Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 22 kwietnia 1994 r., III SA 33/94

Tezy

Decyzje dotyczące odmowy zwrotu nadpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych /art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ nie należą do kompetencji prezesa zarządu tego Funduszu ani do Ministra Pracy i Polityki Socjalnej /art. 8 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych - Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego "T." spółka z o. o. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 września 1994 r. w przedmiocie odmowy zwrotu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji prezesa zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Ministra Pracy i Polityki Socjalnej jedenaście milionów złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego Przedsiębiorstwa.

Uzasadnienie

Minister Pracy i Polityki Socjalnej zaskarżoną decyzją nr BZW. 077-I-1532/93/25 z dnia 24 września 1993 r. utrzymał w mocy decyzję prezesa zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 31 maja 1993 r., odmawiającą Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Usługowemu "T." sp. z o. o. w W. zwrotu kwot wpłaconych w 1991 r. i 1992 r. na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a naliczonych od pracowników tej spółki, zatrudnionych w okresie bezpłatnego urlopu poza granicami kraju. W ocenie organów orzekających w tej sprawie, przy obliczaniu wpłat na ten Fundusz - zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./ - przez zatrudnienie ogółem w danym zakładzie pracy należy rozumieć liczbę osób pozostających w zatrudnieniu, zgodnie z terminem "zatrudnienie" w rozumieniu kodeksu pracy. Wskazuje na to treść art. 3 pkt 1 powyższej ustawy, odsyłającego do definicji zakładu pracy znajdującej się w kodeksie pracy.

Ostateczną decyzję Ministra Pracy i Polityki Socjalnej zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka "T.". Zarzucając decyzji naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, wniosła o jej uchylenie. W ocenie skarżącej, brak jest podstaw, aby pojęcia "zatrudnienie" i "zatrudnienie ogółem" rozumieć w sposób definiowany przez kodeks pracy, ponieważ w ustawie brak jest stosownego odesłania do tego aktu prawnego. W art. 3 pkt 1 i 6 ustawa odsyła wprost do kodeksu pracy, nie czyni zaś tego w kwestii będącej przedmiotem sporu. Skarżąca zwraca uwagę na użycie w przepisie art. 4 ust. 1 pojęcia "rzeczywiste zatrudnienie", to zaś oznacza zatrudnienie faktyczne, liczbę osób rzeczywiście wykonujących pracę. Pominięcie osób zatrudnionych za granicą przy obliczaniu wysokości świadczenia nie pozostaje w sprzeczności z celem ustawy, ponieważ osoby pracujące za granicą nie konkurują do stanowisk pracy z niepełnosprawnymi, a niepełnosprawni - z powodów obiektywnych - nie mogą pracować za granicą. Zgodnie z zarządzeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego nr 66 z dnia 10 listopada 1990 r. osoby zatrudnione za granicą nie są zaliczone w statystyce zatrudnienia do osób zatrudnionych. W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 3 grudnia 1993 r. strona skarżąca powołała się na fakt, że organy I i II instancji w okresie wcześniejszym, w odniesieniu do innych podmiotów gospodarczych, wyrażały pogląd zbieżny z poglądem skarżącej.

Minister Pracy i Polityki Socjalnej, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał pogląd zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji; przyznał też, iż w okresie wdrażania ustawy prezentował pogląd odmienny od zajętego w ocenianym postępowaniu.

Badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem niezależnie od granic skargi w myśl art. 206 Kpa, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Artykuł 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./ nakłada na zakłady pracy obowiązek w postaci świadczenia pieniężnego zwanego wpłatą na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Z mocy art. 8 ust. 1 tej ustawy do wpłat tych mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486/, przy czym czynności wynikające z art. 5 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 22 ust. 1 i art. 31 ust. 1 i 2 tej ostatniej ustawy należą do kompetencji prezesa zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Tego rodzaju regulacja oznacza, iż właściwość prezesa zarządu tego Funduszu ma charakter wyjątku ograniczającego się do czterech rodzajów decyzji przewidzianych w ustawie o zobowiązaniach podatkowych. Do innych rodzajów rozstrzygnięć znajduje zastosowanie właściwość ogólna organów podatkowych, przewidziana w art. 3 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, a więc urzędów skarbowych i izb skarbowych.

W ocenianym postępowaniu przedmiotem żądania był zwrot nadpłaconych sum z tytułu wpłat na omawiany Fundusz. Taki zwrot następuje w trybie przewidzianym w art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Oznacza to, że decyzje dotyczące odmowy zwrotu nadpłat na omawiany Fundusz nie należą do kompetencji prezesa zarządu tego Funduszu w I instancji ani - w II instancji - do Ministra Pracy i Polityki Socjalnej.

Ponieważ w ocenianym postępowaniu decyzje wydały właśnie te organy, Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Z mocy art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa decyzje te są nieważne.

Z tych względów Sąd stwierdził ich nieważność na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa. Orzeczenie o kosztach wydane zostało na podstawie art. 208 Kpa.