący nie realizuje żadnego własnego interesu prawnego. Fakt, że zamieszkuje w budynku cukrowni nie ma żadnego odniesienia do przedmiotu sprawy. Przedmiotem postępowania było wydanie zezwolenia na nabycie akcji, które to zezwolenie umożliwia nabycie akcji, a nie jest równoznaczne z ich nabyciem. Zezwolenie to nie dotyczy w tym postępowaniu administracyjnym interesu prawnego najemców lokali. Ewentualne spory w sprawie mieszkań zakładowych między skarżącym a Cukrownią "Z." mogą być dochodzono na drodze cywilnej.
Z powołaniem się na orzecznictwo sądowe Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji trafnie stwierdził, że w pojęciu "strony" nie chodzi o interes faktyczny, ale o interes prawny, to jest taki, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Wspomniany interes prawny musi być interesem indywidualnym strony postępowania administracyjnego, musi więc dotyczyć jej bezpośrednio, a zarazem być ściśle związany z przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego. Słusznie wskazano, że interes prawny musi być "własny" i nie można go wywodzić wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu. W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęta jest teza, że o tym czy określonemu podmiotowi będzie służyła legitymacja w konkretnym postępowaniu, decydować będzie przepis prawa materialnego z którego wynikają określone prawa i obowiązki dla strony.
Sąd podziela stanowisko, że w postępowaniu dotyczącym wyrażenia zgody na zbycie akcji Cukrowni "Z." na rzecz cudzoziemca skarżący Tadeusz W. nie ma żadnych praw, które ograniczałyby możliwość zbycia akcji przez właściciela na rzecz cudzoziemca. Sąd nie podziela poglądu zawartego w skardze, że między udzielonym zezwoleniem na nabycie akcji a prawami lokatorskimi skarżącego istnieje związek materialnoprawnym.
Z tych względów, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało skargę oddalić.