Uzasadnienie
Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "T." spółka z o.o. zwróciło się do Ministra Finansów o uchylenie w trybie nadzoru postanowień Izby Skarbowej w (...) z dnia 15 listopada 1993 r., utrzymujących w mocy postanowienia Urzędu Skarbowego w T.M. z dnia 17 września 1993 r., którymi oddalono zarzuty tej spółki w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 października 1994 r. nr (...) Minister Finansów na podstawie art. 155 Kpa uchylił postanowienia organów egzekucyjnych obu instancji. Za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto następujący stan faktyczny: Urząd Skarbowy w T.M. prowadzi egzekucję podatków należnych od Józefa K., wymierzonych ostatecznymi decyzjami tego Urzędu. W toku egzekucji dokonano zajęcia rachunku bankowego spółki z o.o. "T.", której jedynym udziałowcem jest dłużnik. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc "nieistnienie obowiązku oraz błąd co do osoby zobowiązanego". Urząd Skarbowy nie uwzględnił zarzutów, a Izba Skarbowa nie uwzględniła zażalenia wniesionego przez spółkę. Minister Finansów stwierdził, że dochodzenie przez Urząd Skarbowy zobowiązań podatkowych Józefa K. z rachunku spółki z o.o. "T." było nieprawidłowe, albowiem czynności egzekucyjne zostały skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie. Jednocześnie Minister uznał, iż z powodu wystąpienia okoliczności przewidzianych w art. 59 par. 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ postępowanie to podlega umorzeniu.
W skardze na powyższe postanowienie Ministra Finansów spółka z o.o. "T." wniosła o stwierdzenie jego nieważności. Skarżąca podała, że nigdy nie wyrażała zgody na zmianę postanowienia, jakiej wymaga art. 155 Kpa Ministerstwo nie jest organem wyższego stopnia w stosunku do Urzędu Skarbowego w T.M., wobec czego nie może uchylić jego postanowienia. Zdaniem skarżącej, "w celu zapobieżenia poważnym stratom Skarbu Państwa w sprawie winny zapaść decyzje w oparciu o przepisy art. 161 par. 2 Kpa".
Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Jego zdaniem, zarzut dotyczący braku zgody na uchylenie postanowień jest niezrozumiały w sytuacji, gdy strona właśnie tego wyraźnie się domagała. Możliwość uchylenia postanowień w trybie art. 155 Kpa wynika z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który zezwala na odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, gdy przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast nie wystąpiły przesłanki zastosowania w tej sprawie art. 161 Kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wśród zarzutów i argumentów wysuniętych w skardze, które zawierają wiele sprzeczności i oczywistych błędów prawnych, jeden jest w pełni uzasadniony: dotyczy on braku kompetencji Ministra /a nie Ministerstwa, jak napisano w skardze/ Finansów do uchylenia postanowienia Urzędu Skarbowego.
Uprawnienie swoje w tym zakresie Minister Finansów wyprowadza z art. 18 ustawy "egzekucyjnej" /ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/, który zezwala, jeśli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, na odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym. Jednakże organ ten nie dostrzegł unormowania zamieszczonego w art. 25 par. 1 tej ustawy, w którym powierzono Ministrowi Finansów jedynie zwierzchni nadzór nad czynnościami organów egzekucyjnych w zakresie egzekucji należności pieniężnych.
W ramach tego rodzaju nadzoru prawo do ingerencji m.in. w formie uchylania i zmieniania rozstrzygnięć egzekucyjnych może przysługiwać tylko wówczas, gdy z mocy przepisu szczególnego ministrowi uprawnienia takie przysługują /zob. R. Hauser, Z. Leoński: Egzekucja administracyjna - komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1992, uwaga 6 do art. 25/.
"Odpowiednie" stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie może prowadzić do rozszerzenia uprawnień ministra, określonych w art. 25 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/. W tej bowiem kwestii ta ustawa "stanowi inaczej". Należy zatem stwierdzić, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez podstawy prawnej.
Na tym stwierdzeniu można by poprzestać, gdyby nie to, że poglądy zawarte w uzasadnieniu postanowienia mogą doprowadzić do skutków nie do przyjęcia z punktu widzenia zasad obowiązujących w praworządnym państwie. Zasady te dotyczą zarówno praw zobowiązanego, jak i interesów Skarbu Państwa.
Ani Minister Finansów, ani Izba Skarbowa nie dostrzegli braku legitymacji spółki "T." do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony wyłącznie zobowiązanego, którym w niniejszej sprawie jest Józef K. Spółka "T.", której konta dotyczyło zajęcie, nie jest "zobowiązanym", lecz dłużnikiem zajętego prawa w rozumieniu art. 89 cytowanej ustawy. Jej pozycji w postępowaniu egzekucyjnym nie zmienia błędne powołanie przez Urząd Skarbowy w postanowieniu z dnia 17 września 1993 r. art. 80 i 81 cytowanej ustawy zamiast wspomnianego wyżej art.
- Środki ochrony podmiotu, który nie jest zobowiązanym, są w ustawie przewidziane /np. art. 38 i 40/.Przyjęcie poglądu Ministra Finansów, sugerującego umorzenie postępowania egzekucyjnego, doprowadziło do sytuacji, w której zwrócono bezpodstawnie /tak przynajmniej wynika ze skargi/ ponad 30 tys. zł, a Skarb Państwa - co zapowiedziała skarżąca - musiałby liczyć się z żądaniem zapłaty odszkodowania. A przecież - na co zwracał uwagę Ministerstwu Finansów w piśmie z dnia 11 marca 1994 r. wicedyrektor Izby Skarbowej - egzekucja nie jest prowadzona przeciwko spółce, lecz przeciwko Józefowi K., "który jest jedynym udziałowcem i właścicielem spółki T.".
Uniemożliwienie organowi egzekucyjnemu ściągnięcia należności z majątku zobowiązanego /udział w spółce z o.o./, nie podlegającego wyłączeniu spod egzekucji administracyjnej /art. 17 cytowanej ustawy/, nie może być ocenione inaczej niż jako rażące naruszenie prawa.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa oraz art. 208 Kpa i art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzekł jak w sentencji.